Logarytmy

Definicja logarytmu, logarytm iloczynu, ilorazu i potęgi, zmiana podstawy oraz logarytm naturalny i dziesiętny. Logarytm odwraca potęgowanie, dlatego wszystkie 15 wzorów sprawdzamy na potęgach dwójki. Nazwa wzoru prowadzi do pełnego wyjaśnienia z przykładami.

15 wzorów Kiedy logarytm istnieje

log⁡2(8⋅4)=log⁡28+log⁡24\log_2 (8 \cdot 4) = \log_2 8 + \log_2 4

Pod linijką stoją kolejne potęgi dwójki, a nad nimi ich logarytmy o podstawie 2. Każdy krok w prawo to mnożenie przez 2, więc mnożenie liczb to dodawanie kroków:

Podstawowe wzory

Logarytm log⁡ab\log_a b to wykładnik, do którego trzeba podnieść podstawę aa, żeby dostać bb. Logarytmujesz tylko liczby dodatnie, a podstawa musi być dodatnia i różna od 1.

  • Definicja logarytmu

    log⁡ab=c⇔ac=b\displaystyle \log_a b = c \Leftrightarrow a^c = b

    Logarytm to wykładnik potęgi. Każdy logarytm zamienisz na równość potęg i odwrotnie, a od tej zamiany zaczyna się wiele zadań.

    Dla podstawy 2 log⁡28=3  ⟺  23=8\displaystyle \log_2 8 = 3 \iff 2^3 = 8

  • Logarytm z podstawy

    log⁡aa=1\displaystyle \log_a a = 1

    Podstawa w pierwszej potędze daje samą siebie, więc logarytm z podstawy zawsze wynosi 1.

    Dla podstawy 2 log⁡22=1\displaystyle \log_2 2 = 1

  • Logarytm jedności

    log⁡a1=0\displaystyle \log_a 1 = 0

    Każda dopuszczalna podstawa w potędze zerowej daje 1, więc logarytm z jedynki zawsze wynosi 0.

    Dla podstawy 2 log⁡21=0\displaystyle \log_2 1 = 0

  • Logarytm potęgi podstawy

    log⁡aan=n\displaystyle \log_a a^n = n

    Gdy liczba jest potęgą podstawy, jej logarytm to po prostu wykładnik.

    Dla podstawy 2 log⁡225=5\displaystyle \log_2 2^5 = 5

Działania na logarytmach

Logarytm zamienia mnożenie na dodawanie, a potęgowanie na mnożenie. Wzory działają dla dodatnich xx i yy.

  • Logarytm iloczynu

    log⁡a(x⋅y)=log⁡ax+log⁡ay\displaystyle \log_a (x \cdot y) = \log_a x + \log_a y

    Logarytm iloczynu to suma logarytmów. Na rysunku mnożenie przez 8 i przez 4 to trzy kroki i dwa kroki w prawo.

    Dla podstawy 2 log⁡2(8⋅4)=3+2=5\displaystyle \log_2 (8 \cdot 4) = 3 + 2 = 5

  • Logarytm ilorazu

    log⁡axy=log⁡ax−log⁡ay\displaystyle \log_a \frac{x}{y} = \log_a x - \log_a y

    Logarytm ilorazu to różnica logarytmów. Na rysunku dzielenie to kroki w lewo.

    Dla podstawy 2 log⁡2324=5−2=3\displaystyle \log_2 \frac{32}{4} = 5 - 2 = 3

  • Logarytm potęgi

    log⁡axn=n⋅log⁡ax\displaystyle \log_a x^n = n \cdot \log_a x

    Wykładnik potęgi wychodzi przed logarytm jako mnożnik.

    Dla podstawy 2 log⁡282=2⋅3=6\displaystyle \log_2 8^2 = 2 \cdot 3 = 6

  • Logarytm pierwiastka

    log⁡axn=1n⋅log⁡ax\displaystyle \log_a \sqrt[n]{x} = \frac{1}{n} \cdot \log_a x

    Pierwiastek to potęga o wykładniku 1n\frac{1}{n}, więc przed logarytmem staje ułamek.

