Suma n pierwszych wyrazów ciągu geometrycznego

Żeby dodać wiele wyrazów ciągu geometrycznego, nie musisz ich wypisywać. Wystarczą pierwszy wyraz, iloraz i liczba wyrazów. Wzór działa dla każdego ilorazu oprócz q=1q = 1, a wtedy suma jest jeszcze prostsza.

Sn=a1⋅1−qn1−q\displaystyle S_n = a_1 \cdot \frac{1 - q^n}{1 - q}

ta sama suma, wygodna dla q > 1

Sn=a1⋅qn−1q−1\displaystyle S_n = a_1 \cdot \frac{q^n - 1}{q - 1}

ciąg stały, q = 1

Sn=n⋅a1S_n = n \cdot a_1

ostatni dodawany wyraz

an=a1⋅qn−1a_n = a_1 \cdot q^{n - 1}
SnS_n to suma wyrazów od pierwszego do nn-tego, a1a_1 to pierwszy wyraz, qq to iloraz, a nn to liczba dodawanych wyrazów. W sumie iloraz stoi w potędze nn, a nie n−1n - 1 jak we wzorze na pojedynczy wyraz.

Skąd się bierze wzór na sumę?

Zapisz sumę, a pod nią tę samą sumę pomnożoną przez iloraz. Każdy wyraz przesunie się o jedno miejsce w prawo, bo pomnożony przez qq staje się następnym wyrazem. Dla ciągu 1, 2, 4, 8:

  1. S4=1+  2+  4+  82S4=2+  4+  8+  16\begin{array}{rcrrrrr} S_4 &=& 1 &+\; 2 &+\; 4 &+\; 8 & \\ 2 S_4 &=& &2 &+\; 4 &+\; 8 &+\; 16 \end{array}
  2. 2S4−S4=16−1,S4=152S_4 - S_4 = 16 - 1, \quad S_4 = 15

Po odjęciu środkowe wyrazy się skracają i zostają tylko dwa: ostatni z dolnego wiersza i pierwszy z górnego. Ten sam rachunek dla dowolnego ciągu daje Sn−qSn=a1−a1qnS_n - qS_n = a_1 - a_1 q^n. Po wyciągnięciu SnS_n i a1a_1 przed nawias i podzieleniu przez 1−q1 - q wychodzi wzór z tej strony.

Niebieski blok każdego słupka jest tak wysoki jak cały poprzedni słupek. Ostatni słupek ma więc 16 kratek: pierwszy słupek i niebieskie bloki 1, 2, 4 i 8. Stąd 1+2+4+8=16−11 + 2 + 4 + 8 = 16 - 1.

Jak obliczyć sumę ciągu geometrycznego krok po kroku

Ciąg geometryczny zaczyna się od wyrazów 3, 6, 12, 24. Obliczymy sumę jego ośmiu pierwszych wyrazów. Ósmy wyraz tego ciągu, 384, liczymy na stronie o wzorze ogólnym.

Ciąg 3, 6, 12, 24, …S8= ?3,\ 6,\ 12,\ 24,\ \ldots \qquad S_8 = \,? 28=2562^8 = 256 (28−1):(2−1)=255(2^8 - 1) : (2 - 1) = 255 S8=765S_8 = 765
  1. Wypisz pierwszy wyraz, iloraz i liczbę wyrazów

    Iloraz odczytasz z dwóch pierwszych wyrazów: q=6:3=2q = 6 : 3 = 2. Liczba wyrazów jest w poleceniu.

    Dane zadania
    a1a_1 qq nn
    33 22 88
  2. Wybierz wygodną postać wzoru

    Obie postacie ułamka dają ten sam wynik, bo różnią się tylko znakiem licznika i mianownika. Wybierz tę, w której oba będą dodatnie. U nas q=2q = 2, więc lepsza jest postać z qn−1q^n - 1.

    q>1q > 1 Iloraz większy od 1

    Nasz ciąg: q=2q = 2

    Sn=a1⋅qn−1q−1\displaystyle S_n = a_1 \cdot \frac{q^n - 1}{q - 1}

    Potęga ilorazu jest większa od 1, więc licznik i mianownik są dodatnie.

