Warunek prostopadłości prostych

Dwie proste są prostopadłe, gdy iloczyn ich współczynników kierunkowych jest równy −1-1. W praktyce oznacza to, że współczynnik drugiej prostej to odwrotność pierwszego ze zmienionym znakiem.

a1⋅a2=−1a_1 \cdot a_2 = -1

współczynnik prostej prostopadłej

a2=−1a1\displaystyle a_2 = -\frac{1}{a_1}

prosta pozioma i pionowa

y=c  ⊥  x=dy = c \;\perp\; x = d

w postaci ogólnej

A1A2+B1B2=0A_1 A_2 + B_1 B_2 = 0
a1a_1 i a2a_2 to współczynniki kierunkowe prostych y=a1x+b1y = a_1 x + b_1 i y=a2x+b2y = a_2 x + b_2. Wyrazy wolne nie mają znaczenia. Ten warunek jest w tablicach maturalnych CKE.

Skąd się bierze ten warunek?

Obróć prostą o kąt prosty. Jej schodek „1 w prawo, aa w górę” zamienia się w schodek „aa w lewo, 1 w górę”, czyli nachylenie zmienia się z aa na −1a-\frac{1}{a}. Liczba odwraca się, bo poziomy i pionowy bok schodka zamieniają się miejscami. Znak się zmienia, bo prosta, która rosła, po obrocie maleje.

Iloczyn a⋅(−1a)a \cdot \left(-\frac{1}{a}\right) jest zawsze równy −1-1, stąd zapis warunku w tablicach. Wynika z niego też, że z dwóch ukośnych prostych prostopadłych jedna zawsze rośnie, a druga maleje. To jednak za mało, żeby proste były prostopadłe, co pokazuje przykład 2.

Jak wyznaczyć prostą prostopadłą krok po kroku

Wyznaczymy równanie prostej prostopadłej do prostej y=2x−4y = 2x - 4, przechodzącej przez punkt P(2,0)P(2, 0), czyli przez miejsce zerowe danej prostej. Tych samych czterech kroków użyjesz dla każdej prostej i każdego punktu.

Zadanie y=2x−4,P(2, 0)y = 2x - 4,\quad P(2,\, 0) a1=2a_1 = 2 a2=−12a_2 = -\tfrac{1}{2} y=−12x+1y = -\tfrac{1}{2}x + 1
  1. Odczytaj współczynnik kierunkowy danej prostej

    To liczba przy xx w postaci kierunkowej. Jeśli prosta jest zapisana inaczej, najpierw wyznacz z jej równania yy.

    1. y=2x−4  ⇒  a1=2y = 2x - 4 \;\Rightarrow\; a_1 = 2
  2. Odwróć współczynnik i zmień jego znak

    Ze wzoru a1⋅a2=−1a_1 \cdot a_2 = -1 wyznacz a2a_2, dzieląc obie strony przez a1a_1. Działa to, gdy a1≠0a_1 \neq 0. U nas a1=2a_1 = 2, więc liczymy ze wzoru. Pozostałe przypadki pokazuje przykład 4 i przypadki szczególne niżej na stronie.

    a1≠0a_1 \neq 0 Prosta ukośna

    Dana prosta: a1=2a_1 = 2

    Prosta prostopadła też jest ukośna, ma współczynnik

    a2=−1a1\displaystyle a_2 = -\frac{1}{a_1}

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 3

    a1=0a_1 = 0 Prosta pozioma

    Dana prosta to y=cy = c. Prostopadła do niej jest pionowa i przez punkt (x0,y0)(x_0, y_0) ma równanie

    x=x0x = x_0

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    x=dx = d Prosta pionowa

    Dana prosta nie ma współczynnika kierunkowego. Prostopadła do niej jest pozioma:

    y=y0y = y_0

    Więcej: przypadki szczególne

    1. a2=−12\displaystyle a_2 = -\frac{1}{2}
  3. Wyznacz wyraz wolny z punktu

    Zapisz szukaną prostą jako y=−12x+by = -\frac{1}{2}x + b i wstaw współrzędne punktu P(2,0)P(2, 0): pierwszą w miejsce xx, drugą w miejsce yy.