    Dla podstawy 2 log⁡283=13⋅3=1\displaystyle \log_2 \sqrt[3]{8} = \frac{1}{3} \cdot 3 = 1

Zmiana podstawy logarytmu

Jak przejść do logarytmu o innej podstawie. Przydaje się, gdy w zadaniu spotykają się różne podstawy albo gdy kalkulator liczy tylko log⁡\log i ln⁡\ln.

  • Wzór na zmianę podstawy

    log⁡ab=log⁡cblog⁡ca\displaystyle \log_a b = \frac{\log_c b}{\log_c a}

    Logarytm o dowolnej podstawie zapiszesz jako iloraz dwóch logarytmów o wspólnej podstawie cc, na przykład 10 albo ee.

    Dla wspólnej podstawy 2 log⁡48=log⁡28log⁡24=32\displaystyle \log_4 8 = \frac{\log_2 8}{\log_2 4} = \frac{3}{2}

  • Odwrotność logarytmu

    log⁡ab=1log⁡ba\displaystyle \log_a b = \frac{1}{\log_b a}

    Gdy zamienisz podstawę z liczbą logarytmowaną, dostaniesz odwrotność. To szczególny przypadek wzoru na zmianę podstawy.

    Dla 8 i 2 log⁡82=1log⁡28=13\displaystyle \log_8 2 = \frac{1}{\log_2 8} = \frac{1}{3}

  • Logarytm z potęgi w podstawie

    log⁡anb=1nlog⁡ab\displaystyle \log_{a^n} b = \frac{1}{n} \log_a b

    Wykładnik z podstawy wychodzi przed logarytm jako odwrotność.

    Dla podstawy 4 = 2² log⁡228=12⋅3=32\displaystyle \log_{2^2} 8 = \frac{1}{2} \cdot 3 = \frac{3}{2}

  • Potęga logarytmu w wykładniku

    alog⁡ab=b\displaystyle a^{\log_a b} = b

    Potęgowanie i logarytmowanie przy tej samej podstawie znoszą się nawzajem.

    Dla podstawy 2 2log⁡28=8\displaystyle 2^{\log_2 8} = 8

Logarytmy specjalne

Logarytmy o podstawach ee, 10 i 2 mają własne oznaczenia.

  • Logarytm naturalny

    ln⁡x=log⁡ex\displaystyle \ln x = \log_e x

    Logarytm o podstawie e≈2,718e \approx 2{,}718, czyli liczbie Eulera. Pojawia się w analizie matematycznej i w fizyce.

    Dla e² ln⁡e2=2\displaystyle \ln e^2 = 2

  • Logarytm dziesiętny

    log⁡x=log⁡10x\displaystyle \log x = \log_{10} x

    Logarytm o podstawie 10, zapisywany bez podstawy. Korzysta się z niego w skali decybeli, przy pH i w skali Richtera.

    Dla 1000 log⁡1000=3\displaystyle \log 1000 = 3

  • Logarytm binarny

    log⁡2x=lb⁡x\displaystyle \log_2 x = \operatorname{lb} x

    Logarytm o podstawie 2, oznaczany też lb. Mówi, ile razy trzeba podwoić 1, żeby dostać daną liczbę, dlatego przydaje się w informatyce.

    Dla 64 log⁡264=6\displaystyle \log_2 64 = 6

Kiedy logarytm istnieje

Zanim zaczniesz przekształcać logarytmy, sprawdź dwa warunki. Bez nich w równaniach łatwo dostać rozwiązanie, które wcale nim nie jest.

Liczba logarytmowana
b>0b > 0 Logarytm z zera ani z liczby ujemnej nie istnieje, bo żadna potęga dodatniej podstawy nie daje takiego wyniku.
Podstawa logarytmu
a>0 i a≠1a > 0 \ \text{i}\ a \neq 1 Przy podstawie 1 każda potęga daje 1, więc logarytm nie miałby jednej wartości.
Równanie logarytmiczne
Najpierw dziedzina Wypisz warunki dla każdego logarytmu w równaniu, a na końcu sprawdź, czy rozwiązania je spełniają.

Zadania z logarytmów

Wzory zostają w głowie dopiero po kilku zadaniach. Każde zadanie z tego zbioru ma rozwiązanie krok po kroku.

Wzory z broszury CKE, którą dostaniesz na maturze, zebraliśmy w tablicach maturalnych, w dziale o logarytmach. Pozostałe kategorie znajdziesz w spisie wszystkich wzorów.

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.