Różnica kwadratów

Różnica dwóch kwadratów to iloczyn ich sumy i różnicy. Wzór rozkłada wyrażenia na czynniki, pozwala liczyć w pamięci i upraszcza ułamki. Nie ma w nim składnika środkowego, bo wyrazy abab się znoszą.

a2−b2=(a+b)(a−b)a^2 - b^2 = (a + b)(a - b)

liczby w pamięci

472−432=90⋅447^2 - 43^2 = 90 \cdot 4

cztery potęgi

a4−b4=(a2+b2)(a+b)(a−b)a^4 - b^4 = (a^2 + b^2)(a + b)(a - b)

suma kwadratów

a2+b2 nie rozkłada sięa^2 + b^2 \text{ nie rozkłada się}
aa i bb to dowolne liczby albo wyrażenia. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest różnica kwadratów?

To wyrażenie złożone z dwóch kwadratów połączonych minusem, na przykład x2−16x^2 - 16. Wzór zamienia je na iloczyn dwóch nawiasów: (x+4)(x−4)(x + 4)(x - 4). W jednym nawiasie jest plus, w drugim minus.

Wzór czytasz w obie strony. Od lewej rozkładasz na czynniki, od prawej mnożysz nawiasy i dostajesz różnicę kwadratów. Przyda ci się przy równaniach, skracaniu ułamków i szybkich rachunkach, na przykład 472−43247^2 - 43^2. Tak samo działa racjonalizacja mianownika w typie 2.

Skąd się bierze ten wzór?

Pomnóż nawiasy. Cztery iloczyny dają dwa wyrazy środkowe, które mają przeciwne znaki i się znoszą.

  1. (a+b)(a−b)=a⋅a−a⋅b+b⋅a−b⋅b(a + b)(a - b) = a \cdot a - a \cdot b + b \cdot a - b \cdot b
  2. =a2−ab+ab−b2= a^2 - ab + ab - b^2
  3. =a2−b2= a^2 - b^2

Widać to też na kratkach. Z kwadratu o boku 5 odetnij kwadrat o boku 2. Zostaje kształt litery L o polu 21. Potnij go na dwa prostokąty i złóż w jeden, o bokach 7 i 3.

Jak rozkładać różnicę kwadratów krok po kroku

Rozłożymy x4−81x^4 - 81 na czynniki, tak daleko, jak się da. Wzór trzeba będzie użyć dwa razy, bo po pierwszym rozkładzie jeden z nawiasów znowu jest różnicą kwadratów. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdym takim rozkładzie.

Zadanie x4−81x^4 - 81 (x2+9)(x2−9)(x^2 + 9)(x^2 - 9) (x2+9)(x+3)(x−3)(x^2 + 9)(x + 3)(x - 3)
  1. Sprawdź, czy to różnica kwadratów

    Szukasz dwóch wyrazów z minusem między nimi, z których każdy jest kwadratem. U nas x4x^4 i 81 są kwadratami, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    a2−b2a^2 - b^2 Różnica kwadratów

    Nasze równanie: x4−81x^4 - 81

    Rozłóż na sumę razy różnicę:

    a2−b2=(a+b)(a−b)a^2 - b^2 = (a + b)(a - b)

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    a2+b2a^2 + b^2 Suma kwadratów

    W liczbach rzeczywistych się nie rozkłada:

    x2+9 zostaje bez zmianx^2 + 9 \text{ zostaje bez zmian}

    Błąd opisany w kroku 1 poniżej

    a2−ba^2 - b Jeden składnik nie jest kwadratem

    Liczba 7 nie jest kwadratem liczby wymiernej, więc wzoru nie użyjesz wprost:

    x2−7x^2 - 7

    Więcej: przypadki szczególne

  2. Zapisz oba wyrazy jako kwadraty

    Znajdź aa i bb. Kwadratem czego jest x4x^4? Wykładnik 4 to dwa razy 2, więc x4=(x2)2x^4 = (x^2)^2. A 81? To 929^2.

    1. x4−81=(x2)2−92x^4 - 81 = (x^2)^2 - 9^2
  3. Zastosuj wzór

    Tu a=x2a = x^2 i b=9b = 9. Jeden nawias dostaje plus, drugi minus.

    1. (x2)2−92=(x2+9)(x2−9)(x^2)^2 - 9^2 = (x^2 + 9)(x^2 - 9)
  4. Sprawdź, czy któryś nawias da się rozłożyć dalej

    Nawias x2+9x^2 + 9 jest sumą kwadratów, więc zostaje. Za to x2−9x^2 - 9 to znowu różnica kwadratów, bo 9=329 = 3^2.

    1. x2−9=x2−32x^2 - 9 = x^2 - 3^2
    2. x2−9=(x+3)(x−3)x^2 - 9 = (x + 3)(x - 3)
  5. Zapisz wynik i sprawdź go

    Złóż wszystkie czynniki w jeden iloczyn.

    1. =(x2+9)(x+3)(x−3)= (x^2 + 9)(x + 3)(x - 3)

    Odpowiedź: (x2+9)(x+3)(x−3)(x^2 + 9)(x + 3)(x - 3).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Rozkład na czynniki

Rozłóż na czynniki x2−16x^2 - 16.

Przykład 2. Rachunki w pamięci

Oblicz 472−43247^2 - 43^2 bez liczenia kwadratów.

Przykład 3. Współczynniki i dwie zmienne

Rozłóż na czynniki 4x2−25y24x^2 - 25y^2.

Przykład 4. Równanie

Rozwiąż równanie x2−49=0x^2 - 49 = 0.

Przykład 5. Skracanie ułamka

Skróć ułamek x2−9x+3\dfrac{x^2 - 9}{x + 3} dla x≠−3x \neq -3.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z różnicą kwadratów.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji przewija się w zadaniach tak często, że warto znać ich wynik na pamięć.

Jedynka jako drugi kwadrat a2−1=(a+1)(a−1)\displaystyle a^2 - 1 = (a + 1)(a - 1)
Jedynka też jest kwadratem. Na przykład x2−1=(x+1)(x−1)x^2 - 1 = (x + 1)(x - 1).
Dwa takie same kwadraty a2−a2=(a+a)(a−a)=0\displaystyle a^2 - a^2 = (a + a)(a - a) = 0
Różnica jest równa zero, bo drugi nawias to zero. Wzór się zgadza.
Czwarte potęgi a4−b4=(a2+b2)(a+b)(a−b)\displaystyle a^4 - b^4 = (a^2 + b^2)(a + b)(a - b)
Wzór użyty dwa razy. Na przykład x4−81x^4 - 81 rozkłada się na (x2+9)(x+3)(x−3)(x^2 + 9)(x + 3)(x - 3).
Złożone wyrażenia (x+y)2−(x−y)2=4xy\displaystyle (x + y)^2 - (x - y)^2 = 4xy
Za aa i bb możesz podstawić całe nawiasy. Dla a=x+ya = x + y i b=x−yb = x - y suma a+ba + b to 2x2x, a różnica a−ba - b to 2y2y, więc wynik to 2x⋅2y=4xy2x \cdot 2y = 4xy.

Gdzie jeszcze przydaje się różnica kwadratów

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.