N-ty wyraz ciągu arytmetycznego jako średnia

Wyraz, który stoi w ciągu arytmetycznym dokładnie pośrodku między dwoma innymi, jest ich średnią arytmetyczną. Dodajesz te dwa wyrazy, dzielisz przez 2 i nie musisz liczyć różnicy ani pierwszego wyrazu.

an=ak+am2\displaystyle a_n = \frac{a_k + a_m}{2}

warunek: numery równo oddalone

k+m=2nk + m = 2n

dwaj sąsiedzi

an=an−1+an+12\displaystyle a_n = \frac{a_{n-1} + a_{n+1}}{2}

trzy kolejne wyrazy a, b, c

2b=a+c2b = a + c
aka_k i ama_m to dwa wyrazy ciągu arytmetycznego, a ana_n to wyraz stojący dokładnie między nimi. Wzór działa tylko wtedy, gdy od aka_k do ana_n jest tyle samo kroków co od ana_n do ama_m, czyli gdy k+m=2nk + m = 2n.

Dlaczego wyraz środkowy jest średnią?

W ciągu arytmetycznym kolejne wyrazy rosną albo maleją zawsze o tę samą różnicę rr. Wyraz, od którego w obie strony jest tyle samo kroków, leży więc dokładnie w połowie drogi między dwoma pozostałymi. W ciągu 2, 5, 8, 11, 14 środkowe 8 to średnia sąsiadów 5 i 11, a zarazem średnia skrajnych wyrazów 2 i 14.

Łatwo to sprawdzić rachunkiem. Jeśli od aka_k do ana_n jest dd kroków, to od ana_n do ama_m też jest ich dd:

  1. ak=an−d⋅r,am=an+d⋅ra_k = a_n - d \cdot r, \qquad a_m = a_n + d \cdot r
  2. ak+am=2ana_k + a_m = 2a_n

Po dodaniu różnice się znoszą, a suma jest dwa razy większa od wyrazu środkowego. Wystarczy ją podzielić przez 2.

Jak obliczyć wyraz jako średnią krok po kroku

W ciągu arytmetycznym a3=8a_3 = 8 i a7=20a_7 = 20. Obliczymy piąty wyraz bez wyznaczania różnicy. Na końcu sprawdzimy wynik drugim sposobem.

Dane a3=8,a7=20a5= ?a_3 = 8,\quad a_7 = 20 \qquad a_5 = \,? n=5n = 5 a3+a7=28a_3 + a_7 = 28 a5=14a_5 = 14
  1. Sprawdź, czy szukany wyraz stoi pośrodku

    Policz średnią numerów obu wyrazów. Jeśli wyjdzie numer wyrazu, którego szukasz, możesz użyć wzoru.

    1. n=3+72=5\displaystyle n = \frac{3 + 7}{2} = 5

    Od a3a_3 do a5a_5 są 2 kroki i od a5a_5 do a7a_7 też 2. Warunek k+m=2nk + m = 2n jest spełniony, bo 3+7=2⋅53 + 7 = 2 \cdot 5.

  2. Dodaj oba wyrazy

    Do licznika idzie suma wartości wyrazów, a nie ich numerów.

    1. a3+a7=8+20=28a_3 + a_7 = 8 + 20 = 28
  3. Podziel sumę przez 2

    Suma dwóch wyrazów jest dwa razy większa od wyrazu środkowego, więc dzielisz ją przez 2.

    1. a5=a3+a72=282\displaystyle a_5 = \frac{a_3 + a_7}{2} = \frac{28}{2}
    2. a5=14a_5 = 14
    Przerywana linia łączy szczyty słupków a3a_3 i a7a_7. Jej środek wypada dokładnie na szczycie a5a_5, który ma 14 kratek, czyli połowę z 8+208 + 20. Na tej samej linii leżą też szczyty a4a_4 i a6a_6, bo wyrazy ciągu arytmetycznego rosną równo.
  4. Sprawdź wynik różnicą ciągu

    Między a3a_3 i a7a_7 są 4 kroki, a ciąg wzrósł w tym czasie o 12. Jeden krok to więc 3. Od a3a_3 do a5a_5 są 2 kroki.

    1. r=20−87−3=124=3\displaystyle r = \frac{20 - 8}{7 - 3} = \frac{12}{4} = 3
    2. a5=a3+2r=8+6=14a_5 = a_3 + 2r = 8 + 6 = 14

    Odpowiedź: piąty wyraz ciągu to a5=14a_5 = 14.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Trzy kolejne wyrazy z niewiadomą

Liczby x−2x - 2, 2x+12x + 1 i 4x−34x - 3 są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego. Oblicz xx.

Przykład 2. Czy trzy liczby tworzą ciąg arytmetyczny

Sprawdź, czy liczby 5, 12, 19 oraz liczby 3, 8, 15 są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego.

Przykład 3. Wyraz dalszy z dwóch bliższych

W ciągu arytmetycznym a4=10a_4 = 10 i a7=16a_7 = 16. Oblicz a10a_{10}.

Przykład 4. Trzy liczby wstawione między dwie dane

Między liczby 4 i 24 wstaw trzy liczby tak, żeby wszystkie pięć tworzyło ciąg arytmetyczny.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz wyraz jako średnią.

Przypadki szczególne

Te postacie wzoru spotkasz w zadaniach najczęściej.

Dwaj sąsiedzi an=an−1+an+12\displaystyle a_n = \frac{a_{n-1} + a_{n+1}}{2}
Każdy wyraz poza pierwszym jest średnią wyrazu przed nim i wyrazu po nim. W ciągu 2, 5, 8 środkowe 5 to (2+8):2(2 + 8) : 2.
Trzy kolejne wyrazy a, b, c 2b=a+c\displaystyle 2b = a + c
Ta postać nie ma ułamka, więc wygodniej z niej korzystać w równaniach z niewiadomą, jak w przykładzie 1. Działa też w drugą stronę: jeśli 2b=a+c2b = a + c, to liczby a,b,ca, b, c w tej kolejności tworzą ciąg arytmetyczny.
Środek ciągu o nieparzystej liczbie wyrazów a(n+1)/2=a1+an2\displaystyle a_{(n+1)/2} = \frac{a_1 + a_n}{2}
W ciągu 2, 5, 8, 11, 14 wyraz środkowy a3=8a_3 = 8 to średnia pierwszego i ostatniego wyrazu. Jest też średnią wszystkich pięciu wyrazów: 40:5=840 : 5 = 8. Z tej własności bierze się wzór na sumę ciągu.
Brak wyrazu pośrodku k+m nieparzyste\displaystyle k + m \text{ nieparzyste}
Gdy suma numerów jest nieparzysta, w połowie między wyrazami nie ma żadnego wyrazu ciągu. Dla a3=8a_3 = 8 i a6=17a_6 = 17 średnia wynosi 12,512{,}5 i leży między a4=11a_4 = 11 a a5=14a_5 = 14.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.