Różnica ciągu arytmetycznego

Różnica rr to liczba, którą dodajesz do każdego wyrazu ciągu arytmetycznego, żeby dostać następny. Obliczysz ją, odejmując od dowolnego wyrazu wyraz poprzedni. Ten sam rachunek zrobiony na wzorze ciągu pokazuje, czy ciąg w ogóle jest arytmetyczny.

r=an+1−anr = a_{n+1} - a_n

z dwóch dowolnych wyrazów

r=am−akm−k\displaystyle r = \frac{a_m - a_k}{m - k}

z pierwszego i n-tego wyrazu

r=an−a1n−1\displaystyle r = \frac{a_n - a_1}{n - 1}

wzór ogólny ciągu

an=a1+(n−1)⋅ra_n = a_1 + (n - 1) \cdot r
ana_n to dowolny wyraz ciągu, a an+1a_{n+1} to wyraz stojący zaraz po nim. Kolejność jest ważna: od następnego wyrazu odejmujesz poprzedni. W ciągu arytmetycznym wynik jest taki sam dla każdego nn.

Czym jest różnica ciągu arytmetycznego?

W ciągu arytmetycznym kolejne wyrazy różnią się zawsze o tę samą liczbę. Nazywa się ją różnicą ciągu i oznacza literą rr. W ciągu 2, 5, 8, 11, 14 każdy wyraz jest o 3 większy od poprzedniego, więc r=3r = 3. W ciągu 10, 7, 4 różnica jest ujemna, r=−3r = -3.

Bez różnicy nie policzysz dalszego wyrazu ciągu ani sumy jego wyrazów, więc pojawia się prawie w każdym zadaniu. Ten sam wzór rozstrzyga też, czy ciąg jest arytmetyczny: odejmujesz od wyrazu an+1a_{n+1} wyraz ana_n i patrzysz, czy w wyniku zostało nn.

Jak obliczyć różnicę ciągu krok po kroku

Ciąg jest określony wzorem an=3n−1a_n = 3n - 1. Sprawdzimy, czy jest arytmetyczny, i obliczymy jego różnicę. Tak wygląda typowe zadanie „wykaż, że ciąg jest arytmetyczny”.

Ciąg an=3n−1a_n = 3n - 1 a2−a1=3a_2 - a_1 = 3 an+1=3n+2a_{n+1} = 3n + 2 r=3r = 3
  1. Wypisz kilka pierwszych wyrazów

    Podstaw do wzoru n=1,2,3,4n = 1, 2, 3, 4. Kilka liczb pozwala zobaczyć, jak ciąg się zachowuje, zanim zaczniesz liczyć na literach.

    Cztery pierwsze wyrazy ciągu
    a1a_1 a2a_2 a3a_3 a4a_4
    22 55 88 1111

    Na przykład a3=3⋅3−1=8a_3 = 3 \cdot 3 - 1 = 8. To ten sam ciąg 2, 5, 8, 11, 14, który jest na stronie kategorii.

  2. Odejmij od każdego wyrazu poprzedni

    Zawsze od wyrazu następnego odejmujesz poprzedni, czyli idziesz od lewej do prawej.

    1. a2−a1=5−2=3a_2 - a_1 = 5 - 2 = 3
    2. a3−a2=8−5=3a_3 - a_2 = 8 - 5 = 3
    3. a4−a3=11−8=3a_4 - a_3 = 11 - 8 = 3
    Każdy słupek to poprzedni słupek i jeden blok 3 kratek. Przerywana linia pokazuje wysokość poprzedniego słupka, więc różnicę widać jako to, co wystaje ponad nią.
  3. Zapisz wzór na następny wyraz

    W miejsce nn wpisz we wzorze n+1n + 1. Weź je w nawias, bo mnożysz przez 3 całą sumę.

    1. an+1=3(n+1)−1a_{n+1} = 3(n + 1) - 1
    2. an+1=3n+3−1a_{n+1} = 3n + 3 - 1
    3. an+1=3n+2a_{n+1} = 3n + 2
  4. Odejmij od następnego wyrazu wyraz poprzedni

    Podstaw oba wyrażenia do wzoru na różnicę. Odejmowany wyraz ana_n weź w nawias, a potem zmień znaki w środku.

