Geometria analityczna
Odległość punktów, środek odcinka, równania prostej i okręgu, wektory i pola figur w układzie współrzędnych. Prawie wszystkie wzory sprawdzamy na trzech punktach z rysunku, więc wyniki układają się w jedną całość. Nazwa wzoru prowadzi do pełnego wyjaśnienia z przykładami.
To nasze przykładowe punkty. Punkt leży na okręgu o średnicy , dlatego kąt przy jest prosty. Wzory z tej strony dają takie wyniki:
Odległość i środek odcinka
Każdy punkt opisuje para liczb . Odległość punktów liczysz z twierdzenia Pitagorasa, a środek odcinka to średnia ich współrzędnych.
-
Odległość dwóch punktów
Różnice współrzędnych to przyprostokątne trójkąta prostokątnego, a odległość to jego przeciwprostokątna. Na rysunku przyprostokątne mają długości 6 i 8.
Dla A(1, 2) i B(7, 10)
-
Dla A(1, 2) i B(7, 10)
-
Długość odcinka w przestrzeni 3D
Ten sam wzór z trzecią współrzędną. Przyda się w stereometrii, na przykład do przekątnej prostopadłościanu.
Dla (0, 0, 0) i (2, 3, 6)
-
Środek ciężkości trójkąta
Punkt przecięcia środkowych trójkąta. Jego współrzędne to średnie współrzędnych trzech wierzchołków.
Dla (0, 0), (6, 0) i (0, 3)
Równanie prostej
Różne zapisy tej samej prostej i to, co z nich wynika. Przykłady liczymy dla prostej AB z rysunku.
-
Postać kierunkowa prostej
Współczynnik mówi, jak stromo biegnie prosta, a to punkt przecięcia z osią OY. Nie opisuje prostych pionowych.
Dla prostej AB
-
Postać ogólna prostej
Opisuje każdą prostą, także pionową. Z niej korzysta wzór na odległość punktu od prostej.
Dla prostej AB
-
Równanie prostej przez dwa punkty
Gotowe równanie prostej, gdy znasz dwa jej punkty o różnych współrzędnych.
Dla prostej AB
-
Równanie prostej w postaci odcinkowej
Liczby i to punkty, w których prosta przecina osie OX i OY, więc wykres narysujesz od razu.
Przez (4, 0) i (0, 2)
-
Równanie prostej prostopadłej
Prosta przez punkt , prostopadła do prostej o współczynniku . Współczynnik nowej prostej to .
Przez C, prostopadła do AB
-
Odległość punktu od prostej
Współrzędne punktu wstawiasz do lewej strony postaci ogólnej, bierzesz wartość bezwzględną i dzielisz przez .
Punkt C od prostej AB
-
Prosta przez dwa punkty (postać ogólna)
Ten sam wzór bez dzielenia, więc działa także dla prostych pionowych i poziomych.
Dla prostej AB
Przekształcenia geometryczne
Jak zmieniają się współrzędne punktu po przesunięciu i symetrii.
-
Przekształcenia geometryczne
Kolejno: przesunięcie o wektor , symetria względem początku układu, symetria względem osi OX i symetria względem osi OY.
Punkt A w symetrii względem (0, 0)
Równanie okręgu
Okrąg to wszystkie punkty, które leżą w tej samej odległości od środka. Przykłady liczymy dla okręgu z rysunku, o średnicy AB.
-
Równanie okręgu (postać kanoniczna)
Od razu widać środek i promień . Uważaj na znaki: w nawiasach stoją minusy, więc oznacza .
Dla okręgu o średnicy AB
-
Równanie okręgu (postać ogólna)
Postać kanoniczna po wymnożeniu nawiasów. Nie każde takie równanie opisuje okrąg: musi wyjść dodatni kwadrat promienia.
Dla okręgu o średnicy AB
-
Środek i promień okręgu
Odczytujesz je z postaci ogólnej bez przekształcania równania. Gdy pod pierwiastkiem wychodzi liczba ujemna, równanie nie opisuje okręgu.
Dla okręgu o średnicy AB
Wektory
Wektor to przesunięcie zapisane parą liczb. Przykłady liczymy dla wektorów z rysunku: , , .
-
Współrzędne wektora
Od współrzędnych końca odejmujesz współrzędne początku. Kolejność ma znaczenie: ma przeciwne znaki.
Dla wektorów z rysunku
-
Długość wektora
To ten sam wzór co odległość dwóch punktów, tylko zapisany dla współrzędnych wektora.
Dla wektorów z rysunku
-
Iloczyn skalarny wektorów
Mnożysz odpowiadające sobie współrzędne i dodajesz wyniki. Wychodzi liczba, nie wektor.
Dla wektorów z rysunku
-
Kąt między wektorami
Iloczyn skalarny podzielony przez iloczyn długości daje cosinus kąta między wektorami.
Dla wektorów z rysunku
-
Warunek równoległości wektorów
Wektory równoległe mają proporcjonalne współrzędne: jeden jest wielokrotnością drugiego.
AB i wektor [3, 4]
-
Warunek prostopadłości wektorów
Wektory są prostopadłe, gdy ich iloczyn skalarny jest zerem. Na rysunku kąt przy C jest prosty, bo C leży na okręgu o średnicy AB.
Kąt przy wierzchołku C
Pola figur
Pole trójkąta policzone wprost ze współrzędnych wierzchołków, bez szukania wysokości.
-
Pole trójkąta z współrzędnych wierzchołków
Wstawiasz współrzędne wierzchołków w ustalonej kolejności. Moduł sprawia, że kolejność wierzchołków nie zmienia wyniku.
Dla trójkąta ABC
-
Pole trójkąta z wektorów
Dla wektorów wychodzących z jednego wierzchołka liczysz i bierzesz połowę wartości bezwzględnej.
Dla CA i CB
-
Warunek współliniowości trzech punktów
Trzy punkty leżą na jednej prostej, gdy trójkąt, który tworzą, ma pole równe zeru.
Dla A, S i B
Jak sprawdzić położenie punktów
Wiele zadań z geometrii analitycznej sprowadza się do kilku pytań. Każde ma swój wzór.
- Czy trzy punkty leżą na jednej prostej
- Warunek współliniowości Policz wyrażenie ze wzoru na pole trójkąta. Jeśli wyjdzie zero, punkty leżą na jednej prostej.
- Czy dwa odcinki są prostopadłe
- Iloczyn skalarny wektorów Zapisz odcinki jako wektory. Gdy iloczyn skalarny wynosi zero, odcinki są prostopadłe.
- Czy punkt leży na okręgu
- Równanie okręgu Wstaw współrzędne do lewej strony równania. Wynik równy oznacza punkt na okręgu, mniejszy w środku, większy na zewnątrz.
- Jaki trójkąt tworzą trzy punkty
- Odległość dwóch punktów Policz długości boków. Równe boki oznaczają trójkąt równoramienny, a spełnione twierdzenie Pitagorasa trójkąt prostokątny.
Wzory z broszury CKE, którą dostaniesz na maturze, zebraliśmy w tablicach maturalnych, w dziale o geometrii analitycznej. Wzory na prostą znajdziesz też w kategorii funkcja liniowa, a pozostałe kategorie w spisie wszystkich wzorów.