Definicja logarytmu

Logarytm to wykładnik. Liczba log⁡ab\log_a b mówi, do jakiej potęgi trzeba podnieść podstawę aa, żeby dostać bb. Każdy logarytm możesz więc zamienić na zwykłą potęgę i odwrotnie.

log⁡ab=c  ⟺  ac=b\log_a b = c \iff a^c = b

logarytm z podstawy

log⁡aa=1\log_a a = 1

logarytm z jedynki

log⁡a1=0\log_a 1 = 0

logarytm potęgi podstawy

log⁡aan=n\log_a a^n = n
aa to podstawa (a>0a > 0, a≠1a \neq 1), bb to liczba logarytmowana (b>0b > 0), a cc to logarytm, czyli szukany wykładnik. Definicja jest w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest logarytm?

Potęgowanie odpowiada na pytanie, ile wyjdzie: 23=82^3 = 8. Logarytm pyta o coś innego. Znasz podstawę i wynik, a szukasz wykładnika: do jakiej potęgi podnieść 2, żeby dostać 8? Odpowiedź to 3, więc log⁡28=3\log_2 8 = 3.

Przy całkowitym wykładniku można to policzyć na palcach. Zacznij od jedynki i mnóż przez podstawę. Logarytm to liczba mnożeń, po których dojdziesz do liczby logarytmowanej.

Definicja działa w obie strony. Zapis log⁡ab=c\log_a b = c i zapis ac=ba^c = b mówią dokładnie to samo, tylko inną kolejnością. Gdy nie wiesz, ile wynosi logarytm, przepisz go jako potęgę i rozwiąż proste równanie.

Skąd się biorą założenia?

Logarytm istnieje tylko wtedy, gdy pytanie „do jakiej potęgi?” ma dokładnie jedną odpowiedź. Każde z trzech założeń pilnuje tego z innej strony.

Wykres y=2xy = 2^x leży w całości nad osią OXOX. Potęga dodatniej podstawy jest zawsze dodatnia.
Liczba logarytmowana dodatnia b>0\displaystyle b > 0
Na wykresie widać, że 2c2^c nigdy nie jest zerem ani liczbą ujemną. Dlatego log⁡20\log_2 0 i log⁡2(−4)\log_2 (-4) nie istnieją: żaden wykładnik nie da takiego wyniku.
Podstawa różna od 1 a≠1\displaystyle a \neq 1
Jedynka podniesiona do każdej potęgi daje 1. Pytanie o log⁡15\log_1 5 nie ma odpowiedzi, a o log⁡11\log_1 1 ma ich nieskończenie wiele.
Podstawa dodatnia a>0\displaystyle a > 0
Ujemna podstawa nie ma potęg o każdym wykładniku, na przykład (−4)1/2=−4(-4)^{1/2} = \sqrt{-4} nie istnieje. Podstawa 0 daje zawsze 0, więc też odpada.

Jak obliczyć logarytm z definicji krok po kroku

Obliczymy log⁡48\log_4 8. Wyniku nie widać od razu, bo 8 nie jest potęgą czwórki o wykładniku całkowitym. Właśnie wtedy przydaje się definicja. Tych samych pięciu kroków użyjesz przy każdym logarytmie, którego nie znasz na pamięć.

Zadanie log⁡48\log_4 8 4c=84^c = 8 22c=232^{2c} = 2^3 c=32c = \tfrac{3}{2}
  1. Sprawdź, czy logarytm istnieje

    Zanim zaczniesz liczyć, sprawdź założenia. U nas podstawa 4 jest dodatnia i różna od 1, a liczba 8 jest dodatnia, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie opisują kolumny obok.

    a>0, a≠1, b>0a > 0,\ a \neq 1,\ b > 0 Logarytm istnieje

    Nasz logarytm: log⁡48\log_4 8

    Zamień logarytm na potęgę:

    4c=84^c = 8

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 2

    b≤0b \leq 0 Liczba niedodatnia

    Logarytm nie istnieje, bo potęga dodatniej podstawy nie bywa zerem ani liczbą ujemną:

    log⁡2(−4) nie istnieje\log_2 (-4) \text{ nie istnieje}

    Więcej: częsty błąd

    a≤0 lub a=1a \leq 0 \text{ lub } a = 1 Zła podstawa

    Logarytm nie istnieje. W równaniu z niewiadomą w podstawie takie rozwiązania odrzucasz:

    log⁡15 nie istnieje\log_1 5 \text{ nie istnieje}

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 6

  2. Zamień logarytm na potęgę

    Oznacz szukany logarytm literą cc i przepisz go z definicji. Podstawa logarytmu zostaje podstawą potęgi, a liczba logarytmowana staje się wynikiem.

    1. log⁡48=c  ⟺  4c=8\log_4 8 = c \iff 4^c = 8
  3. Zapisz obie strony jako potęgi tej samej liczby

    Liczby 4 i 8 to potęgi dwójki: 4=224 = 2^2 i 8=238 = 2^3. Podstaw je do równania. Po lewej powstaje potęga potęgi, więc wykładniki się mnożą.

    1. (22)c=23(2^2)^c = 2^3
    2. 22c=232^{2c} = 2^3
  4. Porównaj wykładniki

    Dwie potęgi tej samej podstawy są równe tylko wtedy, gdy mają równe wykładniki. Zostaje zwykłe równanie liniowe.

    1. 2c=32c = 3
    2. c=32\displaystyle c = \frac{3}{2}
  5. Sprawdź wynik potęgowaniem

    Podnieś podstawę do otrzymanego wykładnika. Jeśli wyjdzie liczba logarytmowana, wynik jest dobry.

    Odpowiedź: log⁡48=32\log_4 8 = \dfrac{3}{2}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Logarytm z potęgi podstawy

Oblicz log⁡232\log_2 32.

Przykład 2. Logarytm z ułamka

Oblicz log⁡319\log_3 \dfrac{1}{9}.

Przykład 3. Podstawa mniejsza od 1

Oblicz log⁡128\log_{\frac{1}{2}} 8.

Przykład 4. Logarytm z pierwiastka

Oblicz log⁡55\log_5 \sqrt{5}.

Przykład 5. Niewiadoma w wykładniku

Rozwiąż równanie 3x=73^x = 7.

Przykład 6. Niewiadoma w podstawie

Rozwiąż równanie log⁡x16=2\log_x 16 = 2.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz logarytm z definicji.

Przypadki szczególne

Te wartości wynikają wprost z definicji i pojawiają się w niemal każdym zadaniu z logarytmami.

Logarytm z podstawy log⁡aa=1\displaystyle \log_a a = 1
Bo a1=aa^1 = a. Na przykład log⁡77=1\log_7 7 = 1. Więcej na stronie logarytm z podstawy.
Logarytm z jedynki log⁡a1=0\displaystyle \log_a 1 = 0
Bo a0=1a^0 = 1 dla każdej podstawy. Na przykład log⁡51=0\log_5 1 = 0. Więcej na stronie logarytm jedności.
Logarytm potęgi podstawy log⁡aan=n\displaystyle \log_a a^n = n
Wykładnik czytasz od razu. Na przykład log⁡33−4=−4\log_3 3^{-4} = -4. Więcej na stronie logarytm potęgi podstawy.
Potęga z logarytmem w wykładniku alog⁡ab=b\displaystyle a^{\log_a b} = b
Logarytm to wykładnik, który z aa robi bb, więc po podniesieniu do niego wychodzi bb. Na przykład 2log⁡27=72^{\log_2 7} = 7.
Logarytm dziesiętny log⁡b=log⁡10b\displaystyle \log b = \log_{10} b
Gdy podstawy nie ma w zapisie, chodzi o 10. Na przykład log⁡1000=3\log 1000 = 3, bo 103=100010^3 = 1000. Więcej na stronie logarytm dziesiętny.

Co dalej po definicji logarytmu

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.