Iloraz ciągu geometrycznego

Iloraz qq to liczba, przez którą mnożysz każdy wyraz ciągu geometrycznego, żeby dostać następny. Obliczysz go, dzieląc dowolny wyraz przez poprzedni. Ten sam rachunek zrobiony na wzorze ciągu pokazuje, czy ciąg w ogóle jest geometryczny.

q=an+1an\displaystyle q = \frac{a_{n+1}}{a_n}

z dwóch dowolnych wyrazów

qm−k=amak\displaystyle q^{m - k} = \frac{a_m}{a_k}

trzy kolejne wyrazy a, b, c

b2=a⋅cb^2 = a \cdot c

wzór ogólny ciągu

an=a1⋅qn−1a_n = a_1 \cdot q^{n - 1}
ana_n to dowolny wyraz ciągu, a an+1a_{n+1} to wyraz stojący zaraz po nim. Następny wyraz dzielisz przez poprzedni. Wyrazy ciągu geometrycznego nie mogą być zerami, bo przez zero się nie dzieli.

Czym jest iloraz ciągu geometrycznego?

W ciągu geometrycznym każdy wyraz jest tyle samo razy większy albo mniejszy od poprzedniego. Ten mnożnik nazywa się ilorazem ciągu i oznacza literą qq. W ciągu 1, 2, 4, 8, 16 każdy wyraz jest dwa razy większy od poprzedniego, więc q=2q = 2. W ciągu 16, 8, 4 każdy wyraz to połowa poprzedniego i q=0,5q = 0{,}5.

Iloraz jest dla ciągu geometrycznego tym, czym różnica dla arytmetycznego. Zamiast odejmować sąsiednie wyrazy, dzielisz je. Bez ilorazu nie policzysz dalszego wyrazu ani sumy, a ten sam rachunek na wzorze ciągu rozstrzyga, czy ciąg jest geometryczny.

Jak obliczyć iloraz ciągu krok po kroku

Ciąg jest określony wzorem an=3⋅2n−1a_n = 3 \cdot 2^{n - 1}. Sprawdzimy, czy jest geometryczny, i obliczymy jego iloraz. Tak wygląda typowe zadanie „wykaż, że ciąg jest geometryczny”.

Ciąg an=3⋅2n−1a_n = 3 \cdot 2^{n - 1} a2:a1=2a_2 : a_1 = 2 an+1=3⋅2na_{n+1} = 3 \cdot 2^n q=2q = 2
  1. Wypisz kilka pierwszych wyrazów

    Podstaw do wzoru n=1,2,3,4n = 1, 2, 3, 4. Pamiętaj, że 20=12^0 = 1, więc pierwszy wyraz to po prostu 3.

    Cztery pierwsze wyrazy ciągu
    a1a_1 a2a_2 a3a_3 a4a_4
    33 66 1212 2424

    To ten sam ciąg 3, 6, 12, 24, którego ósmy wyraz liczymy na stronie o wzorze ogólnym ciągu geometrycznego.

  2. Podziel każdy wyraz przez poprzedni

    Zawsze następny wyraz dzielisz przez poprzedni, czyli idziesz od lewej do prawej.

    1. a2:a1=6:3=2a_2 : a_1 = 6 : 3 = 2
    2. a3:a2=12:6=2a_3 : a_2 = 12 : 6 = 2
    3. a4:a3=24:12=2a_4 : a_3 = 24 : 12 = 2
    Każdy słupek mieści dokładnie dwa poprzednie: szary na dole i niebieski na górze. Dlatego każdy iloraz sąsiadów wychodzi 2.
  3. Zapisz wzór na następny wyraz

    W miejsce nn wpisz n+1n + 1. Zmienia się tylko wykładnik: (n+1)−1=n(n + 1) - 1 = n.

    1. an+1=3⋅2(n+1)−1a_{n+1} = 3 \cdot 2^{(n + 1) - 1}
    2. an+1=3⋅2na_{n+1} = 3 \cdot 2^n
  4. Podziel następny wyraz przez poprzedni

    Trójki się skracają. Potęgi o tej samej podstawie dzielisz, odejmując wykładniki.

