Całka z funkcji 1/x

Całka z 1x\tfrac{1}{x} to logarytm naturalny z wartości bezwzględnej xx. To jedyna potęga, której nie policzysz wzorem na całkę z potęgi, bo dla wykładnika −1-1 trzeba by dzielić przez zero.

∫1x dx=ln⁡∣x∣+C\int \frac{1}{x} \, dx = \ln|x| + C

na przykład

∫5x dx=5ln⁡∣x∣+C\int \dfrac{5}{x} \, dx = 5\ln|x| + C

licznik to pochodna mianownika

∫f′f dx=ln⁡∣f∣+C\int \dfrac{f'}{f} \, dx = \ln|f| + C

pole od 1 do e

∫1e1x dx=1\int_1^e \dfrac{1}{x} \, dx = 1
Wzór działa dla x≠0x \neq 0, osobno na każdej gałęzi hiperboli. Wartość bezwzględna pozwala wstawić także ujemne xx, a CC to stała całkowania.

Dlaczego wychodzi logarytm?

Pochodna logarytmu naturalnego to 1x\tfrac{1}{x}, więc logarytm jest funkcją pierwotną hiperboli. Widać to też na polu pod jej wykresem: gdy górna granica rośnie dwa razy, pole zawsze przybywa o tyle samo.

1 2 3 4 1 2 x y
Obszar od 2 do 4 jest dwa razy szerszy i dwa razy niższy od obszaru od 1 do 2, więc oba mają to samo pole ln⁡2\ln 2. Mnożenie granicy dodaje pole, tak jak ln⁡(ab)=ln⁡a+ln⁡b\ln(ab) = \ln a + \ln b.

Wartość bezwzględna jest potrzebna, bo 1x\tfrac{1}{x} istnieje też dla ujemnych xx, a ln⁡x\ln x nie. Dla x<0x < 0 funkcją pierwotną jest ln⁡(−x)\ln(-x):

  1. (ln⁡(−x))′=1−x⋅(−1)=1x\displaystyle (\ln(-x))' = \frac{1}{-x} \cdot (-1) = \frac{1}{x}

Jak liczyć całkę z funkcji 1/x krok po kroku

Obliczymy całkę oznaczoną ∫1ex2+3x dx\int_1^e \tfrac{x^2 + 3}{x} \, dx. Pod całką stoi ułamek, który trzeba najpierw rozdzielić.

Zadanie ∫1ex2+3x dx\int_1^e \tfrac{x^2 + 3}{x} \, dx x+3xx + \tfrac{3}{x} x22+3ln⁡∣x∣\tfrac{x^2}{2} + 3\ln|x| F(x)=x22+3ln⁡xF(x) = \tfrac{x^2}{2} + 3\ln x
  1. Podziel licznik przez x

    Mianownik to sam xx, więc każdy wyraz licznika możesz podzielić osobno. Dostajesz potęgę i ułamek 3x\tfrac{3}{x}.

    1. x2+3x=x2x+3x=x+3x\displaystyle \frac{x^2 + 3}{x} = \frac{x^2}{x} + \frac{3}{x} = x + \frac{3}{x}

    cx\tfrac{c}{x} Stała przez x

    Nasz wyraz: 3x\tfrac{3}{x}

    cln⁡∣x∣+Cc \ln|x| + C

    Stała wychodzi przed całkę, a 1x\tfrac{1}{x} daje logarytm.

    f′f\tfrac{f'}{f} Pochodna przez funkcję

    ln⁡∣f∣+C\ln|f| + C

    Gdy licznik to pochodna mianownika, wynik to logarytm z mianownika.

    Więcej: przykład 3

    1xn,  n≠1\tfrac{1}{x^n},\; n \neq 1 Wyższa potęga

    x1−n1−n+C\dfrac{x^{1-n}}{1 - n} + C

    Ułamek z x2x^2, x3x^3 w mianowniku to zwykła potęga o ujemnym wykładniku.

    Więcej: całka z funkcji potęgowej

  2. Całkuj wyraz po wyrazie

    Wyraz xx całkujesz wzorem na potęgę. Wyraz 3x\tfrac{3}{x} to trzy razy 1x\tfrac{1}{x}, więc daje trzy logarytmy.

