Granica ciągu odwrotności

Ułamek 1/n1/n maleje do zera, gdy nn rośnie bez końca. Na tej jednej granicy opiera się liczenie granic prawie wszystkich ułamków, w których nn stoi w liczniku i w mianowniku.

lim⁡n→∞1n=0\lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} = 0

stała w liczniku

lim⁡cn=0\lim \frac{c}{n} = 0

dodatnia potęga w mianowniku

lim⁡1nk=0,  k>0\lim \frac{1}{n^k} = 0, \; k > 0

pierwsze wyrazy

1,12,13,14,…1, \tfrac{1}{2}, \tfrac{1}{3}, \tfrac{1}{4}, \ldots
nn to numer wyrazu: 1, 2, 3 i tak dalej. Wyrazy 1/n1/n są dodatnie, więc żaden nie jest równy zeru, ale od pewnego miejsca leżą od zera bliżej niż dowolnie mała liczba, którą wybierzesz.

Dlaczego granica 1/n wynosi zero?

Wyrazy ciągu odwrotności to 1,12,13,141, \tfrac{1}{2}, \tfrac{1}{3}, \tfrac{1}{4} i tak dalej. Każdy jest mniejszy od poprzedniego, ale wszystkie są dodatnie, więc ciąg nigdy nie dochodzi do zera. Granica mówi coś innego: wyrazy podchodzą do zera tak blisko, jak tylko zechcesz.

Sprawdź to na konkretnej odległości, na przykład ε=0,15\varepsilon = 0{,}15. Pytanie brzmi, od którego wyrazu wszystkie leżą od zera bliżej niż o 0,150{,}15:

  1. 1n<0,15  ⟺  n>10,15≈6,67\displaystyle \frac{1}{n} < 0{,}15 \iff n > \frac{1}{0{,}15} \approx 6{,}67
Pas sięga od zera do ε=0,15\varepsilon = 0{,}15. Pierwsze sześć wyrazów leży nad nim (puste kropki). Od siódmego, 1/7≈0,1431/7 \approx 0{,}143, wszystkie są już w pasie i z niego nie wychodzą.

Tak samo działa każda inna odległość ε>0\varepsilon > 0. Nierówność 1/n<ε1/n < \varepsilon jest spełniona dla wszystkich n>1/εn > 1/\varepsilon:

  1. ∣1n−0∣<ε  ⟺  n>1ε\displaystyle \left|\frac{1}{n} - 0\right| < \varepsilon \iff n > \frac{1}{\varepsilon}

Im mniejsze ε\varepsilon, tym dalej trzeba sięgnąć: dla ε=0,001\varepsilon = 0{,}001 dopiero od wyrazu 1001. Takie miejsce znajdzie się jednak zawsze, a dokładnie tego wymaga definicja granicy ciągu. Dlatego lim⁡1/n=0\lim 1/n = 0.

Jak liczyć granicę ułamka krok po kroku

Policzymy granicę ciągu an=3n2+2nn2+5\displaystyle a_n = \frac{3n^2 + 2n}{n^2 + 5}. Sam wzór lim⁡1/n=0\lim 1/n = 0 nie wystarczy, bo w ułamku nie ma jeszcze żadnego 1/n1/n. Najpierw trzeba go tak przekształcić, żeby się pojawiło.

Zadanie lim⁡(3n2+2n):(n2+5)\lim (3n^2 + 2n) : (n^2 + 5) przez n2\text{przez } n^2 (3+2/n):(1+5/n2)(3 + 2/n) : (1 + 5/n^2) 2/n→0,  5/n2→02/n \to 0, \; 5/n^2 \to 0
  1. Znajdź najwyższą potęgę n w mianowniku

    Licznik i mianownik rosną bez końca, więc granicy ilorazu nie da się policzyć wprost. Spójrz na mianownik n2+5n^2 + 5: najwyższa potęga nn to n2n^2. Przez nią podzielisz cały ułamek.

  2. Podziel licznik i mianownik przez n²

    Podziel przez n2n^2 każdy składnik licznika i każdy składnik mianownika. Wartość ułamka się nie zmienia, bo dzielisz górę i dół przez to samo.

    1. 3n2+2nn2=3+2n\displaystyle \frac{3n^2 + 2n}{n^2} = 3 + \frac{2}{n}
    2. n2+5n2=1+5n2\displaystyle \frac{n^2 + 5}{n^2} = 1 + \frac{5}{n^2}
    3. an=3+2n1+5n2\displaystyle a_n = \frac{3 + \dfrac{2}{n}}{1 + \dfrac{5}{n^2}}
  3. Zamień ułamki z n w mianowniku na zera

    Teraz przydaje się nasz wzór. Liczbę z licznika wyciągnij przed granicę, a 1/n21/n^2 potraktuj jak iloczyn 1/n⋅1/n1/n \cdot 1/n. Każdy z tych czynników dąży do zera.

