Zadanie 1. Wyrazy ze wzoru ogólnego
Ciąg jest określony wzorem dla . Oblicz , oraz .
Wstaw numer wyrazu w miejsce każdego we wzorze. Najpierw potęga, potem mnożenie.
-
Podstaw .
-
Podstaw .
-
Podstaw .
Odpowiedź: , , .
33 zadania z ciągu arytmetycznego i geometrycznego, ułożone na wzór zadań maturalnych. Zaczynasz od wyrazów ze wzoru ogólnego, a kończysz na szeregach z poziomu rozszerzonego.
Rozwiązania krok po kroku: https://tablicematematyczne.pl/zadania/ciagi
Najpierw spróbuj rozwiązać zadanie samodzielnie. Jeśli utkniesz, otwórz wskazówkę. Pełne rozwiązanie pokazuje każde przekształcenie i wzór, z którego korzysta. Zadania z poziomu rozszerzonego mają przy tytule znak R.
W ciągu arytmetycznym do każdego wyrazu dodajesz tę samą liczbę , a w geometrycznym mnożysz go przez tę samą liczbę . Większość zadań poniżej rozwiążesz sześcioma wzorami. Kliknij wzór, żeby zobaczyć jego wyprowadzenie i więcej przykładów.
Numer wyrazu jest liczbą naturalną dodatnią, więc w równaniach odrzucaj pozostałe rozwiązania. Każdy wyraz liczysz tu wprost ze wzoru podanego w zadaniu.
Ciąg jest określony wzorem dla . Oblicz , oraz .
Wstaw numer wyrazu w miejsce każdego we wzorze. Najpierw potęga, potem mnożenie.
Podstaw .
Podstaw .
Podstaw .
Odpowiedź: , , .
Ciąg jest określony wzorem dla . Liczba 15 jest wyrazem:
Przyrównaj wzór ogólny do 15 i rozwiąż równanie, w którym niewiadomą jest numer wyrazu.
Przyrównaj wzór do 15 i przenieś wszystko na lewą stronę.
Oblicz deltę.
Oblicz oba pierwiastki.
Numer wyrazu nie może być ujemny, więc zostaje . Sprawdzenie: .
Odpowiedź: C
Użyte wzory: Wzór na deltę, Wzór na pierwiastki
Ciąg jest określony wzorem dla . Ile wyrazów tego ciągu jest ujemnych?
Rozwiąż nierówność i zastanów się, które liczby naturalne ją spełniają.
Zapisz warunek i rozwiąż nierówność.
Wybierz liczby naturalne dodatnie mniejsze od .
Sprawdzenie na granicy: , a .
Odpowiedź: B
Ciąg jest określony wzorami oraz dla . Oblicz .
Wzór podaje następny wyraz na podstawie poprzedniego, więc licz po kolei: , , .
Podstaw .
Podstaw .
Podstaw .
Odpowiedź:
Ciąg jest określony wzorem dla . Zbadaj, czy ten ciąg jest rosnący.
Oblicz różnicę i zbadaj jej znak. Żeby zapisać , wstaw w miejsce .
Zapisz następny wyraz i uprość licznik oraz mianownik.
Zapisz różnicę .
Sprowadź ułamki do wspólnego mianownika . Tak wygląda wtedy licznik.
Wymnóż nawiasy i zredukuj wyrazy podobne.
Licznik i mianownik są dodatnie dla każdego .
Odpowiedź: Ciąg jest rosnący, bo dla każdego .
Zacznij od zapisania danych za pomocą i . Gdy znasz te dwie liczby, policzysz każdy wyraz i każdą sumę.
W ciągu arytmetycznym dane są oraz . Oblicz .
Od pierwszego do dwudziestego wyrazu jest 19 kroków, nie 20.
Zapisz wzór na -ty wyraz dla .
Podstaw dane i policz.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu arytmetycznego
W ciągu arytmetycznym dane są oraz . Oblicz , różnicę oraz .
Zapisz oba wyrazy wzorem ogólnym. Dostaniesz układ dwóch równań z niewiadomymi i .
Zapisz układ równań.
Odejmij pierwsze równanie od drugiego.
Podstaw do pierwszego równania.
Oblicz szukany wyraz.
Odpowiedź: , , .
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu arytmetycznego
Liczby , , są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego. Oblicz .
Środkowy wyraz ciągu arytmetycznego jest średnią arytmetyczną swoich sąsiadów.
Zapisz własność trzech kolejnych wyrazów.