    1. an+1−an=(3n+2)−(3n−1)a_{n+1} - a_n = (3n + 2) - (3n - 1)
    2. an+1−an=3n+2−3n+1a_{n+1} - a_n = 3n + 2 - 3n + 1
    3. an+1−an=3a_{n+1} - a_n = 3
  5. Odczytaj wniosek i znak różnicy

    W wyniku nie zostało nn, więc każde dwa sąsiednie wyrazy różnią się o 3, niezależnie od tego, które wybierzesz. Ciąg jest arytmetyczny i r=3r = 3. Gdyby w wyniku zostało nn, ciąg nie byłby arytmetyczny. Tak jest w przykładzie 4.

    Znak różnicy mówi, czy ciąg rośnie, czy maleje. U nas r=3r = 3 jest dodatnie.

    r>0r > 0 Ciąg rosnący

    Nasz ciąg: r=3r = 3

    2, 5, 8, 11, 142,\ 5,\ 8,\ 11,\ 14

    Każdy następny wyraz jest większy od poprzedniego, bo dodajesz liczbę dodatnią.

    Obliczenie różnicy: krok 4

    r=0r = 0 Ciąg stały

    5, 5, 5, 5, 55,\ 5,\ 5,\ 5,\ 5

    Wszystkie wyrazy są równe, bo za każdym razem dodajesz zero.

    Przypadek szczególny: ciąg stały

    r<0r < 0 Ciąg malejący

    14, 11, 8, 5, 214,\ 11,\ 8,\ 5,\ 2

    Każdy następny wyraz jest mniejszy od poprzedniego, bo dodajesz liczbę ujemną.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    Odpowiedź: ciąg an=3n−1a_n = 3n - 1 jest arytmetyczny, jego różnica to r=3r = 3, więc jest rosnący.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Różnica z dwóch sąsiednich wyrazów

W ciągu arytmetycznym a3=7a_3 = 7 i a4=12a_4 = 12. Oblicz różnicę i pierwszy wyraz tego ciągu.

Przykład 2. Różnica z wyrazów, które nie sąsiadują

W ciągu arytmetycznym a2=3a_2 = 3 i a6=19a_6 = 19. Oblicz różnicę ciągu.

Przykład 3. Ciąg malejący

Liczby 14, 11, 8, 5 to cztery pierwsze wyrazy ciągu arytmetycznego. Oblicz różnicę i siódmy wyraz ciągu.

Przykład 4. Ciąg, który nie jest arytmetyczny

Sprawdź, czy ciąg określony wzorem an=n2a_n = n^2 jest arytmetyczny.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z różnicą ciągu.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach różnicę znasz od razu albo liczysz ją inaczej niż z dwóch sąsiednich wyrazów.

Ciąg stały r=0\displaystyle r = 0
Gdy wszystkie wyrazy są równe, na przykład 4, 4, 4, …, różnica wynosi 4−4=04 - 4 = 0. Ciąg stały też jest arytmetyczny, choć nic się w nim nie zmienia.
Dwa wyrazy daleko od siebie r=am−akm−k\displaystyle r = \frac{a_m - a_k}{m - k}
Różnica wyrazów podzielona przez różnicę ich numerów. Tak policzyliśmy przykład 2: 19−36−2=4\frac{19 - 3}{6 - 2} = 4.
Ciąg o wzorze liniowym an=pn+q  ⇒  r=p\displaystyle a_n = pn + q \;\Rightarrow\; r = p
Gdy wzór ciągu ma postać funkcji liniowej, różnicą jest liczba stojąca przy nn. W naszym ciągu an=3n−1a_n = 3n - 1 to 3. To ta sama liczba, co współczynnik kierunkowy prostej, na której leżą punkty (n,an)(n, a_n).
Różnica niecałkowita r=12,r=2\displaystyle r = \tfrac{1}{2}, \quad r = \sqrt{2}
Różnica może być ułamkiem albo liczbą niewymierną. Ciąg 1; 1,5; 2; 2,51;\ 1{,}5;\ 2;\ 2{,}5 ma r=0,5r = 0{,}5, a ciąg 0, 2, 220,\ \sqrt{2},\ 2\sqrt{2} ma r=2r = \sqrt{2}. Liczy się tylko to, czy różnica jest stała.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.