Trójkąt Pascala

Trójkąt liczb, w którym każda liczba jest sumą dwóch stojących nad nią. Wskaż albo stuknij liczbę, a zobaczysz, z czego powstała i jakiemu symbolowi Newtona odpowiada. Liczbę wierszy zmienisz przyciskami nad trójkątem.

11 wierszy

Wskaż liczbę myszką albo stuknij ją palcem. Strzałki przesuwają zaznaczenie po trójkącie. Wiersze i pozycje liczymy od zera.

  • liczby, z których powstaje
  • jej wiersz
  • liczby nieparzyste

Jak zbudowany jest trójkąt Pascala?

Do zbudowania trójkąta wystarczy dodawanie. Opisują go cztery reguły poniżej. Pełne omówienie z dowodami i zadaniami znajdziesz na stronie trójkąt Pascala: reguła budowy.

  1. Każda liczba to suma dwóch nad nią

    Liczbę w środku wiersza zapisujesz jako sumę dwóch sąsiednich liczb z wiersza wyżej. W wierszu 1 4 6 4 1 szóstka powstaje z 3+33 + 3, a czwórki z 1+31 + 3 i 3+13 + 1.

    3+3=63 + 3 = 6
  2. Na brzegach zawsze stoją jedynki

    Pierwsza i ostatnia liczba w każdym wierszu to 1. Wynika to z definicji: jest jeden sposób, żeby nie wybrać żadnego elementu, i jeden, żeby wybrać wszystkie.

    Jedynki na obu brzegach
  3. Trójkąt jest symetryczny

    Każdy wiersz czyta się tak samo od lewej i od prawej. Wystarczy policzyć połowę wiersza, a resztę przepisać w odwrotnej kolejności.

    Wiersz 6 od obu stron
  4. Liczby to symbole Newtona

    Liczba w wierszu nn na pozycji kk (obie liczone od zera) to symbol Newtona (nk)\binom{n}{k}. W wierszu 5 na pozycji 2 stoi 10, czyli dwa elementy z pięciu można wybrać na 10 sposobów.

    (52)=10\dbinom{5}{2} = 10

Własności i ciekawe wzory

W trójkącie kryje się sporo znanych ciągów i zależności. Oto te, które najczęściej wracają w szkole i na maturze.

Trójkąt Sierpińskiego

Zaznacz w trójkącie tylko liczby nieparzyste, a pojawi się trójkąt Sierpińskiego, jeden z najbardziej znanych fraktali. Im więcej wierszy, tym wyraźniejszy rysunek. Obok jest pierwsze 16 wierszy, a w trójkącie na górze strony możesz to sprawdzić sam: zaznacz nieparzyste.

Liczby nieparzyste w 16 wierszach
Suma wiersza

Liczby w wierszu nn sumują się do 2n2^n, więc każdy wiersz ma sumę dwa razy większą od poprzedniego.

1+4+6+4+1=16=241 + 4 + 6 + 4 + 1 = 16 = 2^4

Dwumian Newtona

Wiersz nn to współczynniki rozwinięcia (a+b)n(a + b)^n. Z wiersza 1 3 3 1 odczytasz od razu:

(a+b)3=a3+3a2b+3ab2+b3(a + b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3

Przekątne trójkąta

Pierwsza przekątna to same jedynki, druga to kolejne liczby naturalne, a trzecia to liczby trójkątne, czyli sumy kolejnych liczb naturalnych.

1, 3, 6, 10, 151,\ 3,\ 6,\ 10,\ 15

Ciąg Fibonacciego

Dodaj liczby wzdłuż płytkich ukośnych linii przez trójkąt, a dostaniesz kolejne wyrazy ciągu Fibonacciego.

1, 1, 2, 3, 5, 8, 131,\ 1,\ 2,\ 3,\ 5,\ 8,\ 13

Kombinacje bez silni

Symbol Newtona możesz odczytać z trójkąta zamiast liczyć go z silni. Przy małych nn to najszybszy sposób i trudniej o pomyłkę.

(62)=6!2!⋅4!=15\binom{6}{2} = \dfrac{6!}{2! \cdot 4!} = 15

Do czego przydaje się trójkąt Pascala?

Trójkąt skraca obliczenia w kilku działach matematyki, od wzorów skróconego mnożenia po rachunek prawdopodobieństwa.

Potęgowanie sumy

Rozwinięcie (a+b)(a + b) do dowolnej potęgi odczytasz z odpowiedniego wiersza trójkąta.

(a+b)4=a4+4a3b+6a2b2+4ab3+b4(a + b)^4 = a^4 + 4a^3b + 6a^2b^2 + 4ab^3 + b^4

Kombinatoryka

Liczba kombinacji kk elementów z nn to gotowa wartość w trójkącie, bez liczenia silni.

(52)=10\binom{5}{2} = 10

Prawdopodobieństwo

W schemacie Bernoulliego współczynniki z trójkąta pojawiają się w każdym obliczeniu.

P(S4=2)=(42)p2q2=6p2q2P(S_4 = 2) = \binom{4}{2} p^2 q^2 = 6p^2q^2

Wzory skróconego mnożenia

Kwadrat i sześcian sumy oraz różnicy biorą współczynniki z wierszy 1 2 1 i 1 3 3 1.

(a+b)2=a2+2ab+b2(a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest trójkąt Pascala?
To trójkątny układ liczb. Każdy wiersz zaczyna się i kończy jedynką, a każda inna liczba jest sumą dwóch liczb stojących tuż nad nią. Wiersze to współczynniki dwumianowe, czyli wartości symbolu Newtona, dlatego trójkąt przydaje się w kombinatoryce i przy potęgowaniu sumy.
Jak zbudować trójkąt Pascala krok po kroku?
Zacznij od jedynki na szczycie. Każdy następny wiersz zacznij i zakończ jedynką, a środek wypełnij sumami sąsiednich liczb z wiersza wyżej. W wierszu 1 4 6 4 1 szóstka to 3+33 + 3 z wiersza 1 3 3 1. Samym dodawaniem rozbudujesz trójkąt do dowolnej liczby wierszy.
Jaki jest związek trójkąta Pascala z symbolem Newtona?
Liczba w wierszu nn na pozycji kk (licząc od zera) jest równa symbolowi Newtona (nk)\binom{n}{k}, czyli liczbie sposobów wybrania kk elementów ze zbioru nn-elementowego. Z trójkąta odczytasz więc współczynniki dwumianowe bez liczenia silni.
Do czego wykorzystuje się trójkąt Pascala?
Najczęściej do rozwijania potęgi sumy ze wzoru dwumianowego Newtona, na przykład (a+b)4(a + b)^4. Przydaje się też w kombinatoryce przy liczeniu kombinacji, w rachunku prawdopodobieństwa przy schemacie Bernoulliego i przy odczytywaniu współczynników we wzorach skróconego mnożenia.
Ile wynosi suma liczb w wierszu trójkąta Pascala?
Suma liczb w wierszu numer nn wynosi 2n2^n. Wiersz zerowy to 1, pierwszy 1+1=21 + 1 = 2, drugi 1+2+1=41 + 2 + 1 = 4, a trzeci 1+3+3+1=81 + 3 + 3 + 1 = 8. Każdy kolejny wiersz ma sumę dwa razy większą od poprzedniego.

Zobacz również

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.