Logarytm binarny

Logarytm binarny to logarytm o podstawie 2. Mówi, ile razy trzeba podwoić jedynkę, żeby dostać daną liczbę, albo ile razy można ją przepołowić. Dlatego pojawia się wszędzie tam, gdzie coś się podwaja lub dzieli na pół.

lb⁡x=log⁡2x\operatorname{lb} x = \log_2 x

potęga dwójki

log⁡22n=n\log_2 2^n = n

na kalkulatorze

log⁡2x=log⁡xlog⁡2\displaystyle \log_2 x = \frac{\log x}{\log 2}

nie myl z lg

lg⁡x\lg x to w polskich podręcznikach logarytm dziesiętny.

xx to liczba dodatnia. Skrót lb⁡\operatorname{lb} pochodzi od słowa binarny. W zadaniach maturalnych częściej spotkasz pełny zapis log⁡2x\log_2 x.

Czym jest logarytm binarny?

To liczba kroków na linijce potęg dwójki. Każdy krok to podwojenie. Od 1 do 64 prowadzi sześć podwojeń, więc log⁡264=6\log_2 64 = 6.

Dla liczb, które nie są potęgami dwójki, logarytm binarny leży między liczbami całkowitymi. Na przykład 40 leży między 32 a 64, więc log⁡240\log_2 40 leży między 5 a 6.

Podwajanie i połowienie

Linijkę można czytać w obie strony. Od 64 do 1 prowadzi sześć połowień, a każda strzałka to dzielenie przez 2. Dlatego logarytm binarny mówi też, ile razy da się podzielić liczbę na pół, zanim zostanie jedynka.

  1. 64→32→16→8→4→2→164 \to 32 \to 16 \to 8 \to 4 \to 2 \to 1
  2. log⁡264=6\log_2 64 = 6

Na tym opiera się zgadywanie liczby metodą „więcej, mniej”. Gdy każde pytanie odrzuca połowę możliwości, liczbę od 1 do 64 znajdziesz w sześciu pytaniach. Tak samo liczy się bity: nn bitów to 2n2^n różnych wartości.

Jak oszacować logarytm binarny krok po kroku

Ile bitów potrzeba, żeby zapisać 1000 różnych wartości? Szukamy najmniejszego nn, dla którego 2n≥10002^n \geq 1000, czyli logarytmu binarnego z 1000 zaokrąglonego w górę. Tych samych pięciu kroków użyjesz przy każdym pytaniu o podwojenia i połowienia.

Zadanie 2n≥10002^n \geq 1000 29<1000<2102^9 < 1000 < 2^{10} ≈9,97\approx 9{,}97 n=10n = 10
  1. Sprawdź, o co pyta zadanie

    Od pytania zależy, czy wynik zaokrąglasz. U nas liczba podwojeń musi być całkowita i wystarczająca, a 1000 nie jest potęgą dwójki, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    2n≥x2^n \geq x Liczba kroków

    Nasze zadanie: 2n≥10002^n \geq 1000

    Zaokrąglij logarytm w górę:

    n=⌈log⁡2x⌉n = \lceil \log_2 x \rceil

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    x=2nx = 2^n Potęga dwójki

    Logarytm jest całkowity, nic nie zaokrąglasz:

    log⁡21024=10\log_2 1024 = 10

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    2x=c2^x = c Dokładna wartość

    Policz przez zmianę podstawy:

    x=log⁡20log⁡2≈4,32\displaystyle x = \frac{\log 20}{\log 2} \approx 4{,}32

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

  2. Znajdź sąsiednie potęgi dwójki

    Wypisuj kolejne potęgi dwójki, aż przekroczysz 1000: 512 jest za małe, 1024 już wystarcza.

    1. 29=512<1000<1024=2102^9 = 512 < 1000 < 1024 = 2^{10}
  3. Odczytaj, między którymi liczbami leży logarytm

    Skoro 1000 leży między 292^9 a 2102^{10}, to jego logarytm binarny leży między 9 a 10. Dokładniejszą wartość daje zmiana podstawy.

    1. 9<log⁡21000<109 < \log_2 1000 < 10
    2. log⁡21000=log⁡1000log⁡2\displaystyle \log_2 1000 = \frac{\log 1000}{\log 2}
    3. ≈30,301\displaystyle \approx \frac{3}{0{,}301}
    4. log⁡21000≈9,97\log_2 1000 \approx 9{,}97
  4. Zaokrąglij w górę

    Liczba bitów musi być całkowita i wystarczająca. Dziewięć bitów daje za mało wartości, więc bierzesz 10.

    1. n=⌈9,97⌉=10n = \lceil 9{,}97 \rceil = 10
  5. Zapisz wynik i sprawdź go

    Dziesięć bitów to 1024 różne wartości, czyli wystarczy na 1000.

    Odpowiedź: potrzeba 1010 bitów.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Potęga dwójki

Oblicz log⁡264\log_2 64.

Przykład 2. Ułamek

Oblicz log⁡218\log_2 \dfrac{1}{8}.

Przykład 3. Zgadywanie liczby

Ktoś wybrał liczbę od 1 do 1024. Każde pytanie „czy jest większa od…?” odrzuca połowę możliwości. Ile pytań wystarczy w najgorszym przypadku?

Przykład 4. Równanie wykładnicze

Rozwiąż równanie 2x=202^x = 20.

Przykład 5. Logarytm wyrażony przez znaną wartość

Wiedząc, że log⁡23≈1,585\log_2 3 \approx 1{,}585, oblicz log⁡212\log_2 12.

Przykład 6. Podwajanie kwoty

Ile razy trzeba podwoić 1 zł, żeby przekroczyć milion złotych? Przyjmij log⁡210≈3,32\log_2 10 \approx 3{,}32.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z logarytmem binarnym.

Przypadki szczególne

Kilka wartości i wzorów pojawia się w zadaniach tak często, że warto je znać.

Logarytm z jedynki log⁡21=0\displaystyle \log_2 1 = 0
Jedynka nie wymaga żadnego podwojenia. Więcej na stronie logarytm jedności.
Logarytm z dwójki log⁡22=1\displaystyle \log_2 2 = 1
Jedno podwojenie. Więcej na stronie logarytm z podstawy.
Potęga dwójki log⁡22n=n\displaystyle \log_2 2^n = n
Warto znać na pamięć: 210=10242^{10} = 1024, więc log⁡21024=10\log_2 1024 = 10.
Potęga i logarytm się znoszą 2log⁡2x=x\displaystyle 2^{\log_2 x} = x
Działa dla każdego x>0x > 0. Więcej na stronie potęga logarytmu w wykładniku.
Oznaczenia lb⁡x=log⁡2x, lg⁡x=log⁡x\displaystyle \operatorname{lb} x = \log_2 x, \ \lg x = \log x
W polskiej notacji lg⁡\lg to logarytm dziesiętny, a nie binarny. W innych krajach skróty bywają różne, więc w razie wątpliwości pisz podstawę.

Gdzie jeszcze przydaje się logarytm binarny

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.