    1. lim⁡n→∞2n=2⋅0=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{2}{n} = 2 \cdot 0 = 0
    2. lim⁡n→∞5n2=5⋅0⋅0=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{5}{n^2} = 5 \cdot 0 \cdot 0 = 0
  4. Oblicz granicę ilorazu

    Licznik dąży do 3, a mianownik do 1. Granica mianownika nie jest zerem, więc granica ilorazu to iloraz granic.

    1. lim⁡n→∞3+2n1+5n2=3+01+0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{3 + \dfrac{2}{n}}{1 + \dfrac{5}{n^2}} = \frac{3 + 0}{1 + 0}
    2. lim⁡n→∞an=3\displaystyle \lim_{n \to \infty} a_n = 3

    Wynik zależy od tego, który z wielomianów ma wyższy stopień. Niech kk będzie stopniem licznika, a mm stopniem mianownika. U nas oba są równe 2.

    k<mk < m Granica równa 0

    lim⁡n+1n2+1=0\lim \tfrac{n + 1}{n^2 + 1} = 0

    Po podzieleniu przez najwyższą potęgę mianownika licznik składa się z samych ułamków dążących do zera.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    k=mk = m Iloraz współczynników

    Nasz ciąg: 31=3\tfrac{3}{1} = 3

    lim⁡3n2+2nn2+5=31\lim \tfrac{3n^2 + 2n}{n^2 + 5} = \tfrac{3}{1}

    Granica to iloraz liczb stojących przy najwyższych potęgach.

    k>mk > m Granica nieskończona

    lim⁡n2+1n+3=∞\lim \tfrac{n^2 + 1}{n + 3} = \infty

    Licznik rośnie szybciej niż mianownik, więc ułamek rośnie bez końca (albo maleje, gdy znaki się różnią).

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    Pierwsze wyrazy szybko rosną, a od ósmego leżą tuż nad linią 3 i zbliżają się do niej od góry.

    Odpowiedź: granica ciągu an=(3n2+2n)/(n2+5)a_n = (3n^2 + 2n)/(n^2 + 5) wynosi 3.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Stała w liczniku

Oblicz granicę ciągu an=5n\displaystyle a_n = \frac{5}{n}.

Przykład 2. Niższy stopień licznika

Oblicz granicę ciągu an=n+1n2+1\displaystyle a_n = \frac{n + 1}{n^2 + 1}.

Przykład 3. Wyższy stopień licznika

Oblicz granicę ciągu an=n2+1n+3\displaystyle a_n = \frac{n^2 + 1}{n + 3}.

Przykład 4. Kilka ułamków w jednej sumie

Oblicz granicę ciągu an=2−1n+3n2\displaystyle a_n = 2 - \frac{1}{n} + \frac{3}{n^2}.

Przykład 5. Znak, który się zmienia

Oblicz granicę ciągu an=(−1)nn\displaystyle a_n = \frac{(-1)^n}{n}.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz granicę ułamka z nn.

Przypadki szczególne

Z granicy 1/n1/n wynika kilka innych, które często pojawiają się w zadaniach.

Dowolna dodatnia potęga lim⁡n→∞1nk=0,  k>0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n^k} = 0, \; k > 0
Działa także dla potęg ułamkowych, na przykład lim⁡1/n=0\lim 1/\sqrt{n} = 0. Im większe kk, tym szybciej wyrazy maleją.
Przesunięty mianownik lim⁡n→∞1n+c=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n + c} = 0
Dodanie stałej do nn nie zmienia granicy, bo mianownik nadal rośnie bez końca. Na przykład lim⁡1/(n+5)=0\lim 1/(n + 5) = 0.
Odwrotność ciągu rosnącego bez końca bn→∞  ⇒  1bn→0\displaystyle b_n \to \infty \;\Rightarrow\; \frac{1}{b_n} \to 0
To samo rozumowanie działa dla każdego mianownika, który rośnie bez końca: lim⁡1/2n=0\lim 1/2^n = 0, lim⁡1/n!=0\lim 1/n! = 0.
Ciąg ograniczony przez n lim⁡n→∞sin⁡nn=0\displaystyle \lim_{n \to \infty} \frac{\sin n}{n} = 0
Licznik nie dąży do niczego, ale leży między −1 a 1. Dzielenie przez rosnące nn ściska cały ułamek do zera, jak w przykładzie 5.
Szereg harmoniczny 1+12+13+…=∞\displaystyle 1 + \tfrac{1}{2} + \tfrac{1}{3} + \ldots = \infty
Wyrazy dążą do zera, a ich suma i tak rośnie bez końca. Więcej o tym na stronie o szeregu harmonicznym.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.