Iloraz q to liczba, przez którą mnożysz każdy wyraz ciągu geometrycznego, żeby dostać następny. Obliczysz go, dzieląc dowolny wyraz przez poprzedni. Ten sam rachunek zrobiony na wzorze ciągu pokazuje, czy ciąg w ogóle jest geometryczny.
q=anan+1
z dwóch dowolnych wyrazów
qm−k=akam
trzy kolejne wyrazy a, b, c
b2=a⋅c
wzór ogólny ciągu
an=a1⋅qn−1
an to dowolny wyraz ciągu, a an+1 to wyraz stojący zaraz po nim. Następny wyraz dzielisz przez poprzedni. Wyrazy ciągu geometrycznego nie mogą być zerami, bo przez zero się nie dzieli.
Czym jest iloraz ciągu geometrycznego?
W ciągu geometrycznym każdy wyraz jest tyle samo razy większy albo mniejszy od poprzedniego. Ten mnożnik nazywa się ilorazem ciągu i oznacza literą q. W ciągu 1, 2, 4, 8, 16 każdy wyraz jest dwa razy większy od poprzedniego, więc q=2. W ciągu 16, 8, 4 każdy wyraz to połowa poprzedniego i q=0,5.
Iloraz jest dla ciągu geometrycznego tym, czym różnica dla arytmetycznego. Zamiast odejmować sąsiednie wyrazy, dzielisz je. Bez ilorazu nie policzysz dalszego wyrazu ani sumy, a ten sam rachunek na wzorze ciągu rozstrzyga, czy ciąg jest geometryczny.
Jak obliczyć iloraz ciągu krok po kroku
Ciąg jest określony wzorem an=3⋅2n−1. Sprawdzimy, czy jest geometryczny, i obliczymy jego iloraz. Tak wygląda typowe zadanie „wykaż, że ciąg jest geometryczny”.
Ciągan=3⋅2n−1a2:a1=2an+1=3⋅2nq=2
Wypisz kilka pierwszych wyrazów
Podstaw do wzoru n=1,2,3,4. Pamiętaj, że 20=1, więc pierwszy wyraz to po prostu 3.
Zawsze następny wyraz dzielisz przez poprzedni, czyli idziesz od lewej do prawej.
a2:a1=6:3=2
a3:a2=12:6=2
a4:a3=24:12=2
3a16a212a324a4
Każdy słupek mieści dokładnie dwa poprzednie: szary na dole i niebieski na górze. Dlatego każdy iloraz sąsiadów wychodzi 2.
Zapisz wzór na następny wyraz
W miejsce n wpisz n+1. Zmienia się tylko wykładnik: (n+1)−1=n.
an+1=3⋅2(n+1)−1
an+1=3⋅2n
Podziel następny wyraz przez poprzedni
Trójki się skracają. Potęgi o tej samej podstawie dzielisz, odejmując wykładniki.
anan+1=3⋅2n−13⋅2n=2n−12n
q=2n−(n−1)=21
q=2
Odczytaj wniosek i rodzaj ilorazu
W wyniku nie zostało n, więc każdy wyraz jest dwa razy większy od poprzedniego, niezależnie od tego, które dwa wyrazy wybierzesz. Ciąg jest geometryczny i q=2. Gdyby w wyniku zostało n, ciąg nie byłby geometryczny. Tak jest w przykładzie 4.
Od wartości ilorazu zależy, jak zachowują się wyrazy. Dla dodatniego pierwszego wyrazu są trzy główne przypadki.
q>1Ciąg rosnący
Nasz ciąg: q=2
124816
1,2,4,8,16
Mnożysz przez liczbę większą od 1, więc każdy wyraz jest większy od poprzedniego.
Odpowiedź: ciąg an=3⋅2n−1 jest geometryczny, jego iloraz to q=2, więc jest rosnący.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Iloraz z dwóch sąsiednich wyrazów
W ciągu geometrycznym a3=36 i a4=24. Oblicz iloraz i pierwszy wyraz tego ciągu.
Wyrazy stoją obok siebie, więc wystarczy je podzielić. Skróć ułamek przez 12.
q=a3a4=3624=32
Od a1 do a3 są dwa kroki, więc dwa razy dzielisz przez iloraz.
a1=q2a3
Dzielenie przez ułamek to mnożenie przez jego odwrotność.
a1=36:94=36⋅49=81
Ciąg zaczyna się od wyrazów 81, 54, 36, 24 i maleje, bo iloraz jest mniejszy od 1.
Odpowiedź:q=32 i a1=81.
Przykład 2. Dwa możliwe ilorazy
W ciągu geometrycznym a2=3 i a4=12. Oblicz iloraz ciągu.
Od a2 do a4 są dwa kroki, więc iloraz wyrazów to q2.
q2=a2a4=312=4
Kwadrat równy 4 ma dwie liczby: dodatnią i ujemną.
q=2lubq=−2
Oba ilorazy dają ciąg z tymi samymi a2 i a4: 1,5; 3; 6; 12 albo −1,5; 3; −6; 12. Przy parzystej potędze zawsze sprawdź obie możliwości.
Odpowiedź:q=2 lub q=−2.
Przykład 3. Trzy kolejne wyrazy z niewiadomą
Liczby x−1, x+1 i x+5 są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego. Oblicz x i iloraz ciągu.
Iloraz drugiego przez pierwszy równa się ilorazowi trzeciego przez drugi. Po wymnożeniu na krzyż dostajesz b2=a⋅c.
(x+1)2=(x−1)(x+5)
Rozwiń obie strony.
x2+2x+1=x2+4x−5
Kwadraty się skracają, więc zostaje równanie liniowe.
6=2x,x=3
Podstaw x=3: wyrazy to 2, 4, 8.
q=x−1x+1=24=2
Sprawdzenie: 8:4=2, więc oba ilorazy są równe.
Odpowiedź:x=3 i q=2.
Przykład 4. Ciąg, który nie jest geometryczny
Sprawdź, czy ciąg określony wzorem an=2n jest geometryczny.
Zapisz wyraz następny.
an+1=2(n+1)=2n+2
Podziel go przez an i skróć przez 2.
anan+1=2n2n+2=nn+1
W wyniku zostało n, więc iloraz zmienia się z wyrazu na wyraz. Na liczbach: ciąg 2, 4, 6, 8 ma kolejne ilorazy 2; 1,5 i około 1,33. Ten ciąg jest za to arytmetyczny, bo jego różnica wynosi zawsze 2.
W tych sytuacjach iloraz znasz od razu albo liczysz go inaczej niż z dwóch sąsiednich wyrazów.
Ciąg stałyq=1
Gdy wszystkie wyrazy są równe, na przykład 5, 5, 5, …, iloraz wynosi 5:5=1. Ciąg stały o wyrazach różnych od zera jest jedynym ciągiem, który jest naraz geometryczny i arytmetyczny.
Dwa wyrazy daleko od siebieqm−k=akam
Iloraz wyrazów to iloraz ciągu podniesiony do liczby kroków między nimi. Przy parzystej liczbie kroków wychodzą dwa ilorazy, dodatni i ujemny, jak w przykładzie 2.
Ciąg o wzorze wykładniczyman=c⋅bn⇒q=b
Gdy wzór ciągu to liczba razy potęga o wykładniku n, ilorazem jest podstawa tej potęgi. W naszym ciągu an=3⋅2n−1 to 2.
Zero wśród wyrazówan=0
Ciąg, w którym któryś wyraz jest zerem, nie ma ilorazu, bo przez zero nie można dzielić. Dlatego w ciągu geometrycznym wszystkie wyrazy muszą być różne od zera.