Pochodna logarytmu naturalnego

Pochodna ln⁡x\ln x to 1/x1/x. Logarytm zawsze rośnie, ale coraz wolniej: przy x=1x = 1 nachylenie wykresu wynosi 1, przy x=10x = 10 już tylko 0,1.

(ln⁡x)′=1x(\ln x)' = \dfrac{1}{x}

ze współczynnikiem

(cln⁡x)′=cx(c \ln x)' = \dfrac{c}{x}

wyrażenie pod logarytmem

(ln⁡g(x))′=g′(x)g(x)(\ln g(x))' = \dfrac{g'(x)}{g(x)}

inna podstawa

(log⁡ax)′=1xln⁡a(\log_a x)' = \dfrac{1}{x \ln a}
ln⁡x\ln x to logarytm o podstawie e≈2,718e \approx 2{,}718. Jest określony tylko dla x>0x > 0, więc wzór też działa tylko tam, choć sam ułamek 1/x1/x ma sens także dla ujemnych xx.

Skąd się bierze wzór na pochodną ln x?

Logarytm naturalny odwraca funkcję exe^x: jeśli ea=be^a = b, to ln⁡b=a\ln b = a. Wykres ln⁡x\ln x to więc wykres exe^x odbity względem prostej y=xy = x. Odbicie zamienia osie miejscami, a razem z nimi przyprostokątne każdego trójkąta pod styczną.

x y
Styczna do exe^x w punkcie (1,e)(1, e) ma nachylenie e:1=ee : 1 = e. Po odbiciu podstawa i wysokość trójkąta zamieniają się miejscami, więc styczna do ln⁡x\ln x w punkcie (e,1)(e, 1) ma nachylenie 1:e1 : e, czyli 1/x1/x dla x=ex = e.

To samo działa w każdym punkcie. Jeśli y=ln⁡xy = \ln x, to x=eyx = e^y. Pochodna eye^y to znowu eye^y, a funkcja odwrotna ma odwrotne nachylenie:

  1. (ln⁡x)′=1(ey)′=1ey\displaystyle (\ln x)' = \frac{1}{(e^y)'} = \frac{1}{e^y}
  2. (ln⁡x)′=1x\displaystyle (\ln x)' = \frac{1}{x}

W ostatniej linii eye^y zamieniamy na xx, bo właśnie tak zdefiniowaliśmy yy.

Jak liczyć pochodną funkcji z logarytmem krok po kroku

Policzymy pochodną funkcji f(x)=x2−2ln⁡xf(x) = x^2 - 2\ln x, a potem znajdziemy punkt, w którym styczna do jej wykresu jest pozioma.

Funkcja f(x)=x2−2ln⁡xf(x) = x^2 - 2\ln x x>0x > 0 (2ln⁡x)′=2/x(2\ln x)' = 2/x f′(x)=2x−2/xf'(x) = 2x - 2/x
  1. Ustal dziedzinę

    Logarytm istnieje tylko dla argumentów dodatnich. Składnik x2x^2 nie dokłada żadnego warunku, więc dziedziną całej funkcji są liczby dodatnie.

    1. x>0x > 0
  2. Zastosuj wzór na pochodną ln x

    Pochodną różnicy liczysz wyraz po wyrazie. Współczynnik 2 zostaje przed pochodną logarytmu, a (ln⁡x)′=1/x(\ln x)' = 1/x.

    1. (x2)′=2x(x^2)' = 2x
    2. (2ln⁡x)′=2⋅1x=2x\displaystyle (2\ln x)' = 2 \cdot \frac{1}{x} = \frac{2}{x}

    cln⁡xc \ln x Samo x pod logarytmem

    Nasz składnik: 2ln⁡x2\ln x

    (cln⁡x)′=cx(c \ln x)' = \dfrac{c}{x}

    Współczynnik trafia do licznika, xx do mianownika.

    ln⁡g(x)\ln g(x) Wyrażenie pod logarytmem

    (ln⁡g(x))′=g′(x)g(x)(\ln g(x))' = \dfrac{g'(x)}{g(x)}

    Pochodna wyrażenia idzie do licznika, samo wyrażenie do mianownika.

