Warunek prostopadłości wektorów

Dwa niezerowe wektory są prostopadłe, gdy ich iloczyn skalarny jest równy zero. Nie musisz liczyć kąta ani długości, wystarczą współrzędne.

u⃗⊥v⃗  ⟺  u⃗⋅v⃗=0\vec{u} \perp \vec{v} \iff \vec{u} \cdot \vec{v} = 0

ze współrzędnych

uxvx+uyvy=0u_x v_x + u_y v_y = 0

wektor prostopadły do [a, b]

[−b,  a][-b,\; a]

na przykład

[3,4]⊥[4,−3][3, 4] \perp [4, -3]
u⃗=[ux,uy]\vec{u} = [u_x, u_y] i v⃗=[vx,vy]\vec{v} = [v_x, v_y] to niezerowe wektory, a u⃗⋅v⃗\vec{u} \cdot \vec{v} ich iloczyn skalarny.

Skąd się bierze ten warunek?

Iloczyn skalarny da się zapisać przez długości wektorów i kąt między nimi. Dla kąta prostego cosinus jest zerem, więc cały iloczyn też:

  1. u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣⋅∣v⃗∣⋅cos⁡90∘=0\vec{u} \cdot \vec{v} = |\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \cdot \cos 90^\circ = 0

Działa to też w drugą stronę: gdy wektory są niezerowe, iloczyn może być zerem tylko przy cos⁡α=0\cos\alpha = 0, czyli przy kącie 90∘90^\circ. A iloczyn skalarny liczysz ze współrzędnych, bez kątomierza.

Wektory [2,1][2, 1] i [−1,2][-1, 2] są prostopadłe: 2⋅(−1)+1⋅2=02 \cdot (-1) + 1 \cdot 2 = 0. Drugi powstaje z pierwszego przez zamianę współrzędnych miejscami i zmianę jednego znaku.

Jak sprawdzić prostopadłość wektorów krok po kroku

Sprawdzimy, czy trójkąt o wierzchołkach A(1,1)A(1, 1), B(4,2)B(4, 2) i C(3,5)C(3, 5) ma kąt prosty przy wierzchołku BB.

Zadanie A(1, 1),  B(4, 2),  C(3, 5) ⁣:  ∠B=90∘?A(1,\, 1),\; B(4,\, 2),\; C(3,\, 5)\colon\; \angle B = 90^\circ? BA→=[−3,−1],  BC→=[−1,3]\overrightarrow{BA} = [-3, -1],\; \overrightarrow{BC} = [-1, 3] BA→⋅BC→=0\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC} = 0
  1. Wyznacz wektory wychodzące z wierzchołka

    Kąt przy BB tworzą boki BABA i BCBC. Policz współrzędne wektorów o początku w BB: koniec minus początek.

    1. BA→=[1−4,  1−2]=[−3,−1]\overrightarrow{BA} = [1 - 4,\; 1 - 2] = [-3, -1]
    2. BC→=[3−4,  5−2]=[−1,3]\overrightarrow{BC} = [3 - 4,\; 5 - 2] = [-1, 3]
  2. Policz iloczyn skalarny

    Pomnóż pierwsze współrzędne, potem drugie, i dodaj wyniki.

    1. BA→⋅BC→=(−3)⋅(−1)+(−1)⋅3\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC} = (-3) \cdot (-1) + (-1) \cdot 3
    2. BA→⋅BC→=3−3=0\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC} = 3 - 3 = 0
  3. Wyciągnij wniosek

    Oba wektory są niezerowe, a ich iloczyn skalarny jest zerem, więc są prostopadłe.

    1. BA→⊥BC→  ⇒  ∠ABC=90∘\overrightarrow{BA} \perp \overrightarrow{BC} \;\Rightarrow\; \angle ABC = 90^\circ

    u⃗⋅v⃗=0\vec{u} \cdot \vec{v} = 0 Iloczyn równy zero

    Nasz trójkąt: BA→⋅BC→=0\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC} = 0

    Wektory są prostopadłe, kąt jest prosty.

    u⃗⋅v⃗≠0\vec{u} \cdot \vec{v} \ne 0 Iloczyn różny od zera

    Wektory nie są prostopadłe. Znak iloczynu mówi, czy kąt jest ostry, czy rozwarty.

    Więcej: przykład 2

    u⃗=[a,b]→v⃗\vec{u} = [a, b] \to \vec{v} Szukasz wektora prostopadłego

    v⃗=[−b,  a]\vec{v} = [-b,\; a]

    Zamień współrzędne miejscami i zmień znak jednej z nich.

    Więcej: przykład 3

  4. Sprawdź wynik twierdzeniem Pitagorasa

    Jeśli kąt przy BB jest prosty, bok ACAC leży naprzeciw niego i jest przeciwprostokątną.

    Wektory BA→\overrightarrow{BA} i BC→\overrightarrow{BC} zaczepione we wspólnym punkcie, tak jak w wierzchołku BB. Kąt między nimi jest prosty.

    Odpowiedź: tak, trójkąt ma kąt prosty przy wierzchołku BB.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Wektory prostopadłe

Sprawdź, czy wektory u⃗=[3,4]\vec{u} = [3, 4] i v⃗=[4,−3]\vec{v} = [4, -3] są prostopadłe.

Przykład 2. Wektory, które nie są prostopadłe

Sprawdź, czy wektory a⃗=[2,5]\vec{a} = [2, 5] i b⃗=[3,1]\vec{b} = [3, 1] są prostopadłe.

Przykład 3. Wektor prostopadły do danego

Podaj dowolny wektor prostopadły do u⃗=[2,3]\vec{u} = [2, 3].

Przykład 4. Zadanie z parametrem

Dla jakiego mm wektory [m,3][m, 3] i [2,−4][2, -4] są prostopadłe?

Przykład 5. Odcinki prostopadłe

Sprawdź, czy odcinki PQPQ i RSRS są prostopadłe, gdy P(1,2)P(1, 2), Q(5,4)Q(5, 4), R(2,6)R(2, 6), S(4,2)S(4, 2).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z prostopadłością wektorów.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach prostopadłość widać bez liczenia.

Wektor poziomy i pionowy [a,0]⊥[0,b]\displaystyle [a, 0] \perp [0, b]
Każdy niezerowy wektor poziomy jest prostopadły do każdego niezerowego pionowego, np. [5,0][5, 0] i [0,3][0, 3].
Obrót o kąt prosty [a,b]⊥[−b,a]\displaystyle [a, b] \perp [-b, a]
Zamiana współrzędnych i zmiana znaku jednej z nich to obrót wektora o 90∘90^\circ. Obrót w drugą stronę daje [b,−a][b, -a].
Wielokrotności u⃗⊥v⃗⇒u⃗⊥kv⃗\displaystyle \vec{u} \perp \vec{v} \Rightarrow \vec{u} \perp k\vec{v}
Wydłużenie wektora albo zmiana jego zwrotu nie zmienia kierunku, więc prostopadłość zostaje.
Wektor zerowy v⃗⋅[0,0]=0\displaystyle \vec{v} \cdot [0, 0] = 0
Iloczyn jest zerem z każdym wektorem, ale wektor zerowy nie ma kierunku. Dlatego warunek dotyczy wektorów niezerowych.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.