Uprość obie strony.
Przenieś niewiadome na jedną stronę.
Sprawdzenie: dla otrzymasz liczby 8, 21, 34, a ich różnica to 13.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Wyraz ciągu arytmetycznego jako średnia
W ciągu arytmetycznym dane są oraz . Oblicz sumę dwudziestu początkowych wyrazów tego ciągu.
Nie znasz , więc wygodniej użyć wzoru na sumę z różnicą .
Zapisz wzór dla .
Podstaw dane.
Skróć 20 z mianownikiem i pomnóż.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Suma ciągu arytmetycznego z różnicy
Oblicz sumę , której składniki są kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego.
Najpierw ustal, którym wyrazem ciągu jest 95. Dopiero wtedy wiesz, co podstawić za .
Odczytaj pierwszy wyraz i różnicę.
Znajdź numer wyrazu równego 95.
Znasz pierwszy i ostatni wyraz, więc użyj podstawowego wzoru na sumę.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu arytmetycznego, Suma ciągu arytmetycznego
Oblicz sumę wszystkich liczb dwucyfrowych podzielnych przez 7.
Te liczby tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy 7. Znajdź najmniejszą i największą z nich.
Najmniejsza taka liczba to 14, a największa to 98.
Policz, ile jest tych liczb.
Oblicz sumę.
Odpowiedź: Suma wynosi 728.
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu arytmetycznego, Suma ciągu arytmetycznego
Suma początkowych wyrazów ciągu wyraża się wzorem dla . Wyznacz wzór ogólny tego ciągu, wykaż, że jest on arytmetyczny, i oblicz .
Suma różni się od sumy dokładnie o wyraz . Pierwszy wyraz to po prostu .
Oblicz pierwszy wyraz.
Dla zapisz sumę o jeden wyraz krótszą i uprość ją.
Odejmij sumy. Dla wzór daje 4, czyli też się zgadza.
Różnica kolejnych wyrazów jest stała, więc ciąg jest arytmetyczny.
Oblicz szukany wyraz.
Odpowiedź: , ciąg jest arytmetyczny o różnicy , a .
Użyte wzory: Różnica ciągu arytmetycznego, Kwadrat różnicy
Schemat jest ten sam co w ciągu arytmetycznym, tylko niewiadomymi są i . Równania zawierają potęgi, więc przy parzystym wykładniku pojawiają się dwa rozwiązania.
W ciągu geometrycznym dane są oraz . Oblicz .
Od pierwszego do szóstego wyrazu mnożysz przez iloraz 5 razy.
Zapisz wzór dla .
Najpierw oblicz potęgę, potem pomnóż.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu geometrycznego
W ciągu geometrycznym dane są oraz . Oblicz , iloraz oraz .
Podziel przez . Pierwszy wyraz się skróci i zostanie sam iloraz w potędze.
Zapisz oba wyrazy wzorem ogólnym.
Podziel drugie równanie przez pierwsze.
Podstaw iloraz do pierwszego równania.
Oblicz szukany wyraz.
Odpowiedź: , , .
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu geometrycznego, Iloraz ciągu geometrycznego
W ciągu geometrycznym dane są oraz . Oblicz iloraz tego ciągu oraz wyraz . Podaj wszystkie możliwości.
Między a mnożysz przez iloraz dwa razy. Ile liczb podniesionych do kwadratu daje 4?
Zapisz związek między danymi wyrazami.
Równanie ma dwa rozwiązania i oba są dobre.
Oblicz dla pierwszego ilorazu.
Oblicz dla drugiego ilorazu.
Sprawdzenie: wyrazy oraz tworzą ciągi geometryczne.
Odpowiedź: i albo i .
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu geometrycznego, Iloraz ciągu geometrycznego
Liczby , , są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego. Wynika stąd, że:
W ciągu geometrycznym kwadrat środkowego wyrazu równa się iloczynowi sąsiadów.
Zapisz własność trzech kolejnych wyrazów.
Równanie kwadratowe ma tu dwa rozwiązania.
Oba są dobre: ciąg 2, 6, 18 ma iloraz 3, a ciąg 2, −6, 18 ma iloraz −3. Odpowiedź D to średnia arytmetyczna, czyli wzór z drugiego rodzaju ciągu.
Odpowiedź: C
Użyte wzory: Wyraz ciągu geometrycznego jako średnia
Liczby , , są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego. Oblicz oraz iloraz tego ciągu.
