Iloczyn skalarny wektorów

Iloczyn skalarny przypisuje dwóm wektorom jedną liczbę. Mnożysz współrzędne pierwszą z pierwszą, drugą z drugą i dodajesz wyniki. Znak tej liczby mówi, jaki kąt tworzą wektory.

u⃗⋅v⃗=uxvx+uyvy\vec{u} \cdot \vec{v} = u_x v_x + u_y v_y

przez długości i kąt

u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣⋅∣v⃗∣⋅cos⁡α\vec{u} \cdot \vec{v} = |\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \cdot \cos\alpha

na przykład

[3,4]⋅[2,−1]=6−4=2[3, 4] \cdot [2, -1] = 6 - 4 = 2

wektory prostopadłe

u⃗⊥v⃗  ⟺  u⃗⋅v⃗=0\vec{u} \perp \vec{v} \iff \vec{u} \cdot \vec{v} = 0
u⃗=[ux,uy]\vec{u} = [u_x, u_y] i v⃗=[vx,vy]\vec{v} = [v_x, v_y] to wektory, a α\alpha to kąt między nimi. Wynik jest liczbą, nie wektorem.

Co oznacza iloczyn skalarny?

Ten sam iloczyn skalarny da się policzyć na dwa sposoby: ze współrzędnych albo z długości wektorów i kąta między nimi. Oba dają tę samą liczbę. Dla wektorów u⃗=[2,0]\vec{u} = [2, 0] i v⃗=[1,1]\vec{v} = [1, 1], które tworzą kąt 45∘45^\circ:

  1. u⃗⋅v⃗=2⋅1+0⋅1=2\vec{u} \cdot \vec{v} = 2 \cdot 1 + 0 \cdot 1 = 2
  2. ∣u⃗∣⋅∣v⃗∣⋅cos⁡45∘=2⋅2⋅22=2\displaystyle |\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \cdot \cos 45^\circ = 2 \cdot \sqrt{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2} = 2

Długości są zawsze dodatnie, więc o znaku iloczynu decyduje cosinus kąta. Stąd iloczyn skalarny mówi, czy kąt między wektorami jest ostry, prosty czy rozwarty, a z jego pomocą liczy się kąt między wektorami.

Wektory [2,0][2, 0] i [1,1][1, 1] tworzą kąt 45∘45^\circ. Oba sposoby liczenia dają iloczyn równy 2.

Jak obliczyć iloczyn skalarny krok po kroku

Obliczymy iloczyn skalarny wektorów u⃗=[4,1]\vec{u} = [4, 1] i v⃗=[−1,3]\vec{v} = [-1, 3] i sprawdzimy, jaki kąt tworzą.

Dane u⃗=[4, 1],  v⃗=[−1, 3]\vec{u} = [4,\, 1],\; \vec{v} = [-1,\, 3] u⃗⋅v⃗=−1\vec{u} \cdot \vec{v} = -1
  1. Wypisz współrzędne obu wektorów

    Ustaw współrzędne pierwszego wektora nad współrzędnymi drugiego. Będziesz mnożyć liczby stojące jedna nad drugą.

    Współrzędne wektorów u i v
    uxu_x uyu_y vxv_x vyv_y
    44 11 −1-1 33

    u⃗=[ux,uy]\vec{u} = [u_x, u_y] Znasz współrzędne

    Nasze wektory: [4,1],  [−1,3][4, 1],\; [-1, 3]

    Liczysz wzorem z ramki, jak w kolejnych krokach.

    ∣u⃗∣,∣v⃗∣,α|\vec{u}|, |\vec{v}|, \alpha Znasz długości i kąt

    u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣⋅∣v⃗∣⋅cos⁡α\vec{u} \cdot \vec{v} = |\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \cdot \cos\alpha

    Współrzędne nie są potrzebne.

    Więcej: przykład 3

    A,B→AB→A, B \to \overrightarrow{AB} Znasz punkty

    AB→=[xB−xA,  yB−yA]\overrightarrow{AB} = [x_B - x_A,\; y_B - y_A]

    Najpierw policz współrzędne wektorów.

