Suma nieskończona szeregu geometrycznego

Nieskończenie wiele liczb może mieć skończoną sumę, jeśli kolejne wyrazy szybko maleją. W szeregu geometrycznym dzieje się tak wtedy, gdy iloraz leży między −1 a 1. Sumę liczysz wtedy jednym dzieleniem.

S=a11−q\displaystyle S = \frac{a_1}{1 - q}

warunek zbieżności

∣q∣<1|q| < 1

szereg, który sumujesz

a1+a1q+a1q2+…a_1 + a_1 q + a_1 q^2 + \ldots

suma n pierwszych wyrazów

Sn=a1⋅1−qn1−q\displaystyle S_n = a_1 \cdot \frac{1 - q^n}{1 - q}
SS to suma wszystkich wyrazów szeregu, a1a_1 to pierwszy wyraz, a qq to iloraz. Wzór działa tylko dla −1<q<1-1 < q < 1. Dla innych ilorazów sumy częściowe nie zbliżają się do żadnej liczby i suma nieskończona nie istnieje.

Dlaczego nieskończona suma może być skończona?

Weź kwadrat o polu 1. Zamaluj połowę, potem połowę tego, co zostało, potem znowu połowę reszty. Kawałki mają pola 1/21/2, 1/41/4, 1/81/8 i tak dalej, a niezamalowany róg za każdym razem maleje o połowę.

Kawałków jest nieskończenie wiele, ale wszystkie mieszczą się w kwadracie o polu 1. Dlatego 1/2+1/4+1/8+…=11/2 + 1/4 + 1/8 + \ldots = 1.

Ogólnie suma nn pierwszych wyrazów to:

  1. Sn=a1⋅1−qn1−q\displaystyle S_n = a_1 \cdot \frac{1 - q^n}{1 - q}

Gdy ∣q∣<1|q| < 1, potęga qnq^n przy rosnącym nn zbliża się do zera, więc z licznika zostaje sama jedynka:

  1. S=a1⋅1−01−q=a11−q\displaystyle S = a_1 \cdot \frac{1 - 0}{1 - q} = \frac{a_1}{1 - q}

Jak obliczyć sumę nieskończoną krok po kroku

Obliczymy sumę wszystkich wyrazów szeregu 16 + 8 + 4 + 2 + …, w którym każdy wyraz jest połową poprzedniego. To ten sam ciąg, o którym na stronie o sumie ciągu geometrycznego piszemy, że jego sumy zbliżają się do 32.

Szereg 16+8+4+2+…S= ?16 + 8 + 4 + 2 + \ldots \qquad S = \,? a1=16,  q=0,5a_1 = 16,\; q = 0{,}5 1−q=0,51 - q = 0{,}5 S=32S = 32
  1. Odczytaj pierwszy wyraz i iloraz

    Iloraz dostajesz, dzieląc drugi wyraz przez pierwszy.

    1. a1=16a_1 = 16
    2. q=816=12\displaystyle q = \frac{8}{16} = \frac{1}{2}
  2. Sprawdź, czy suma istnieje

    Zanim cokolwiek podstawisz, sprawdź warunek ∣q∣<1|q| < 1. U nas ∣q∣=0,5|q| = 0{,}5, więc wyrazy maleją do zera wystarczająco szybko i suma istnieje.

    ∣q∣<1|q| < 1 Suma istnieje

    Nasz szereg: q=0,5q = 0{,}5

    16, 8, 4, 2, 116,\ 8,\ 4,\ 2,\ 1

    Wyrazy maleją do zera, a sumy częściowe zbliżają się do jednej liczby.

    Obliczenie sumy: krok 4

    q≥1q \geq 1 Suma rośnie bez końca

    1, 2, 4, 8, 161,\ 2,\ 4,\ 8,\ 16

    Wyrazy nie maleją, więc każdy kolejny dokłada co najmniej tyle co pierwszy i suma nie ma końca.