Zapisz, że kwadrat środkowego wyrazu równa się iloczynowi sąsiadów. Składniki z się zredukują.
Zapisz własność trzech kolejnych wyrazów.
Rozwiń obie strony.
Zredukuj i rozwiąż równanie.
Dla otrzymasz liczby 3, 6, 12, więc oblicz iloraz.
Odpowiedź: , .
Użyte wzory: Wyraz ciągu geometrycznego jako średnia, Kwadrat sumy
W ciągu geometrycznym dane są oraz . Oblicz sumę pięciu początkowych wyrazów tego ciągu.
Podstaw dane do wzoru na sumę. W liczniku i mianowniku wyjdą liczby ujemne, a ich iloraz będzie dodatni.
Podstaw dane do wzoru.
Oblicz potęgę i mianownik.
Podziel i pomnóż.
Sprawdzenie: .
Odpowiedź:
Użyte wzory: Suma ciągu geometrycznego
W ciągu geometrycznym dane są oraz . Oblicz sumę sześciu początkowych wyrazów tego ciągu.
Ujemny iloraz bierz do potęgi razem ze znakiem, w nawiasie. Parzysta potęga da liczbę dodatnią.
Podstaw dane do wzoru.
Oblicz potęgę i mianownik.
Skróć trójki.
Sprawdzenie: .
Odpowiedź:
Użyte wzory: Suma ciągu geometrycznego
Te zadania są dłuższe i łączą ciągi z innymi działami. Trzy kolejne wyrazy ciągu arytmetycznego wygodnie zapisać jako , , , bo ich suma to .
Trzy liczby tworzą rosnący ciąg arytmetyczny, a ich suma jest równa 15. Jeśli do tych liczb dodasz kolejno 1, 3 i 9, otrzymasz ciąg geometryczny. Wyznacz te liczby.
Zapisz liczby jako , , . Suma od razu da , a warunek ciągu geometrycznego da równanie z .
Dodaj liczby. Różnica się skróci.
Szukane liczby to , , . Dodaj do nich 1, 3 i 9.
Zapisz warunek ciągu geometrycznego.
Wymnóż nawiasy i uporządkuj równanie.
Rozwiąż równanie kwadratowe.
Ciąg jest rosnący, więc różnica jest dodatnia.
Sprawdzenie: , , to liczby 4, 8, 16 o ilorazie 2.
Odpowiedź: Szukane liczby to 3, 5 i 7.
Użyte wzory: Wyraz ciągu geometrycznego jako średnia, Wzór na deltę, Wzór na pierwiastki
Ciąg jest arytmetyczny, a ciąg jest geometryczny. Oblicz oraz .
Zapisz i za pomocą różnicy pierwszego ciągu. Warunek drugiego ciągu da równanie z jedną niewiadomą.
Zapisz wyrazy ciągu arytmetycznego.
Zapisz warunek ciągu geometrycznego.
Rozwiń i uporządkuj równanie.
Rozwiąż równanie kwadratowe.
Oblicz i dla pierwszej różnicy.
Oblicz je dla drugiej różnicy.
Sprawdzenie: ciąg ma iloraz , a ciąg ma iloraz .
Odpowiedź: i albo i .
Użyte wzory: Wyraz ciągu geometrycznego jako średnia, Kwadrat sumy, Wzór na deltę, Wzór na pierwiastki
Miary kątów trójkąta tworzą ciąg arytmetyczny, a najmniejszy kąt ma . Oblicz miary pozostałych kątów.
Zapisz kąty jako , , . Suma kątów trójkąta to .
Dodaj kąty. Środkowy zawsze wyjdzie równy .
Skorzystaj z miary najmniejszego kąta.
Oblicz największy kąt.
Sprawdzenie: .
Odpowiedź: Pozostałe kąty mają i .
Długości boków trójkąta prostokątnego tworzą rosnący ciąg arytmetyczny, a obwód trójkąta jest równy 24. Oblicz długości boków.
Zapisz boki jako , , . Najdłuższy bok to przeciwprostokątna.
Skorzystaj z obwodu.
Zapisz twierdzenie Pitagorasa dla boków , , .
Rozwiń kwadraty.
Zredukuj wyrazy podobne i oblicz różnicę.
Boki to 6, 8 i 10. Sprawdzenie: , a obwód to 24.
Odpowiedź: Boki trójkąta mają długości 6, 8 i 10.
Użyte wzory: Twierdzenie Pitagorasa, Kwadrat sumy, Kwadrat różnicy
Liczby , , są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego. Wykaż, że .
