Funkcja liniowa

Postać kierunkowa i ogólna, współczynnik kierunkowy, miejsce zerowe oraz warunki równoległości i prostopadłości prostych. Każdy z 8 wzorów sprawdzamy na tej samej prostej, więc widać, co który z nich pokazuje na wykresie. Nazwa wzoru prowadzi do pełnego wyjaśnienia z przykładami.

8 wzorów Kiedy funkcja rośnie, a kiedy maleje

f(x)=2x−4f(x) = 2x - 4

To nasza przykładowa funkcja. Jej wykres przechodzi przez punkty P(1,−2)P(1, -2) i Q(3,2)Q(3, 2). Wyniki wzorów to konkretne punkty, odcinki i proste na rysunku:

Wzory funkcji liniowej

Wzór funkcji

Jak zapisać prostą i jak znaleźć jej równanie, gdy znasz dwa jej punkty.

  • Postać kierunkowa

    y=ax+b\displaystyle y = ax + b

    Najczęstszy zapis funkcji liniowej. Współczynnik aa mówi, jak stromo biegnie prosta, a bb to punkt, w którym przecina ona oś OY.

    Dla naszej funkcji a=2, b=−4\displaystyle a = 2,\ b = -4

  • Postać ogólna

    Ax+By+C=0\displaystyle Ax + By + C = 0

    Opisuje każdą prostą na płaszczyźnie, także pionową, której nie zapiszesz w postaci kierunkowej. Z niej korzysta wzór na odległość punktu od prostej.

    Dla naszej funkcji 2x−y−4=0\displaystyle 2x - y - 4 = 0

  • Równanie prostej przez dwa punkty

    y−y1y2−y1=x−x1x2−x1\displaystyle \frac{y - y_1}{y_2 - y_1} = \frac{x - x_1}{x_2 - x_1}

    Równanie prostej, gdy znasz dwa jej punkty. Możesz też najpierw policzyć aa, a potem bb, podstawiając jeden z punktów do y=ax+by = ax + b.

    Przez P(1, −2) i Q(3, 2) y=2x−4\displaystyle y = 2x - 4

Nachylenie i miejsce zerowe

Co odczytasz z samego wzoru: czy funkcja rośnie i gdzie przecina oś OX.

  • Współczynnik kierunkowy

    a=y2−y1x2−x1\displaystyle a = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}

    Przyrost yy podzielony przez przyrost xx między dwoma punktami prostej. Gdy a>0a > 0, funkcja rośnie, gdy a<0a < 0, maleje, a gdy a=0a = 0, jest stała.

    Z punktów P i Q a=2−(−2)3−1=2\displaystyle a = \frac{2 - (-2)}{3 - 1} = 2

  • Miejsce zerowe

    x0=−ba\displaystyle x_0 = -\frac{b}{a}

    Punkt, w którym prosta przecina oś OX. Wzór działa dla a≠0a \neq 0. Funkcja stała y=by = b nie ma miejsca zerowego, chyba że b=0b = 0; wtedy miejscem zerowym jest każdy xx.

    Dla naszej funkcji x0=−−42=2\displaystyle x_0 = -\frac{-4}{2} = 2

Wzajemne położenie prostych

Kiedy dwie proste są równoległe albo prostopadłe i jak daleko punkt leży od prostej.

  • Warunek równoległości prostych

    a1=a2\displaystyle a_1 = a_2

    Proste równoległe mają ten sam współczynnik kierunkowy i różnią się tylko wyrazem wolnym.

    Prosta równoległa przez (0, 1) y=2x+1\displaystyle y = 2x + 1

  • Warunek prostopadłości prostych

    a1⋅a2=−1\displaystyle a_1 \cdot a_2 = -1

    Współczynniki prostych prostopadłych są swoimi odwrotnościami z przeciwnym znakiem. Warunek nie obejmuje pary prostej pionowej i poziomej, bo prosta pionowa nie ma współczynnika kierunkowego.

    Prosta y = −½x + 1 2⋅(−12)=−1\displaystyle 2 \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) = -1

  • Odległość punktu od prostej

    d=∣Ax0+By0+C∣A2+B2\displaystyle d = \frac{|Ax_0 + By_0 + C|}{\sqrt{A^2 + B^2}}

    Wstawiasz współrzędne punktu do lewej strony postaci ogólnej, bierzesz wartość bezwzględną i dzielisz przez A2+B2\sqrt{A^2 + B^2}.

    Dla punktu (0, 0) d=∣−4∣5=455\displaystyle d = \frac{|-4|}{\sqrt{5}} = \frac{4\sqrt{5}}{5}

Znak współczynnika a

Z samego znaku aa odczytasz, czy funkcja rośnie, maleje, czy jest stała. Wyraz wolny bb mówi tylko, gdzie prosta przecina oś OY, czyli jaką wartość ma funkcja dla x=0x = 0.

  • a>0a > 0 funkcja rosnąca Im większe xx, tym większa wartość. Prosta wznosi się w prawo.
  • a=0a = 0 funkcja stała Wzór ma postać y=by = b, a wykres jest poziomą prostą.
  • a<0a < 0 funkcja malejąca Im większe xx, tym mniejsza wartość. Prosta opada w prawo.

Zadania z funkcji liniowej

Każde zadanie z tego zbioru ma wskazówkę i rozwiązanie krok po kroku.

Wzory z broszury CKE, którą dostaniesz na maturze, zebraliśmy w tablicach maturalnych. Równanie prostej i warunki równoległości oraz prostopadłości są tam w dziale o geometrii analitycznej. Pozostałe kategorie znajdziesz w spisie wszystkich wzorów.

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.