Całka z funkcji 1/(1 + x²)

Ta całka daje arcus tangens, czyli kąt, którego tangens to xx. Mianownik 1+x21 + x^2 nigdy nie jest zerem, więc wzór działa dla każdej liczby rzeczywistej.

∫11+x2 dx=arctg⁡x+C\int \frac{1}{1 + x^2} \, dx = \operatorname{arctg} x + C

sprawdzenie

(arctg⁡x)′=11+x2(\operatorname{arctg} x)' = \dfrac{1}{1 + x^2}

liczba a² zamiast 1

∫dxa2+x2=1aarctg⁡xa+C\int \tfrac{dx}{a^2 + x^2} = \tfrac{1}{a}\operatorname{arctg} \tfrac{x}{a} + C

cała oś liczbowa

∫−∞∞dx1+x2=π\int_{-\infty}^{\infty} \dfrac{dx}{1 + x^2} = \pi
arctg⁡x\operatorname{arctg} x to kąt z przedziału (−π2, π2)(-\tfrac{\pi}{2},\, \tfrac{\pi}{2}), którego tangens wynosi xx. CC to stała całkowania.

Skąd się bierze arcus tangens?

Poprowadź styczną do okręgu jednostkowego w punkcie (1, 0)(1,\, 0). Punkt TT na tej stycznej na wysokości xx wyznacza kąt α\alpha, którego tangens to xx, czyli α=arctg⁡x\alpha = \operatorname{arctg} x. Z twierdzenia Pitagorasa odcinek OTOT ma długość 1+x2\sqrt{1 + x^2}, więc cos⁡α=11+x2\cos \alpha = \tfrac{1}{\sqrt{1 + x^2}}.

Tu x=1x = 1, więc α=arctg⁡1=π4\alpha = \operatorname{arctg} 1 = \tfrac{\pi}{4}, a odcinek OTOT ma długość 2\sqrt{2}.

Pochodna tangensa to 1cos⁡2α\tfrac{1}{\cos^2 \alpha}. Arcus tangens odwraca tangens, więc jego pochodna jest odwrotnością tej liczby, czyli cos⁡2α\cos^2 \alpha:

  1. (arctg⁡x)′=cos⁡2α=11+x2\displaystyle (\operatorname{arctg} x)' = \cos^2 \alpha = \frac{1}{1 + x^2}

Jak liczyć tę całkę krok po kroku

Obliczymy całkę oznaczoną ∫03dx9+x2\int_0^{3} \tfrac{dx}{9 + x^2}. W mianowniku stoi 9, a nie 1, więc wzór trzeba najpierw dopasować.

Zadanie ∫03dx9+x2\int_0^{3} \tfrac{dx}{9 + x^2} 9+x2=9(1+(x/3)2)9 + x^2 = 9\left(1 + (x/3)^2\right) F(x)=13arctg⁡x3F(x) = \tfrac{1}{3}\operatorname{arctg} \tfrac{x}{3}
  1. Wyłącz liczbę przed nawias

    Wyłącz 9 przed nawias. W nawiasie zostaje 1+(x3)21 + (\tfrac{x}{3})^2, czyli mianownik ze wzoru dla zmiennej x3\tfrac{x}{3}.

    1. 9+x2=9(1+x29)\displaystyle 9 + x^2 = 9\left(1 + \frac{x^2}{9}\right)
    2. 9+x2=9(1+(x3)2)\displaystyle 9 + x^2 = 9\left(1 + \left(\frac{x}{3}\right)^2\right)

    1a2+x2\tfrac{1}{a^2 + x^2} Liczba a² zamiast 1

    Nasza liczba: a=3a = 3

    1aarctg⁡xa+C\tfrac{1}{a}\operatorname{arctg} \tfrac{x}{a} + C

    Dzielisz zmienną przez aa, a przed arcus tangensem zostaje czynnik 1a\tfrac{1}{a}.

    11+x2\tfrac{1}{1 + x^2} Jedynka w mianowniku

    arctg⁡x+C\operatorname{arctg} x + C

    Wzór wprost, bez przekształceń.

    Więcej: przykład 1

    11−x2\tfrac{1}{\sqrt{1 - x^2}} Pierwiastek i minus

    arcsin⁡x+C\arcsin x + C

    Podobny zapis, ale inna funkcja i inny wynik.

