Wzór na zmianę podstawy

Każdy logarytm możesz zapisać jako iloraz dwóch logarytmów o podstawie, którą sam wybierzesz. Dzięki temu policzysz logarytm na kalkulatorze i uprościsz wyrażenia z logarytmami o różnych podstawach.

log⁡ab=log⁡cblog⁡ca\displaystyle \log_a b = \frac{\log_c b}{\log_c a}

na logarytm dziesiętny

log⁡ab=log⁡blog⁡a\displaystyle \log_a b = \frac{\log b}{\log a}

odwrotność logarytmu

log⁡ab=1log⁡ba\displaystyle \log_a b = \frac{1}{\log_b a}

potęga w podstawie

log⁡anb=1nlog⁡ab\displaystyle \log_{a^n} b = \frac{1}{n} \log_a b
aa to stara podstawa, cc to nowa podstawa (obie dodatnie i różne od 1), a bb to liczba dodatnia. Nową podstawę wybierasz dowolnie. Wzór jest w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest zmiana podstawy?

Logarytm liczy kroki na linijce potęg, a podstawa ustala długość jednego kroku. Ta sama droga od 1 do 64 to sześć kroków przez 2 albo trzy kroki przez 4. Krok czwórki jest dwa razy dłuższy, bo log⁡24=2\log_2 4 = 2.

Tak działa wzór: logarytm w nowej podstawie liczby bb dzielisz przez logarytm w nowej podstawie starej podstawy aa. Najczęściej wybierasz 10 albo ee, bo te logarytmy ma każdy kalkulator, albo liczbę, której potęgami są wszystkie liczby w zadaniu.

Skąd się bierze ten wzór?

Z definicji logarytmu i z logarytmu potęgi. Oznacz szukany logarytm literą xx i zlogarytmuj obie strony potęgi w nowej podstawie cc.

  1. log⁡ab=x  ⟺  ax=b\log_a b = x \iff a^x = b
  2. log⁡cax=log⁡cb\log_c a^x = \log_c b
  3. x⋅log⁡ca=log⁡cbx \cdot \log_c a = \log_c b
  4. x=log⁡cblog⁡ca\displaystyle x = \frac{\log_c b}{\log_c a}

Dzielić wolno, bo log⁡ca≠0\log_c a \neq 0: podstawa aa jest różna od 1.

Jak zmienić podstawę logarytmu krok po kroku

Obliczymy log⁡29⋅log⁡34\log_2 9 \cdot \log_3 4. Logarytmy mają różne podstawy, więc żadnego wzoru na działania na logarytmach nie użyjesz od razu. Tych samych pięciu kroków użyjesz zawsze, gdy w zadaniu spotykają się różne podstawy.

Zadanie log⁡29⋅log⁡34\log_2 9 \cdot \log_3 4 log⁡9log⁡2⋅log⁡4log⁡3\tfrac{\log 9}{\log 2} \cdot \tfrac{\log 4}{\log 3} =4= 4
  1. Wybierz nową podstawę

    Wybór podstawy zależy od zadania. U nas mamy iloczyn logarytmów, w którym podstawa jednego wraca jako liczba w drugim, więc idziemy pierwszą ścieżką: wystarczy dowolna wspólna podstawa, na przykład 10. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    log⁡ab⋅log⁡cd\log_a b \cdot \log_c d Iloczyn logarytmów

    Nasze zadanie: log⁡29⋅log⁡34\log_2 9 \cdot \log_3 4

    Dowolna wspólna podstawa. Logarytmy się skrócą:

    log⁡9log⁡2⋅log⁡4log⁡3\displaystyle \frac{\log 9}{\log 2} \cdot \frac{\log 4}{\log 3}

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    log⁡pkpm\log_{p^k} p^m Potęgi jednej liczby

    Wybierz tę liczbę jako podstawę. Wynik jest dokładny:

    log⁡832=log⁡232log⁡28=53\displaystyle \log_8 32 = \frac{\log_2 32}{\log_2 8} = \frac{5}{3}

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    log⁡ab≈ ?\log_a b \approx\, ? Wartość przybliżona

    Wybierz 10 albo ee i policz na kalkulatorze:

    log⁡210=log⁡10log⁡2≈3,322\displaystyle \log_2 10 = \frac{\log 10}{\log 2} \approx 3{,}322

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

  2. Zamień oba logarytmy na nową podstawę

    W liczniku stoi logarytm liczby, w mianowniku logarytm starej podstawy. Bez podstawy w zapisie log⁡\log oznacza logarytm dziesiętny.

