Średnia arytmetyczna

Średnią arytmetyczną liczysz w dwóch ruchach: dodajesz wszystkie wartości, a potem dzielisz sumę przez to, ile ich jest. Wynik xˉ\bar{x} (czytaj: x z kreską) opisuje cały zestaw liczb jedną liczbą.

xˉ=x1+x2+…+xnn\bar{x} = \frac{x_1 + x_2 + \ldots + x_n}{n}

zapis z symbolem sumy

xˉ=1n∑i=1nxi\displaystyle \bar{x} = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^{n} x_i

suma wszystkich wartości

x1+…+xn=n⋅xˉ\displaystyle x_1 + \ldots + x_n = n \cdot \bar{x}

średnia dwóch liczb

xˉ=a+b2\displaystyle \bar{x} = \frac{a + b}{2}
x1,x2,…,xnx_1, x_2, \ldots, x_n to wartości z zestawu danych, a nn to ich liczba. Ten sam wzór jest w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest średnia arytmetyczna?

Średnia arytmetyczna to suma liczb z zestawu podzielona przez liczbę tych liczb. Tak powstaje średnia ocen na świadectwie, przeciętna temperatura z tygodnia czy średni wynik klasy ze sprawdzianu. Na maturze średnia wraca w zadaniach ze statystyki, często razem z medianą i odchyleniem standardowym.

Średnią można też zobaczyć na osi liczbowej. Jeśli każdą wartość potraktujesz jak ciężarek o tej samej masie, średnia jest punktem, w którym oś się równoważy. Ten obraz przyda się w kroku 4, przy sprawdzaniu wyniku.

Jak obliczyć średnią arytmetyczną krok po kroku

Uczeń dostał z matematyki oceny 4, 5, 3, 4 i 6. Policzymy jego średnią od początku do końca. Te same cztery kroki działają dla każdego zestawu liczb.

Dane 4, 5, 3, 4, 64,\ 5,\ 3,\ 4,\ 6 n=5n = 5 suma=22\text{suma} = 22 xˉ=4,4\bar{x} = 4{,}4
  1. Wypisz wartości i policz, ile ich jest

    Każda ocena to osobna wartość, także wtedy, gdy się powtarza. Czwórka występuje tu dwa razy, więc zapisujesz ją dwa razy.

    Oceny ucznia
    x1x_1 x2x_2 x3x_3 x4x_4 x5x_5
    44 55 33 44 66
    1. n=5n = 5
  2. Dodaj wszystkie wartości

    Dodawaj po kolei. Przy dłuższym zestawie skreślaj liczby, które są już w sumie, wtedy żadna nie wypadnie i żadna nie wejdzie dwa razy.

    1. suma=4+5+3+4+6\text{suma} = 4 + 5 + 3 + 4 + 6
    2. suma=22\text{suma} = 22
  3. Podziel sumę przez liczbę wartości

    Sumę z kroku 2 dzielisz przez nn z kroku 1.

    1. xˉ=225\displaystyle \bar{x} = \frac{22}{5}
    2. xˉ=4,4\bar{x} = 4{,}4
  4. Sprawdź wynik

    Średnia zawsze leży między najmniejszą a największą wartością. U nas 3≤4,4≤63 \leq 4{,}4 \leq 6, więc wynik jest możliwy.

    Dokładniejszy test daje odchylenie, czyli różnica między wartością a średnią. Odchylenia w dół i w górę zawsze się znoszą, więc ich suma jest równa zero.

    Odchylenia ocen od średniej 4,4
    xix_i 44 55 33 44 66
    xi−xˉx_i - \bar{x} −0,4-0{,}4 0,60{,}6 −1,4-1{,}4 −0,4-0{,}4 1,61{,}6
    1. −0,4+0,6−1,4−0,4+1,6=0-0{,}4 + 0{,}6 - 1{,}4 - 0{,}4 + 1{,}6 = 0
    xˉ=4,4\bar{x} = 4{,}4 2 3 4 5 6 7
    Oceny jako kropki na osi liczbowej. Oś podparta w punkcie 4,4 jest w równowadze: odchylenia na lewo od średniej dają razem 2,2 i odchylenia na prawo też 2,2.

    Odpowiedź: średnia ocen ucznia wynosi xˉ=4,4\bar{x} = 4{,}4.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Liczby ujemne

W ciągu pięciu dni zmierzono w południe temperatury −3∘C-3^\circ\text{C}, 2∘C2^\circ\text{C}, 5∘C5^\circ\text{C}, −1∘C-1^\circ\text{C} i 7∘C7^\circ\text{C}. Oblicz średnią temperaturę.

Przykład 2. Brakująca liczba

Średnia arytmetyczna pięciu liczb jest równa 8. Cztery z nich to 6, 9, 5 i 10. Znajdź piątą liczbę.

Przykład 3. Średnia z dwóch grup

W grupie A jest 4 uczniów, a ich średnia ocen wynosi 4,5. W grupie B jest 6 uczniów ze średnią 3,5. Oblicz średnią ocen wszystkich 10 uczniów.

Przykład 4. Dopisana liczba

Średnia arytmetyczna sześciu liczb wynosi 5. Po dopisaniu siódmej liczby średnia wzrosła do 6. Jaką liczbę dopisano?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu ze średnią.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach średnią znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.

Wszystkie wartości równe xi=c  ⇒  xˉ=c\displaystyle x_i = c \;\Rightarrow\; \bar{x} = c
Średnia jest wtedy równa tej wspólnej wartości. Trzy szóstki mają średnią 6.
Ta sama liczba dodana do każdej wartości xi+k  ⇒  xˉ+k\displaystyle x_i + k \;\Rightarrow\; \bar{x} + k
Jeśli każdy uczeń dostanie za sprawdzian dwa punkty więcej, średnia klasy też wzrośnie o dwa punkty.
Każda wartość pomnożona przez tę samą liczbę k⋅xi  ⇒  k⋅xˉ\displaystyle k \cdot x_i \;\Rightarrow\; k \cdot \bar{x}
Gdy podwoisz wszystkie wartości, podwoi się też średnia. Zestaw 1, 2, 3 ma średnią 2, a zestaw 2, 4, 6 ma średnią 4.
Wartość odstająca xˉ=22,8,  Me=4\displaystyle \bar{x} = 22{,}8,\ \ \text{Me} = 4
W zestawie 2, 3, 4, 5, 100 jedna bardzo duża liczba ciągnie średnią w górę, choć pozostałe cztery wartości nie przekraczają 5. Typową wartość lepiej wtedy opisuje mediana, która dla tego zestawu wynosi 4.

Gdzie jeszcze pojawia się średnia

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.