    Więcej: całka z funkcji 1/√(1 − x²)

  2. Zapisz funkcję pierwotną

    Przed całką wychodzi 19\tfrac{1}{9}. Pochodna wnętrza x3\tfrac{x}{3} wynosi 13\tfrac{1}{3}, więc arcus tangens trzeba pomnożyć przez 3. Razem daje to czynnik 19⋅3=13\tfrac{1}{9} \cdot 3 = \tfrac{1}{3}.

    1. ∫dx9(1+(x/3)2)=19⋅3arctg⁡x3+C\displaystyle \int \frac{dx}{9\left(1 + (x/3)^2\right)} = \frac{1}{9} \cdot 3\operatorname{arctg} \frac{x}{3} + C
    2. F(x)=13arctg⁡x3\displaystyle F(x) = \frac{1}{3}\operatorname{arctg} \frac{x}{3}
  3. Wstaw granice całkowania

    Dla x=3x = 3 argument arcus tangensa to 1, a dla x=0x = 0 jest równy 0. Szukasz kąta, którego tangens to 1.

    1. F(3)−F(0)\displaystyle F(3) - F(0)
    2. =13arctg⁡1−13arctg⁡0\displaystyle = \frac{1}{3}\operatorname{arctg} 1 - \frac{1}{3}\operatorname{arctg} 0
    3. =13⋅π4−0=π12≈0,26\displaystyle = \frac{1}{3} \cdot \frac{\pi}{4} - 0 = \frac{\pi}{12} \approx 0{,}26
    Wykres y=19+x2y = \tfrac{1}{9 + x^2} z wyróżnioną częścią nad przedziałem [0; 3][0;\, 3]. Pole pod nią wynosi π12\tfrac{\pi}{12}.

    Odpowiedź: ∫03dx9+x2=π12\int_0^{3} \tfrac{dx}{9 + x^2} = \tfrac{\pi}{12}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Wzór wprost

Oblicz całkę ∫11+x2 dx\int \dfrac{1}{1 + x^2} \, dx.

Przykład 2. Całka oznaczona od 0 do 1

Oblicz całkę ∫01dx1+x2\int_0^{1} \dfrac{dx}{1 + x^2}.

Przykład 3. Wyrażenie mieszane

Oblicz całkę ∫(21+x2+3x2)dx\int \left(\dfrac{2}{1 + x^2} + 3x^2\right) dx.

Przykład 4. Przedział symetryczny

Oblicz całkę ∫−33dx1+x2\int_{-\sqrt{3}}^{\sqrt{3}} \dfrac{dx}{1 + x^2}.

Przykład 5. Współczynnik przy x

Oblicz całkę ∫dx1+4x2\int \dfrac{dx}{1 + 4x^2}.

Przykład 6. Trójmian w mianowniku

Oblicz całkę ∫dxx2+2x+5\int \dfrac{dx}{x^2 + 2x + 5}.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym w mianowniku stoi suma liczby i x2x^2.

Przypadki szczególne

Te odmiany spotkasz w zadaniach najczęściej.

Liczba a² zamiast 1 ∫dxa2+x2=1aarctg⁡xa+C\displaystyle \int \tfrac{dx}{a^2 + x^2} = \tfrac{1}{a}\operatorname{arctg} \tfrac{x}{a} + C
Dla a>0a > 0. To wynik z przejścia krok po kroku.
Cała oś liczbowa ∫−∞∞dx1+x2=π\displaystyle \int_{-\infty}^{\infty} \frac{dx}{1 + x^2} = \pi
Gdy xx rośnie bez końca, arcus tangens zbliża się do π2\tfrac{\pi}{2}, a gdy maleje, do −π2-\tfrac{\pi}{2}. Funkcja jest dodatnia na całej osi, a pole pod nią i tak jest skończone.
Trójmian z ujemną deltą 1aarctg⁡x+pa+C\displaystyle \frac{1}{a}\operatorname{arctg} \frac{x + p}{a} + C
To całka z 1(x+p)2+a2\tfrac{1}{(x + p)^2 + a^2}. Trójmian bez miejsc zerowych zapisz w postaci kanonicznej, a potem zastosuj wzór dla zmiennej x+px + p. Tak rozwiązuje się przykład 6.
Zapis z arcus cotangensem ∫dx1+x2=−arcctg⁡x+C\displaystyle \int \tfrac{dx}{1 + x^2} = -\operatorname{arcctg} x + C
arctg⁡x+arcctg⁡x=π2\operatorname{arctg} x + \operatorname{arcctg} x = \tfrac{\pi}{2}, więc obie funkcje różnią się o stałą i obie są funkcjami pierwotnymi.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.