Własność trzech kolejnych wyrazów pozwala wyznaczyć za pomocą i . Podstaw to do lewej strony.
Wyznacz z własności trzech kolejnych wyrazów.
Podstaw do lewej strony.
Rozwiń kwadrat różnicy i dodaj wyrazy podobne.
Zwiń wynik wzorem na kwadrat sumy.
Odpowiedź: Lewa strona jest równa prawej, co kończy dowód.
Użyte wzory: Wyraz ciągu arytmetycznego jako średnia, Kwadrat sumy, Kwadrat różnicy
Gdy wielkość rośnie o stałą liczbę, masz ciąg arytmetyczny. Gdy rośnie o stały procent albo stałą liczbę razy, masz ciąg geometryczny. Zanim zaczniesz liczyć, ustal też, co jest pierwszym wyrazem.
Janek w pierwszym tygodniu odłożył 20 zł, a w każdym kolejnym o 5 zł więcej niż w poprzednim. Ile zł odłoży łącznie przez 12 tygodni?
Kwoty z kolejnych tygodni tworzą ciąg arytmetyczny, a pytanie dotyczy ich sumy.
Wypisz dane.
Oblicz kwotę z ostatniego tygodnia.
Oblicz sumę.
Odpowiedź: Janek odłoży łącznie 570 zł.
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu arytmetycznego, Suma ciągu arytmetycznego
W pierwszym rzędzie sali jest 16 miejsc, a w każdym kolejnym o 2 miejsca więcej niż w poprzednim. W całej sali jest 700 miejsc. Ile rzędów ma ta sala?
Znasz sumę, a szukasz liczby wyrazów . Podstaw dane do wzoru na sumę z różnicą. Otrzymasz równanie kwadratowe.
Zapisz sumę wyrazów przy i .
Uprość ułamek i uporządkuj równanie.
Oblicz deltę.
Drugi pierwiastek jest ujemny, a liczba rzędów nie może być ujemna.
Sprawdzenie: ostatni rząd ma miejsca, a .
Odpowiedź: Sala ma 20 rzędów.
Użyte wzory: Suma ciągu arytmetycznego z różnicy, Wzór na deltę, Wzór na pierwiastki
W kolonii jest 500 bakterii, a ich liczba podwaja się co 20 minut. Ile bakterii będzie w kolonii po 2 godzinach?
Policz, ile razy liczba bakterii się podwoi. Tyle razy pomnożysz 500 przez 2.
Zamień 2 godziny na minuty i policz podwojenia.
Stan początkowy to pierwszy wyraz, więc po 6 podwojeniach szukasz wyrazu siódmego.
Oblicz wynik.
Odpowiedź: Po 2 godzinach będzie 32 000 bakterii.
Użyte wzory: Wzór ogólny ciągu geometrycznego
Na lokatę wpłacono 10 000 zł. Oprocentowanie wynosi 4% w skali roku, a odsetki są dopisywane raz w roku. Ile zł będzie na lokacie po 3 latach i ile wyniosą odsetki? Pomiń podatek.
Co roku kwota rośnie 1,04 raza. Po trzech latach mnożysz przez 1,04 trzy razy.
Podstaw dane do wzoru na procent składany.
Oblicz potęgę.
Pomnóż przez kwotę wpłaty.
Odsetki to różnica między końcową kwotą a wpłatą.
Odpowiedź: Na lokacie będzie 11 248,64 zł, a odsetki wyniosą 1248,64 zł.
Użyte wzory: Procent składany, Wzór ogólny ciągu geometrycznego
Ta część dotyczy poziomu rozszerzonego. W granicach ułamków dzielisz licznik i mianownik przez najwyższą potęgę , a w szeregach zawsze sprawdzasz warunek .
Oblicz granicę .
Podziel licznik i mianownik przez . Ułamki z w mianowniku dążą do zera.
Podziel licznik i mianownik przez .
Przejdź do granicy.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Granica ilorazu, Granica ciągu odwrotności
Oblicz granicę .
Odpowiedź „nieskończoność minus nieskończoność to zero” jest błędna. Pomnóż i podziel wyrażenie przez sumę .
Pomnóż i podziel przez sumę . Licznik uprość wzorem na różnicę kwadratów.
Zredukuj licznik.
Podziel licznik i mianownik przez .
Przejdź do granicy.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Granica ilorazu, Różnica kwadratów
Oblicz sumę szeregu .
