Całka z funkcji 1/√(1 − x²)

Ta całka daje arcus sinus, czyli kąt, którego sinus to xx. Działa tylko dla −1<x<1-1 < x < 1, bo poza tym przedziałem pod pierwiastkiem jest liczba ujemna.

∫11−x2 dx=arcsin⁡x+C\int \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx = \arcsin x + C

sprawdzenie

(arcsin⁡x)′=11−x2(\arcsin x)' = \dfrac{1}{\sqrt{1 - x^2}}

liczba a zamiast 1

∫dxa2−x2=arcsin⁡xa+C\int \tfrac{dx}{\sqrt{a^2 - x^2}} = \arcsin \tfrac{x}{a} + C

ćwiartka okręgu

∫01dx1−x2=π2\int_0^1 \dfrac{dx}{\sqrt{1 - x^2}} = \dfrac{\pi}{2}
arcsin⁡x\arcsin x to kąt z przedziału [−π2, π2][-\tfrac{\pi}{2},\, \tfrac{\pi}{2}], którego sinus wynosi xx. CC to stała całkowania.

Skąd się bierze arcus sinus?

Na okręgu jednostkowym punkt na wysokości xx wyznacza kąt α\alpha o sinusie xx, czyli α=arcsin⁡x\alpha = \arcsin x. Druga przyprostokątna trójkąta pod tym punktem to cos⁡α=1−x2\cos \alpha = \sqrt{1 - x^2}, ten sam pierwiastek, który stoi pod całką.

Tu x=12x = \tfrac{1}{2}, więc α=arcsin⁡12=π6\alpha = \arcsin \tfrac{1}{2} = \tfrac{\pi}{6}, a pozioma przyprostokątna to 1−14=32\sqrt{1 - \tfrac{1}{4}} = \tfrac{\sqrt{3}}{2}.

Gdy sin⁡α=x\sin \alpha = x, to przy małej zmianie xx kąt zmienia się 1cos⁡α\tfrac{1}{\cos \alpha} razy szybciej. Stąd pochodna arcus sinusa:

  1. (arcsin⁡x)′=1cos⁡α=11−x2\displaystyle (\arcsin x)' = \frac{1}{\cos \alpha} = \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}}

Jak liczyć tę całkę krok po kroku

Obliczymy całkę oznaczoną ∫03/2dx9−x2\int_0^{3/2} \tfrac{dx}{\sqrt{9 - x^2}}. Pod pierwiastkiem stoi 9, a nie 1, więc wzór trzeba najpierw dopasować.

Zadanie ∫03/2dx9−x2\int_0^{3/2} \tfrac{dx}{\sqrt{9 - x^2}} 9−x2=31−(x/3)2\sqrt{9 - x^2} = 3\sqrt{1 - (x/3)^2} F(x)=arcsin⁡x3F(x) = \arcsin \tfrac{x}{3}
  1. Wyłącz liczbę spod pierwiastka

    Wyłącz 9 przed nawias, a potem spod pierwiastka. Pod pierwiastkiem zostaje 1−(x3)21 - (\tfrac{x}{3})^2, czyli kształt ze wzoru dla zmiennej x3\tfrac{x}{3}.

    1. 9−x2=9(1−x29)\displaystyle \sqrt{9 - x^2} = \sqrt{9\left(1 - \frac{x^2}{9}\right)}
    2. 9−x2=31−(x3)2\displaystyle \sqrt{9 - x^2} = 3\sqrt{1 - \left(\frac{x}{3}\right)^2}

    1a2−x2\tfrac{1}{\sqrt{a^2 - x^2}} Liczba a zamiast 1

    Nasza liczba: a=3a = 3

    arcsin⁡xa+C\arcsin \tfrac{x}{a} + C

    Dzielisz zmienną przez aa wewnątrz arcus sinusa.

    11−x2\tfrac{1}{\sqrt{1 - x^2}} Jedynka pod pierwiastkiem

    arcsin⁡x+C\arcsin x + C

    Wzór wprost, bez przekształceń.

    Więcej: przykład 1

    11+x2\tfrac{1}{1 + x^2} Bez pierwiastka, z plusem

    arctg⁡x+C\operatorname{arctg} x + C

    Podobny zapis, ale inna funkcja i inny wynik.