    1. 0=−12⋅2+b\displaystyle 0 = -\frac{1}{2} \cdot 2 + b
    2. 0=−1+b  ⇒  b=10 = -1 + b \;\Rightarrow\; b = 1
    3. y=−12x+1\displaystyle y = -\frac{1}{2}x + 1
  4. Sprawdź wynik

    Sprawdź warunek i punkt. Iloczyn współczynników musi wyjść −1-1, a punkt PP musi spełniać nowe równanie.

    1. a1⋅a2=2⋅(−12)=−1\displaystyle a_1 \cdot a_2 = 2 \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) = -1
    2. −12⋅2+1=0\displaystyle -\frac{1}{2} \cdot 2 + 1 = 0
    −2 −1 1 4 −3 −2 −1 2 3 x y
    Prosta y=−12x+1y = -\frac{1}{2}x + 1 i, linią przerywaną, dana prosta y=2x−4y = 2x - 4. Obie osie mają tę samą podziałkę, więc kąt w punkcie PP widać jako prosty.

    Odpowiedź: prosta prostopadła do y=2x−4y = 2x - 4 przechodząca przez P(2,0)P(2, 0) ma równanie y=−12x+1y = -\frac{1}{2}x + 1.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Czy proste są prostopadłe

Sprawdź, czy proste y=3x+2y = 3x + 2 i y=−13x+5y = -\frac{1}{3}x + 5 są prostopadłe.

Przykład 2. Proste, które nie są prostopadłe

Sprawdź, czy proste y=2x+1y = 2x + 1 i y=−2x+3y = -2x + 3 są prostopadłe.

Przykład 3. Współczynnik w postaci ułamka

Wyznacz równanie prostej prostopadłej do prostej y=−23x+1y = -\frac{2}{3}x + 1, przechodzącej przez punkt A(2,1)A(2, 1).

Przykład 4. Prostopadła do prostej poziomej

Wyznacz równanie prostej prostopadłej do prostej y=3y = 3, przechodzącej przez punkt P(2,5)P(2, 5).

Przykład 5. Zadanie z parametrem

Dla jakiej wartości parametru mm proste y=(m−1)x+2y = (m - 1)x + 2 i y=12x−3y = \frac{1}{2}x - 3 są prostopadłe?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z prostymi prostopadłymi.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach warunek z iloczynem nie działa albo da się go zapisać prościej.

Prosta pozioma i pionowa y=c  ⊥  x=d\displaystyle y = c \;\perp\; x = d
Prosta pionowa nie ma współczynnika kierunkowego, więc iloczynu nie da się policzyć. Mimo to każda prosta pozioma jest prostopadła do każdej pionowej, tak jak osie układu.
Postać ogólna A1A2+B1B2=0\displaystyle A_1 A_2 + B_1 B_2 = 0
Dla prostych A1x+B1y+C1=0A_1 x + B_1 y + C_1 = 0 i A2x+B2y+C2=0A_2 x + B_2 y + C_2 = 0. Ten warunek obejmuje także proste pionowe, na przykład 2x+3y−6=02x + 3y - 6 = 0 i 3x−2y+1=03x - 2y + 1 = 0: 2⋅3+3⋅(−2)=02 \cdot 3 + 3 \cdot (-2) = 0.
Dwusieczne ćwiartek y=x  ⊥  y=−x\displaystyle y = x \;\perp\; y = -x
Współczynniki 1 i −1-1 dają iloczyn −1-1. Obie proste przecinają się w początku układu i dzielą ćwiartki na pół.
Prostopadła przez punkt w jednym ruchu y−y0=−1a(x−x0)\displaystyle y - y_0 = -\frac{1}{a}(x - x_0)
Od razu daje prostą prostopadłą do prostej o współczynniku aa, przechodzącą przez (x0,y0)(x_0, y_0). Dla naszego zadania: y=−12(x−2)y = -\frac{1}{2}(x - 2), czyli y=−12x+1y = -\frac{1}{2}x + 1.

Gdzie jeszcze przydaje się ten warunek

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.