Znajdź iloraz i sprawdź, czy jego wartość bezwzględna jest mniejsza od 1.
Odczytaj pierwszy wyraz i iloraz.
Warunek jest spełniony, więc szereg ma sumę.
Podstaw dane do wzoru.
Odpowiedź:
Użyte wzory: Suma nieskończona szeregu geometrycznego, Iloraz ciągu geometrycznego
Zapisz liczbę w postaci ułamka nieskracalnego, korzystając ze wzoru na sumę szeregu geometrycznego.
Rozpisz liczbę jako . Każdy składnik jest 100 razy mniejszy od poprzedniego.
Odczytaj pierwszy wyraz i iloraz. Warunek jest spełniony.
Podstaw dane do wzoru.
Skróć ułamek przez 9.
Sprawdzenie: .
Odpowiedź:
Użyte wzory: Suma nieskończona szeregu geometrycznego
Dany jest szereg geometryczny . Wyznacz wszystkie wartości , dla których ten szereg jest zbieżny, a jego suma jest równa 2.
Ilorazem jest . Rozwiąż osobno warunek zbieżności i równanie z sumą, a potem sprawdź, czy wynik spełnia warunek.
Zapisz warunek zbieżności.
Zapisz sumę szeregu i przyrównaj ją do 2.
Rozwiąż równanie.
Liczba leży w przedziale , więc spełnia warunek zbieżności. Iloraz wynosi wtedy .
Odpowiedź:
Użyte wzory: Szereg geometryczny, Suma nieskończona szeregu geometrycznego
Tych pięć pomyłek łatwo popełnić, nawet gdy znasz wzór.
Od pierwszego wyrazu do -tego jest kroków, bo pierwszy wyraz już masz. Ten sam błąd zdarza się w wykładniku ciągu geometrycznego. Zobacz zadanie 6.
Równanie ma dwa rozwiązania. Odrzuć jedno z nich dopiero wtedy, gdy treść zadania tego wymaga, na przykład mówi, że wszystkie wyrazy są dodatnie. Tak jest w zadaniach 15 i 16.
Środkowy wyraz ciągu arytmetycznego jest średnią arytmetyczną sąsiadów. W ciągu geometrycznym jego kwadrat równa się iloczynowi sąsiadów. Przykład to geometryczny ciąg z zadania 16.
Dzielenie przez różnicę daje liczbę kroków między wyrazami. Liczba wyrazów jest o jeden większa, co widać w zadaniu 10.
Wzór działa tylko dla . Bez tego warunku możesz dostać liczbę, która nie ma sensu.
Szereg ma , więc nie ma sumy, chociaż wzór dałby .
Odejmij od każdego wyrazu poprzedni. Gdy różnica jest stała, ciąg jest arytmetyczny. Potem podziel każdy wyraz przez poprzedni. Gdy iloraz jest stały, ciąg jest geometryczny. Przykład: w ciągu 3, 7, 11, 15 różnica wynosi 4, a w ciągu 3, 6, 12, 24 iloraz wynosi 2.
Dodaj pierwszy i ostatni wyraz, pomnóż przez liczbę wyrazów i podziel przez 2: . Dla ciągu 2, 5, 8, 11, 14 suma wynosi . Gdy nie znasz ostatniego wyrazu, skorzystaj ze wzoru z różnicą.
Podziel wyraz o większym numerze przez wyraz o mniejszym numerze. Dostaniesz w potędze równej różnicy numerów. Przy i wychodzi , więc . Przy parzystym wykładniku są dwa rozwiązania: oznacza lub . Porównaj zadania 14 i 15.
Wzór ogólny daje dowolny wyraz od razu, po podstawieniu jego numeru, jak w zadaniu 1. Wzór rekurencyjny podaje pierwszy wyraz i przepis na następny, więc wyrazy trzeba liczyć po kolei, jak w zadaniu 4.
Tak. Na poziomie podstawowym trzeba umieć liczyć wyrazy ciągu, stosować wzory na -ty wyraz i sumę ciągu arytmetycznego i geometrycznego oraz procent składany. Granice ciągów i szeregi geometryczne należą do poziomu rozszerzonego. Filtr „Podstawowe” nad zadaniami pokazuje tylko zadania z poziomu podstawowego.
Nad zadaniami są dwa przyciski. „Drukuj zadania” daje kartę pracy bez rozwiązań, a „PDF z rozwiązaniami” dodaje pełne rozwiązania. W oknie drukowania wybierz zapis do pliku PDF.
Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.