    1. ∫x dx=x22,∫3x dx=3ln⁡∣x∣\displaystyle \int x \, dx = \frac{x^2}{2}, \quad \int \frac{3}{x} \, dx = 3\ln|x|
    2. ∫(x+3x)dx=x22+3ln⁡∣x∣+C\displaystyle \int \left(x + \frac{3}{x}\right) dx = \frac{x^2}{2} + 3\ln|x| + C
  3. Sprawdź znak x na przedziale

    Całkujesz od 1 do ee, więc xx jest dodatnie i ln⁡∣x∣=ln⁡x\ln|x| = \ln x. W całce oznaczonej stała CC się skraca.

    1. F(x)=x22+3ln⁡x\displaystyle F(x) = \frac{x^2}{2} + 3\ln x
  4. Wstaw granice całkowania

    Z twierdzenia Newtona-Leibniza całka to F(e)−F(1)F(e) - F(1). Pamiętaj, że ln⁡e=1\ln e = 1 i ln⁡1=0\ln 1 = 0.

    1. F(e)=e22+3,F(1)=12+0\displaystyle F(e) = \frac{e^2}{2} + 3, \quad F(1) = \frac{1}{2} + 0
    2. ∫1ex2+3x dx=e22+3−12=e2+52\displaystyle \int_1^e \frac{x^2 + 3}{x} \, dx = \frac{e^2}{2} + 3 - \frac{1}{2} = \frac{e^2 + 5}{2}
    3. e2+52≈6,19\displaystyle \frac{e^2 + 5}{2} \approx 6{,}19
    Wykres y=x+3xy = x + \tfrac{3}{x} z wyróżnioną częścią nad przedziałem [1; e][1;\, e]. Pole pod tą częścią to e2+52≈6,19\tfrac{e^2 + 5}{2} \approx 6{,}19.

    Odpowiedź: ∫1ex2+3x dx=e2+52\int_1^e \tfrac{x^2 + 3}{x} \, dx = \tfrac{e^2 + 5}{2}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Stała w liczniku

Oblicz całkę ∫5x dx\int \dfrac{5}{x} \, dx.

Przykład 2. Wyrażenie liniowe w mianowniku

Oblicz całkę ∫13x−2 dx\int \dfrac{1}{3x - 2} \, dx.

Przykład 3. Licznik to pochodna mianownika

Oblicz całkę ∫2xx2+1 dx\int \dfrac{2x}{x^2 + 1} \, dx.

Przykład 4. Pole pod hiperbolą od 1 do e

Oblicz całkę ∫1e1x dx\int_1^e \dfrac{1}{x} \, dx.

Przykład 5. Logarytm i potęga razem

Oblicz całkę ∫(3x+2x2)dx\int \left(\dfrac{3}{x} + \dfrac{2}{x^2}\right) dx.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym pod całką stoi ułamek z xx w mianowniku.

Przypadki szczególne

Te odmiany wzoru spotkasz w zadaniach najczęściej.

Wyrażenie liniowe w mianowniku ∫1ax+b dx=1aln⁡∣ax+b∣+C\displaystyle \int \frac{1}{ax + b} \, dx = \frac{1}{a}\ln|ax + b| + C
Dzielisz przez aa, bo pochodna mianownika to aa, a nie 1. Wymaga a≠0a \neq 0.
Licznik to pochodna mianownika ∫f′(x)f(x) dx=ln⁡∣f(x)∣+C\displaystyle \int \frac{f'(x)}{f(x)} \, dx = \ln|f(x)| + C
Na przykład ∫cos⁡xsin⁡x dx=ln⁡∣sin⁡x∣+C\int \tfrac{\cos x}{\sin x} \, dx = \ln|\sin x| + C. Gdy licznik różni się od pochodnej tylko stałą, wyciągnij ją przed całkę: ∫xx2+1 dx=12ln⁡(x2+1)+C\int \tfrac{x}{x^2 + 1} \, dx = \tfrac{1}{2}\ln(x^2 + 1) + C.
Logarytm jako pole ln⁡x=∫1x1t dt\displaystyle \ln x = \int_1^x \frac{1}{t} \, dt
Dla x>0x > 0 logarytm to pole pod hiperbolą od 1 do xx. Dla x<1x < 1 granice są odwrócone i wynik jest ujemny.
Przedział z ujemnymi x ∫−e−11x dx=ln⁡1−ln⁡e=−1\displaystyle \int_{-e}^{-1} \frac{1}{x} \, dx = \ln 1 - \ln e = -1
Na lewej gałęzi hiperbola leży pod osią, więc całka jest ujemna. Bez wartości bezwzględnej nie dałoby się wstawić tych granic do logarytmu.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.