    Częsty błąd: wynik z wzoru

    q≤−1q \leq -1 Suma skacze

    1, −2, 4, −8, 161,\ -2,\ 4,\ -8,\ 16

    Wyrazy zmieniają znak i nie maleją, więc sumy częściowe skaczą w górę i w dół.

    Przypadek szczególny: iloraz −1

  3. Policz mianownik

    Od jedynki odejmujesz iloraz.

    1. 1−q=1−12=12\displaystyle 1 - q = 1 - \frac{1}{2} = \frac{1}{2}
  4. Podziel pierwszy wyraz przez mianownik

    Dzielenie przez ułamek to mnożenie przez jego odwrotność, więc dzielenie przez 1/21/2 to mnożenie przez 2.

    1. S=a11−q=16:12=16⋅2\displaystyle S = \frac{a_1}{1 - q} = 16 : \frac{1}{2} = 16 \cdot 2
    2. S=32S = 32
  5. Sprawdź na sumach częściowych

    Dodawaj wyrazy po kolei i patrz, ile brakuje do 32. Za każdym razem brakuje o połowę mniej, tak jak niezamalowanego rogu w kwadracie.

    Sumy częściowe szeregu
    S1S_1 S2S_2 S3S_3 S4S_4 S5S_5 S6S_6
    1616 2424 2828 3030 3131 31,531{,}5

    Odpowiedź: suma szeregu 16 + 8 + 4 + 2 + … wynosi S=32S = 32.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Ułamek okresowy

Zamień ułamek okresowy 0,(3)=0,333…0{,}(3) = 0{,}333\ldots na ułamek zwykły.

Przykład 2. Iloraz ujemny

Oblicz sumę szeregu 6−3+1,5−0,75+…6 - 3 + 1{,}5 - 0{,}75 + \ldots

Przykład 3. Iloraz z sumy

Suma nieskończonego szeregu geometrycznego o pierwszym wyrazie 5 wynosi 15. Oblicz iloraz.

Przykład 4. Odbijająca się piłka

Piłka spada z wysokości 2 m i po każdym odbiciu wznosi się na połowę poprzedniej wysokości. Jaką drogę przebędzie, zanim się zatrzyma?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z sumą nieskończoną.

Przypadki szczególne

Te szeregi pojawiają się w zadaniach najczęściej albo zachowują się nietypowo.

Połowy jedności 12+14+18+…=1\displaystyle \frac{1}{2} + \frac{1}{4} + \frac{1}{8} + \ldots = 1
Szereg z kwadratu na początku strony: pierwszy wyraz i iloraz są równe 1/21/2, więc suma to (1/2):(1/2)=1(1/2) : (1/2) = 1.
Szereg od dalszego wyrazu ak+ak+1+…=ak1−q\displaystyle a_k + a_{k+1} + \ldots = \frac{a_k}{1 - q}
Gdy sumujesz od któregoś wyrazu dalej, w liczniku stoi ten wyraz, a nie a1a_1. Na przykład 8+4+2+…=168 + 4 + 2 + \ldots = 16, czyli 32−1632 - 16.
Iloraz równy −1 1−1+1−1+…\displaystyle 1 - 1 + 1 - 1 + \ldots
Sumy częściowe to na zmianę 1 i 0, więc nie zbliżają się do jednej liczby. Wyrazy nie maleją, dlatego suma nie istnieje, choć wzór dałby 1/21/2.
Iloraz bliski 1 q=0,99  ⇒  S=10,01=100\displaystyle q = 0{,}99 \;\Rightarrow\; S = \frac{1}{0{,}01} = 100
Im bliżej 1 jest iloraz, tym wolniej maleją wyrazy i tym większa jest suma. Szereg 1+0,99+0,992+…1 + 0{,}99 + 0{,}99^2 + \ldots ma sumę 100, choć zaczyna się od jedynki.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.