    Obliczenie ułamka: krok 4

    q<1q < 1 Iloraz mniejszy od 1

    Sn=a1⋅1−qn1−q\displaystyle S_n = a_1 \cdot \frac{1 - q^n}{1 - q}

    Mianownik jest dodatni. Dotyczy to też ilorazów ujemnych.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    q=1q = 1 Ciąg stały

    Sn=n⋅a1S_n = n \cdot a_1

    Mianownik byłby zerem, ale wzór nie jest potrzebny: dodajesz nn takich samych liczb.

    Przypadek szczególny: ciąg stały

  3. Oblicz potęgę ilorazu

    Wykładnikiem jest liczba wyrazów n=8n = 8. Kolejne potęgi dwójki to 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256.

    1. q8=28=256q^8 = 2^8 = 256
  4. Policz ułamek

    W mianowniku q−1=1q - 1 = 1, więc ułamek jest równy samemu licznikowi.

    1. q8−1q−1=256−12−1=2551\displaystyle \frac{q^8 - 1}{q - 1} = \frac{256 - 1}{2 - 1} = \frac{255}{1}
    2. q8−1q−1=255\displaystyle \frac{q^8 - 1}{q - 1} = 255
  5. Pomnóż przez pierwszy wyraz i sprawdź

    Ułamek to suma ośmiu wyrazów ciągu, który zaczyna się od 1. Nasz zaczyna się od 3, więc każdy wyraz jest trzy razy większy.

    1. S8=a1⋅255=3⋅255S_8 = a_1 \cdot 255 = 3 \cdot 255
    2. S8=765S_8 = 765

    Odpowiedź: suma ośmiu pierwszych wyrazów ciągu 3, 6, 12, 24, … wynosi S8=765S_8 = 765.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Iloraz mniejszy od 1

Ciąg geometryczny zaczyna się od wyrazów 16, 8, 4. Oblicz sumę jego sześciu pierwszych wyrazów.

Przykład 2. Iloraz ujemny

Ciąg geometryczny zaczyna się od wyrazów 2, −6, 18. Oblicz sumę jego pięciu pierwszych wyrazów.

Przykład 3. Ile wyrazów trzeba dodać

Ile początkowych wyrazów ciągu 1, 2, 4, 8, … trzeba dodać, żeby suma wyniosła 1023?

Przykład 4. Raty rosnące o 10%

Pierwsza rata wynosi 100 zł, a każda następna jest o 10% wyższa od poprzedniej. Ile wynoszą razem trzy pierwsze raty?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z sumą ciągu geometrycznego.

Przypadki szczególne

Dla tych ilorazów suma ma krótszą postać albo zachowuje się nietypowo.

Ciąg stały q=1  ⇒  Sn=n⋅a1\displaystyle q = 1 \;\Rightarrow\; S_n = n \cdot a_1
Wzór z ułamkiem nie działa, bo mianownik byłby zerem. Wszystkie wyrazy są równe, więc suma to pierwszy wyraz razy ich liczba: 5+5+5+5=4⋅5=205 + 5 + 5 + 5 = 4 \cdot 5 = 20.
Potęgi dwójki 1+2+4+…+2n−1=2n−1\displaystyle 1 + 2 + 4 + \ldots + 2^{n - 1} = 2^n - 1
Suma kolejnych potęg dwójki jest o jeden mniejsza od następnej potęgi. To widać na słupkach w części o tym, skąd się bierze wzór, i tak wyszło w przykładzie 3.
Iloraz równy −1 q=−1\displaystyle q = -1
Wyrazy na przemian się znoszą: 3−3+3−3=03 - 3 + 3 - 3 = 0. Suma parzystej liczby wyrazów jest zerem, a nieparzystej równa się pierwszemu wyrazowi.
Nieskończenie wiele wyrazów ∣q∣<1  ⇒  S=a11−q\displaystyle |q| < 1 \;\Rightarrow\; S = \frac{a_1}{1 - q}
Gdy iloraz jest między −1 a 1, potęga qnq^n zbliża się do zera i suma zbliża się do stałej liczby. Dla 16, 8, 4, … ta liczba to 32. Więcej na stronie o sumie nieskończonej.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.