    Więcej: całka z funkcji 1/(1 + x²)

  2. Zapisz funkcję pierwotną

    Trójka przed pierwiastkiem skraca się z pochodną wnętrza x3\tfrac{x}{3}, która wynosi 13\tfrac{1}{3}. Zostaje arcus sinus z x3\tfrac{x}{3}, bez żadnego czynnika.

    1. ∫dx31−(x/3)2=arcsin⁡x3+C\displaystyle \int \frac{dx}{3\sqrt{1 - (x/3)^2}} = \arcsin \frac{x}{3} + C
    2. F(x)=arcsin⁡x3\displaystyle F(x) = \arcsin \frac{x}{3}
  3. Wstaw granice całkowania

    Obie granice leżą w przedziale (−3, 3)(-3,\, 3), więc funkcja jest tam określona. Szukasz kąta, którego sinus to 12\tfrac{1}{2}.

    1. F(32)−F(0)\displaystyle F\left(\frac{3}{2}\right) - F(0)
    2. =arcsin⁡12−arcsin⁡0\displaystyle = \arcsin \frac{1}{2} - \arcsin 0
    3. =π6−0=π6≈0,52\displaystyle = \frac{\pi}{6} - 0 = \frac{\pi}{6} \approx 0{,}52
    Wykres y=19−x2y = \tfrac{1}{\sqrt{9 - x^2}} z wyróżnioną częścią nad przedziałem [0; 32][0;\, \tfrac{3}{2}]. Przy x→3x \to 3 funkcja rośnie bez ograniczenia.

    Odpowiedź: ∫03/2dx9−x2=π6\int_0^{3/2} \tfrac{dx}{\sqrt{9 - x^2}} = \tfrac{\pi}{6}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Wzór wprost

Oblicz całkę ∫11−x2 dx\int \dfrac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx.

Przykład 2. Całka oznaczona do 1/2

Oblicz całkę ∫01/2dx1−x2\int_0^{1/2} \dfrac{dx}{\sqrt{1 - x^2}}.

Przykład 3. Wyrażenie mieszane

Oblicz całkę ∫(31−x2+2x)dx\int \left(\dfrac{3}{\sqrt{1 - x^2}} + 2x\right) dx.

Przykład 4. Przedział symetryczny

Oblicz całkę ∫−1/21/2dx1−x2\int_{-1/2}^{1/2} \dfrac{dx}{\sqrt{1 - x^2}}.

Przykład 5. Współczynnik przy x

Oblicz całkę ∫dx1−4x2\int \dfrac{dx}{\sqrt{1 - 4x^2}}.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym pod pierwiastkiem w mianowniku stoi różnica liczby i x2x^2.

Przypadki szczególne

Te odmiany spotkasz w zadaniach najczęściej.

Liczba a zamiast 1 ∫dxa2−x2=arcsin⁡xa+C\displaystyle \int \frac{dx}{\sqrt{a^2 - x^2}} = \arcsin \frac{x}{a} + C
Dla a>0a > 0 i ∣x∣<a|x| < a. To wynik z przejścia krok po kroku.
Ćwiartka okręgu ∫01dx1−x2=π2\displaystyle \int_0^1 \frac{dx}{\sqrt{1 - x^2}} = \frac{\pi}{2}
Kąt rośnie od 0 do π2\tfrac{\pi}{2}, gdy punkt przechodzi od (1, 0)(1,\, 0) do (0, 1)(0,\, 1). Funkcja ucieka w górę przy x=1x = 1, a pole i tak jest skończone.
Pół okręgu ∫−11dx1−x2=π\displaystyle \int_{-1}^{1} \frac{dx}{\sqrt{1 - x^2}} = \pi
Od −π2-\tfrac{\pi}{2} do π2\tfrac{\pi}{2} jest dokładnie π\pi, czyli długość półokręgu o promieniu 1.
Zapis z arcus cosinusem ∫dx1−x2=−arccos⁡x+C\displaystyle \int \frac{dx}{\sqrt{1 - x^2}} = -\arccos x + C
arcsin⁡x+arccos⁡x=π2\arcsin x + \arccos x = \tfrac{\pi}{2}, więc obie funkcje różnią się o stałą i obie są funkcjami pierwotnymi.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.