    Więcej: przykład 4

  2. Pomnóż odpowiadające sobie współrzędne

    Pierwszą współrzędną mnożysz przez pierwszą, drugą przez drugą. Liczbę ujemną weź w nawias.

    1. uxvx=4⋅(−1)=−4u_x v_x = 4 \cdot (-1) = -4
    2. uyvy=1⋅3=3u_y v_y = 1 \cdot 3 = 3
  3. Dodaj oba iloczyny

    Suma dwóch iloczynów to iloczyn skalarny, jedna liczba.

    1. u⃗⋅v⃗=−4+3\vec{u} \cdot \vec{v} = -4 + 3
    2. u⃗⋅v⃗=−1\vec{u} \cdot \vec{v} = -1
  4. Odczytaj ze znaku rodzaj kąta

    W drugim wzorze ∣u⃗∣⋅∣v⃗∣⋅cos⁡α|\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \cdot \cos\alpha długości są dodatnie, więc znak iloczynu to znak cosinusa. Ujemny cosinus oznacza kąt rozwarty.

    1. u⃗⋅v⃗=−1<0  ⇒  cos⁡α<0\vec{u} \cdot \vec{v} = -1 < 0 \;\Rightarrow\; \cos\alpha < 0
    Wektory [4,1][4, 1] i [−1,3][-1, 3]. Kąt między nimi jest tylko trochę większy od prostego, dlatego iloczyn jest bliski zera.

    Odpowiedź: u⃗⋅v⃗=−1\vec{u} \cdot \vec{v} = -1, a wektory tworzą kąt rozwarty.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Iloczyn ze współrzędnych

Oblicz iloczyn skalarny wektorów u⃗=[3,4]\vec{u} = [3, 4] i v⃗=[2,−1]\vec{v} = [2, -1].

Przykład 2. Czy wektory są prostopadłe?

Sprawdź, czy wektory a⃗=[2,3]\vec{a} = [2, 3] i b⃗=[6,−4]\vec{b} = [6, -4] są prostopadłe.

Przykład 3. Iloczyn z długości i kąta

Wektory o długościach 4 i 3 tworzą kąt 60∘60^\circ. Oblicz ich iloczyn skalarny.

Przykład 4. Wektory wyznaczone przez punkty

Dane są punkty A(1,2)A(1, 2), B(4,6)B(4, 6), C(2,3)C(2, 3) i D(5,0)D(5, 0). Oblicz AB→⋅CD→\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD}.

Przykład 5. Zadanie z parametrem

Dla jakiej wartości mm wektory [m,2][m, 2] i [3,−6][3, -6] są prostopadłe?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z iloczynem skalarnym.

Przypadki szczególne

Te własności często skracają rachunki.

Wektor pomnożony przez siebie v⃗⋅v⃗=∣v⃗∣2\displaystyle \vec{v} \cdot \vec{v} = |\vec{v}|^2
Kąt jest zerowy, a cos⁡0∘=1\cos 0^\circ = 1. Wynik to kwadrat długości wektora.
Wektory równoległe v⃗⋅(kv⃗)=k ∣v⃗∣2\displaystyle \vec{v} \cdot (k\vec{v}) = k\,|\vec{v}|^2
Dla k>0k > 0 wektory mają ten sam zwrot i iloczyn jest dodatni, dla k<0k < 0 przeciwny i iloczyn jest ujemny.
Wektory wzdłuż osi [1,0]⋅[0,1]=0\displaystyle [1, 0] \cdot [0, 1] = 0
Wektory jednostkowe osi są prostopadłe, tak jak same osie.
Wektor zerowy v⃗⋅[0,0]=0\displaystyle \vec{v} \cdot [0, 0] = 0
Iloczyn z wektorem zerowym zawsze wynosi 0, ale wektor zerowy nie ma kierunku, więc nie mówi się, że jest prostopadły.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.