    1. an+1an=3⋅2n3⋅2n−1=2n2n−1\displaystyle \frac{a_{n+1}}{a_n} = \frac{3 \cdot 2^n}{3 \cdot 2^{n - 1}} = \frac{2^n}{2^{n - 1}}
    2. q=2n−(n−1)=21q = 2^{n - (n - 1)} = 2^1
    3. q=2q = 2
  5. Odczytaj wniosek i rodzaj ilorazu

    W wyniku nie zostało nn, więc każdy wyraz jest dwa razy większy od poprzedniego, niezależnie od tego, które dwa wyrazy wybierzesz. Ciąg jest geometryczny i q=2q = 2. Gdyby w wyniku zostało nn, ciąg nie byłby geometryczny. Tak jest w przykładzie 4.

    Od wartości ilorazu zależy, jak zachowują się wyrazy. Dla dodatniego pierwszego wyrazu są trzy główne przypadki.

    q>1q > 1 Ciąg rosnący

    Nasz ciąg: q=2q = 2

    1, 2, 4, 8, 161,\ 2,\ 4,\ 8,\ 16

    Mnożysz przez liczbę większą od 1, więc każdy wyraz jest większy od poprzedniego.

    Obliczenie ilorazu: krok 4

    0<q<10 < q < 1 Ciąg malejący

    16, 8, 4, 2, 116,\ 8,\ 4,\ 2,\ 1

    Mnożysz przez ułamek, więc każdy wyraz jest częścią poprzedniego.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    q<0q < 0 Znaki na przemian

    1, −2, 4, −8, 161,\ -2,\ 4,\ -8,\ 16

    Mnożenie przez liczbę ujemną za każdym razem zmienia znak wyrazu.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    Odpowiedź: ciąg an=3⋅2n−1a_n = 3 \cdot 2^{n - 1} jest geometryczny, jego iloraz to q=2q = 2, więc jest rosnący.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Iloraz z dwóch sąsiednich wyrazów

W ciągu geometrycznym a3=36a_3 = 36 i a4=24a_4 = 24. Oblicz iloraz i pierwszy wyraz tego ciągu.

Przykład 2. Dwa możliwe ilorazy

W ciągu geometrycznym a2=3a_2 = 3 i a4=12a_4 = 12. Oblicz iloraz ciągu.

Przykład 3. Trzy kolejne wyrazy z niewiadomą

Liczby x−1x - 1, x+1x + 1 i x+5x + 5 są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego. Oblicz xx i iloraz ciągu.

Przykład 4. Ciąg, który nie jest geometryczny

Sprawdź, czy ciąg określony wzorem an=2na_n = 2n jest geometryczny.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z ilorazem ciągu.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach iloraz znasz od razu albo liczysz go inaczej niż z dwóch sąsiednich wyrazów.

Ciąg stały q=1\displaystyle q = 1
Gdy wszystkie wyrazy są równe, na przykład 5, 5, 5, …, iloraz wynosi 5:5=15 : 5 = 1. Ciąg stały o wyrazach różnych od zera jest jedynym ciągiem, który jest naraz geometryczny i arytmetyczny.
Dwa wyrazy daleko od siebie qm−k=amak\displaystyle q^{m - k} = \frac{a_m}{a_k}
Iloraz wyrazów to iloraz ciągu podniesiony do liczby kroków między nimi. Przy parzystej liczbie kroków wychodzą dwa ilorazy, dodatni i ujemny, jak w przykładzie 2.
Ciąg o wzorze wykładniczym an=c⋅bn  ⇒  q=b\displaystyle a_n = c \cdot b^n \;\Rightarrow\; q = b
Gdy wzór ciągu to liczba razy potęga o wykładniku nn, ilorazem jest podstawa tej potęgi. W naszym ciągu an=3⋅2n−1a_n = 3 \cdot 2^{n - 1} to 2.
Zero wśród wyrazów an≠0\displaystyle a_n \neq 0
Ciąg, w którym któryś wyraz jest zerem, nie ma ilorazu, bo przez zero nie można dzielić. Dlatego w ciągu geometrycznym wszystkie wyrazy muszą być różne od zera.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.