Twierdzenie Newtona-Leibniza

Całkę oznaczoną liczysz przez funkcję pierwotną: wstawiasz do niej górną granicę, potem dolną i odejmujesz. Tak liczy się każde pole pod wykresem na maturze.

∫abf(x) dx=F(b)−F(a)\int_a^b f(x) \, dx = F(b) - F(a)

zapis z nawiasem

∫abf(x) dx=[F(x)]ab\int_a^b f(x) \, dx = \Big[F(x)\Big]_a^b

na przykład

∫02x2 dx=83−0=83\int_0^2 x^2 \, dx = \tfrac{8}{3} - 0 = \tfrac{8}{3}

warunek

F′(x)=f(x)F'(x) = f(x)
ff jest funkcją ciągłą na przedziale [a; b][a;\, b], a FF to dowolna jej funkcja pierwotna. Stała całkowania się skraca, więc możesz przyjąć C=0C = 0.

Dlaczego pole to przyrost funkcji pierwotnej?

Niech P(x)P(x) oznacza pole pod wykresem ff od aa do xx. Gdy przesuniesz xx o mały krok hh, pole urośnie o wąski pasek o polu około f(x)⋅hf(x) \cdot h. Pole rośnie więc w tempie f(x)f(x), czyli P′(x)=f(x)P'(x) = f(x).

Funkcja PP jest zatem funkcją pierwotną ff. Każda inna funkcja pierwotna różni się od niej o stałą, a przy odejmowaniu stała znika:

  1. ∫abf(x) dx=P(b)−P(a)\int_a^b f(x) \, dx = P(b) - P(a)
  2. =F(b)−F(a)= F(b) - F(a)
1 2 1 2 2 4 1 2 3 x x
Pole pod f(x)=x2f(x) = x^2 nad przedziałem [1; 2][1;\, 2] jest równe przyrostowi funkcji pierwotnej F(x)=x33F(x) = \tfrac{x^3}{3} na tym przedziale: 83−13=73\tfrac{8}{3} - \tfrac{1}{3} = \tfrac{7}{3}.

Jak obliczyć całkę oznaczoną krok po kroku

Obliczymy całkę oznaczoną ∫13(x2+1) dx\int_1^3 (x^2 + 1) \, dx, czyli pole pod parabolą y=x2+1y = x^2 + 1 nad przedziałem [1; 3][1;\, 3].

Zadanie ∫13(x2+1) dx\int_1^3 (x^2 + 1) \, dx F(x)=x33+xF(x) = \tfrac{x^3}{3} + x F(3)=12,  F(1)=43F(3) = 12,\; F(1) = \tfrac{4}{3}
  1. Znajdź funkcję pierwotną

    Scałkuj funkcję wyraz po wyrazie, korzystając ze wzoru na całkę z potęgi. Stałej CC nie dopisuj, bo i tak się skróci.

    1. ∫(x2+1) dx=x33+x+C\displaystyle \int (x^2 + 1) \, dx = \frac{x^3}{3} + x + C
    2. F(x)=x33+x\displaystyle F(x) = \frac{x^3}{3} + x
  2. Zapisz funkcję pierwotną z granicami

    Nawias kwadratowy z granicami przypomina, co trzeba policzyć: wartość w górnej granicy minus wartość w dolnej.

    1. ∫13(x2+1) dx=[x33+x]13\displaystyle \int_1^3 (x^2 + 1) \, dx = \Big[\frac{x^3}{3} + x\Big]_1^3

    f(x)≥0f(x) \ge 0 Funkcja nieujemna

    Nasza funkcja: x2+1>0x^2 + 1 > 0

    ∫abf dx=P\int_a^b f \, dx = P

    Całka to pole pod wykresem.

    f zmienia znakf \text{ zmienia znak} Część wykresu pod osią

    ∫abf dx=P+−P−\int_a^b f \, dx = P_+ - P_-

    Pole pod osią odejmuje się od pola nad osią.

    Więcej: przykład 5

    b<ab \lt a Granice w odwrotnej kolejności

    ∫abf dx=−∫baf dx\int_a^b f \, dx = -\int_b^a f \, dx

    Wzór działa bez zmian, a wynik zmienia znak.

    Więcej: zamiana granic

  3. Policz F(b) i F(a)

    Wstaw górną granicę 3 i dolną granicę 1 do funkcji pierwotnej. Policz obie wartości osobno.

    1. F(3)=273+3=12\displaystyle F(3) = \frac{27}{3} + 3 = 12
    2. F(1)=13+1=43\displaystyle F(1) = \frac{1}{3} + 1 = \frac{4}{3}
  4. Odejmij: górna minus dolna

    Od wartości w górnej granicy odejmij wartość w dolnej.

    1. F(3)−F(1)=12−43\displaystyle F(3) - F(1) = 12 - \frac{4}{3}
    2. =323≈10,67\displaystyle = \frac{32}{3} \approx 10{,}67
    Wykres y=x2+1y = x^2 + 1 z wyróżnioną częścią nad przedziałem [1; 3][1;\, 3]. Pole pod nią wynosi 323\tfrac{32}{3}.

    Odpowiedź: ∫13(x2+1) dx=323\int_1^3 (x^2 + 1) \, dx = \tfrac{32}{3}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Łuk sinusoidy

Oblicz całkę ∫0πsin⁡x dx\int_0^{\pi} \sin x \, dx.

Przykład 2. Funkcja wykładnicza

Oblicz całkę ∫01ex dx\int_0^1 e^x \, dx.

Przykład 3. Logarytm naturalny

Oblicz całkę ∫1e1x dx\int_1^e \dfrac{1}{x} \, dx.

Przykład 4. Pole między dwiema krzywymi

Oblicz pole obszaru ograniczonego wykresami y=xy = x i y=x2y = x^2.

Przykład 5. Całka a pole

Oblicz całkę ∫02πsin⁡x dx\int_0^{2\pi} \sin x \, dx i pole między wykresem sinusa a osią xx na przedziale [0; 2π][0;\, 2\pi].

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z całką oznaczoną.

Przypadki szczególne

Te własności wynikają wprost ze wzoru F(b)−F(a)F(b) - F(a).

Zamiana granic ∫baf dx=−∫abf dx\displaystyle \int_b^a f \, dx = -\int_a^b f \, dx
F(a)−F(b)=−(F(b)−F(a))F(a) - F(b) = -\big(F(b) - F(a)\big). Na przykład ∫10x dx=−12\int_1^0 x \, dx = -\tfrac{1}{2}.
Równe granice ∫aaf dx=0\displaystyle \int_a^a f \, dx = 0
F(a)−F(a)=0F(a) - F(a) = 0. Przedział o długości zero ma zerowe pole.
Podział przedziału ∫acf dx+∫cbf dx\displaystyle \textstyle\int_a^c f \, dx + \int_c^b f \, dx
Ta suma to ∫abf dx\int_a^b f \, dx, bo F(c)F(c) się skraca. Przydaje się, gdy funkcja ma inny wzór na każdej części przedziału albo zmienia znak.
Pochodna całki z górną granicą x (∫axf(t) dt)′=f(x)\displaystyle \Big(\int_a^x f(t) \, dt\Big)' = f(x)
Pole rośnie w tempie f(x)f(x). Na przykład ∫0xsin⁡t dt=1−cos⁡x\int_0^x \sin t \, dt = 1 - \cos x, a pochodna tej funkcji to sin⁡x\sin x.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.