    1. log⁡29=log⁡9log⁡2\displaystyle \log_2 9 = \frac{\log 9}{\log 2}
    2. log⁡34=log⁡4log⁡3\displaystyle \log_3 4 = \frac{\log 4}{\log 3}
    3. log⁡29⋅log⁡34=log⁡9log⁡2⋅log⁡4log⁡3\displaystyle \log_2 9 \cdot \log_3 4 = \frac{\log 9}{\log 2} \cdot \frac{\log 4}{\log 3}
  3. Rozpisz potęgi pod logarytmami

    Liczby 9 i 4 to kwadraty liczb, które stoją w mianownikach. Według logarytmu potęgi wykładnik wychodzi przed logarytm.

    1. log⁡9=log⁡32=2log⁡3\log 9 = \log 3^2 = 2\log 3
    2. log⁡4=log⁡22=2log⁡2\log 4 = \log 2^2 = 2\log 2
    3. 2log⁡3log⁡2⋅2log⁡2log⁡3\displaystyle \frac{2\log 3}{\log 2} \cdot \frac{2\log 2}{\log 3}
  4. Skróć ułamki

    Logarytmy log⁡2\log 2 i log⁡3\log 3 to zwykłe liczby różne od zera, więc skracają się jak każdy czynnik w liczniku i mianowniku.

    1. 2log⁡3log⁡2⋅2log⁡2log⁡3=2⋅2=4\displaystyle \frac{2\log 3}{\log 2} \cdot \frac{2\log 2}{\log 3} = 2 \cdot 2 = 4
  5. Zapisz wynik i sprawdź go

    Dwa nieokrągłe logarytmy dały w iloczynie liczbę całkowitą.

    Odpowiedź: log⁡29⋅log⁡34=4\log_2 9 \cdot \log_3 4 = 4.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Logarytm na kalkulatorze

Wiedząc, że log⁡2≈0,301\log 2 \approx 0{,}301, oblicz log⁡210\log_2 10.

Przykład 2. Logarytm naturalny

Oblicz log⁡520\log_5 20 za pomocą logarytmów naturalnych.

Przykład 3. Podstawa i liczba to potęgi dwójki

Oblicz log⁡832\log_8 32.

Przykład 4. Logarytm wyrażony przez inny logarytm

Wiedząc, że log⁡23=p\log_2 3 = p, zapisz log⁡612\log_6 12 za pomocą pp.

Przykład 5. Porównanie bez kalkulatora

Która liczba jest większa: log⁡25\log_2 5 czy log⁡37\log_3 7?

Przykład 6. Odwrotność logarytmu

Oblicz log⁡35⋅log⁡53\log_3 5 \cdot \log_5 3.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym zmieniasz podstawę logarytmu.

Przypadki szczególne

Kilka postaci wzoru pojawia się w zadaniach tak często, że warto je znać.

Nowa podstawa równa liczbie log⁡ab=1log⁡ba\displaystyle \log_a b = \frac{1}{\log_b a}
Licznik to log⁡bb=1\log_b b = 1. Więcej na stronie odwrotność logarytmu.
Łańcuch logarytmów log⁡ab⋅log⁡bc=log⁡ac\displaystyle \log_a b \cdot \log_b c = \log_a c
Środkowa liczba się skraca. Na przykład log⁡23⋅log⁡38=log⁡28=3\log_2 3 \cdot \log_3 8 = \log_2 8 = 3.
Potęga w podstawie log⁡anb=1nlog⁡ab\displaystyle \log_{a^n} b = \frac{1}{n}\log_a b
Bo log⁡aan=n\log_a a^n = n. Więcej na stronie logarytm z potęgi w podstawie.
Logarytm naturalny log⁡ab=ln⁡bln⁡a\displaystyle \log_a b = \frac{\ln b}{\ln a}
Działa tak samo jak podstawa 10. Wybierz tę, którą masz pod ręką na kalkulatorze.

Gdzie jeszcze przydaje się zmiana podstawy

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.