Szereg geometryczny to suma wszystkich wyrazów ciągu geometrycznego, zapisana zwykle ze znakiem sumy. Ma skończoną sumę tylko wtedy, gdy iloraz leży między −1 a 1. Najwięcej pracy jest w zadaniach, w których iloraz zależy od niewiadomej.
n=0∑∞a⋅qn=1−qa
warunek zbieżności
∣q∣<1
ten sam szereg bez znaku sumy
a+aq+aq2+…
indeks od 1
n=1∑∞a⋅qn=1−qaq
a to pierwszy wyraz szeregu, czyli wyraz dla n=0, a q to iloraz. W liczniku zawsze stoi pierwszy wyraz, więc gdy indeks zaczyna się od 1, pierwszym wyrazem jest aq. Dla ∣q∣≥1 szereg jest rozbieżny i nie ma sumy.
Czym jest szereg geometryczny?
Ciąg geometryczny to lista liczb: 1, 1/2, 1/4, 1/8, … Szereg to ich suma: 1 + 1/2 + 1/4 + 1/8 + … Ze znakiem sumy zapisuje się ją krócej. Pod znakiem stoi numer pierwszego wyrazu, nad nim nieskończoność, a obok wzór na wyraz:
n=0∑∞(21)n=1+21+41+81+…=2
Szereg nazywa się zbieżnym, gdy sumy coraz większej liczby wyrazów zbliżają się do jednej liczby. W szeregu geometrycznym dzieje się tak dokładnie wtedy, gdy ∣q∣<1. Sumę liczysz wtedy ze wzoru a:(1−q), który wyjaśniamy na stronie o sumie nieskończonej. Tutaj zajmiemy się zadaniami, w których iloraz zależy od x.
Jak rozwiązać zadanie z szeregiem geometrycznym krok po kroku
Wyznaczymy, dla jakich x szereg 1+2x+4x2+8x3+… jest zbieżny, i rozwiążemy równanie, w którym jego suma jest równa 4. To typowe zadanie z matury rozszerzonej.
Zadanie1+2x+4x2+8x3+…=4a=1,q=2x∣x∣<0,5x=3/8
Odczytaj pierwszy wyraz i iloraz
Pierwszy wyraz to 1. Iloraz dostajesz, dzieląc drugi wyraz przez pierwszy. Sprawdź go na kolejnej parze, bo wyraz z x łatwo pomylić.
a=1
q=12x=2x4x2=2x
Wyznacz, kiedy szereg jest zbieżny
Szereg ma sumę tylko dla ∣q∣<1. Wstaw iloraz i rozwiąż nierówność z wartością bezwzględną: liczba ma leżeć bliżej zera niż 1.
∣2x∣<1
−1<2x<1
−21<x<21
−1−0,500,51
Szereg jest zbieżny dla x z przedziału otwartego od −0,5 do 0,5. Końce nie należą do przedziału, bo dla nich iloraz jest równy 1 albo −1.
Zapisz sumę wzorem i ułóż równanie
Dla x z przedziału zbieżności suma szeregu to pierwszy wyraz podzielony przez 1−q.
1−qa=1−2x1
1−2x1=4
Rozwiąż równanie
Odwróć obie strony albo pomnóż przez mianownik. Mianownik jest różny od zera, bo x=1/2 w przedziale zbieżności.
1−2x=41
2x=43
x=83
Sprawdź, czy wynik spełnia warunek zbieżności
Wzór na sumę jest prawdziwy tylko w przedziale zbieżności. Rozwiązanie równania trzeba więc porównać z warunkiem z kroku 2. U nas q=2⋅3/8=3/4.
∣q∣<1Wynik przyjmujesz
Nasz wynik: q=3/4
Szereg jest zbieżny, a jego suma naprawdę wynosi tyle, ile w równaniu.
Gdy indeks zaczyna się od 1, nie ma wyrazu q0=1, więc suma jest o 1 mniejsza niż dla indeksu od 0. W liczniku zawsze stoi pierwszy wyraz, który faktycznie jest w szeregu.
Znaki na przemiann=0∑∞(−21)n=32
Ujemny iloraz jest dozwolony, jeśli ∣q∣<1. Dla q=−1 sumy częściowe skaczą między 1 i 0, więc szereg 1 − 1 + 1 − … jest rozbieżny.
Iloraz z niewiadomąq=bx⇒∣x∣<∣b∣1
Gdy iloraz to liczba razy x, przedział zbieżności jest symetryczny względem zera. Dla q=2x to ∣x∣<1/2, jak w przykładzie prowadzącym.
Iloraz z przesunięciemq=x−c⇒c−1<x<c+1
Gdy iloraz to x minus liczba, przedział jest przesunięty: jego środkiem jest ta liczba. Tak wyszło w przykładzie 4 dla c=1.