    Zobacz przykład 3 i przykład 4

    log⁡ax\log_a x Inna podstawa

    (log⁡ax)′=1xln⁡a(\log_a x)' = \dfrac{1}{x \ln a}

    W mianowniku dochodzi ln⁡a\ln a. Dla a=ea = e jest równy 1.

    Więcej: pochodna logarytmu

  3. Złóż pochodną

    Wstaw obie pochodne na swoje miejsca. Po sprowadzeniu do wspólnego mianownika łatwiej będzie znaleźć miejsce zerowe.

    1. f′(x)=2x−2x\displaystyle f'(x) = 2x - \frac{2}{x}
    2. f′(x)=2x2−2x=2(x2−1)x\displaystyle f'(x) = \frac{2x^2 - 2}{x} = \frac{2(x^2 - 1)}{x}
  4. Znajdź punkt z poziomą styczną

    Styczna jest pozioma tam, gdzie pochodna jest równa zeru. Ułamek jest zerem, gdy zeruje się licznik.

    1. x2−1=0x^2 - 1 = 0
    2. x=1   lub   x=−1x = 1 \;\text{ lub }\; x = -1
    3. x=−1∉(0,∞),więc x=1x = -1 \notin (0, \infty), \quad \text{więc } x = 1
    4. f(1)=1−2ln⁡1=1f(1) = 1 - 2\ln 1 = 1
    Wykres f(x)=x2−2ln⁡xf(x) = x^2 - 2\ln x i przerywana prosta y=1y = 1, czyli pozioma styczna w punkcie (1,1)(1, 1). Na lewo od osi yy funkcja nie istnieje.

    Odpowiedź: f′(x)=2x−2xf'(x) = 2x - \tfrac{2}{x} dla x>0x > 0, a styczna jest pozioma w punkcie (1,1)(1, 1).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Logarytm obok wielomianu

Oblicz pochodną funkcji f(x)=4ln⁡x+3x2−2x+7f(x) = 4\ln x + 3x^2 - 2x + 7.

Przykład 2. Stała pod logarytmem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=ln⁡(5x)f(x) = \ln(5x).

Przykład 3. Funkcja liniowa pod logarytmem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=ln⁡(3x+1)f(x) = \ln(3x + 1) i podaj, gdzie istnieje.

Przykład 4. Kwadrat pod logarytmem

Oblicz pochodną funkcji f(x)=ln⁡(x2+1)f(x) = \ln(x^2 + 1).

Przykład 5. Styczna w punkcie (e, 1)

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji f(x)=ln⁡xf(x) = \ln x w punkcie o odciętej x0=ex_0 = e.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z logarytmem naturalnym.

Przypadki szczególne

Własności logarytmu często skracają rachunek, zanim w ogóle zaczniesz liczyć pochodną.

Liczba razy x pod logarytmem (ln⁡(ax))′=1x\displaystyle (\ln(ax))' = \frac{1}{x}
Dla a>0a > 0 mamy ln⁡(ax)=ln⁡a+ln⁡x\ln(ax) = \ln a + \ln x, a stała znika. Tak jak w przykładzie 2.
Potęga pod logarytmem (ln⁡xn)′=nx\displaystyle (\ln x^n)' = \frac{n}{x}
Dla x>0x > 0 wykładnik wychodzi przed logarytm: ln⁡xn=nln⁡x\ln x^n = n \ln x. Na przykład (ln⁡x)′=12x(\ln \sqrt{x})' = \tfrac{1}{2x}.
Wartość bezwzględna (ln⁡∣x∣)′=1x\displaystyle (\ln|x|)' = \frac{1}{x}
Funkcja ln⁡∣x∣\ln|x| istnieje dla każdego x≠0x \neq 0, a jej pochodna to ten sam ułamek 1/x1/x, również dla ujemnych xx.
Całka z 1/x ∫1x dx=ln⁡∣x∣+C\displaystyle \int \frac{1}{x} \, dx = \ln|x| + C
Wzór czytany od końca. To jedyna potęga xx, której całki nie da się policzyć wzorem xn+1/(n+1)x^{n+1}/(n+1), bo dla n=−1n = -1 wychodzi dzielenie przez zero.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.