Średnią arytmetyczną liczysz w dwóch ruchach: dodajesz wszystkie wartości, a potem dzielisz sumę przez to, ile ich jest. Wynik xˉ (czytaj: x z kreską) opisuje cały zestaw liczb jedną liczbą.
xˉ=nx1+x2+…+xn
zapis z symbolem sumy
xˉ=n1i=1∑nxi
suma wszystkich wartości
x1+…+xn=n⋅xˉ
średnia dwóch liczb
xˉ=2a+b
x1,x2,…,xn to wartości z zestawu danych, a n to ich liczba. Ten sam wzór jest w tablicach maturalnych CKE.
Czym jest średnia arytmetyczna?
Średnia arytmetyczna to suma liczb z zestawu podzielona przez liczbę tych liczb. Tak powstaje średnia ocen na świadectwie, przeciętna temperatura z tygodnia czy średni wynik klasy ze sprawdzianu. Na maturze średnia wraca w zadaniach ze statystyki, często razem z medianą i odchyleniem standardowym.
Średnią można też zobaczyć na osi liczbowej. Jeśli każdą wartość potraktujesz jak ciężarek o tej samej masie, średnia jest punktem, w którym oś się równoważy. Ten obraz przyda się w kroku 4, przy sprawdzaniu wyniku.
Jak obliczyć średnią arytmetyczną krok po kroku
Uczeń dostał z matematyki oceny 4, 5, 3, 4 i 6. Policzymy jego średnią od początku do końca. Te same cztery kroki działają dla każdego zestawu liczb.
Dane4,5,3,4,6n=5suma=22xˉ=4,4
Wypisz wartości i policz, ile ich jest
Każda ocena to osobna wartość, także wtedy, gdy się powtarza. Czwórka występuje tu dwa razy, więc zapisujesz ją dwa razy.
Oceny ucznia
x1
x2
x3
x4
x5
4
5
3
4
6
n=5
Dodaj wszystkie wartości
Dodawaj po kolei. Przy dłuższym zestawie skreślaj liczby, które są już w sumie, wtedy żadna nie wypadnie i żadna nie wejdzie dwa razy.
suma=4+5+3+4+6
suma=22
Podziel sumę przez liczbę wartości
Sumę z kroku 2 dzielisz przez n z kroku 1.
xˉ=522
xˉ=4,4
Sprawdź wynik
Średnia zawsze leży między najmniejszą a największą wartością. U nas 3≤4,4≤6, więc wynik jest możliwy.
Dokładniejszy test daje odchylenie, czyli różnica między wartością a średnią. Odchylenia w dół i w górę zawsze się znoszą, więc ich suma jest równa zero.
Odchylenia ocen od średniej 4,4
xi
4
5
3
4
6
xi−xˉ
−0,4
0,6
−1,4
−0,4
1,6
−0,4+0,6−1,4−0,4+1,6=0
xˉ=4,4
Oceny jako kropki na osi liczbowej. Oś podparta w punkcie 4,4 jest w równowadze: odchylenia na lewo od średniej dają razem 2,2 i odchylenia na prawo też 2,2.
Odpowiedź: średnia ocen ucznia wynosi xˉ=4,4.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Liczby ujemne
W ciągu pięciu dni zmierzono w południe temperatury −3∘C, 2∘C, 5∘C, −1∘C i 7∘C. Oblicz średnią temperaturę.
Policz pomiary.
n=5
Dodaj wszystkie wartości. Liczby ujemne wpisz w nawiasach.
suma=(−3)+2+5+(−1)+7
Dodanie liczby ujemnej działa jak odejmowanie.
suma=−3+2+5−1+7=10
Podziel sumę przez liczbę pomiarów.
xˉ=510=2
Wynik mieści się między najniższą temperaturą −3∘C a najwyższą 7∘C.
Odpowiedź: średnia temperatura wynosi 2∘C.
Przykład 2. Brakująca liczba
Średnia arytmetyczna pięciu liczb jest równa 8. Cztery z nich to 6, 9, 5 i 10. Znajdź piątą liczbę.
Suma wszystkich liczb to n⋅xˉ. Piątą liczbę oznacz jako x.
6+9+5+10+x=5⋅8
Dodaj znane liczby.
30+x=40
Odejmij 30 od obu stron.
x=10
Odpowiedź: piąta liczba to 10.
Przykład 3. Średnia z dwóch grup
W grupie A jest 4 uczniów, a ich średnia ocen wynosi 4,5. W grupie B jest 6 uczniów ze średnią 3,5. Oblicz średnią ocen wszystkich 10 uczniów.
Odtwórz sumę ocen grupy A: suma to liczba uczniów razy średnia.
sumaA=4⋅4,5=18
To samo zrób dla grupy B.
sumaB=6⋅3,5=21
Podziel łączną sumę przez łączną liczbę uczniów.
xˉ=4+618+21=1039=3,9
Odpowiedź: średnia ocen wszystkich uczniów wynosi 3,9.
Przykład 4. Dopisana liczba
Średnia arytmetyczna sześciu liczb wynosi 5. Po dopisaniu siódmej liczby średnia wzrosła do 6. Jaką liczbę dopisano?
Policz sumę sześciu liczb.
6⋅5=30
Policz sumę siedmiu liczb, już z dopisaną.
7⋅6=42
Dopisana liczba to różnica tych sum.
42−30=12
Wynik ma sens: 12 jest większe od dawnej średniej 5, więc średnia musiała wzrosnąć.
W tych sytuacjach średnią znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.
Wszystkie wartości równexi=c⇒xˉ=c
Średnia jest wtedy równa tej wspólnej wartości. Trzy szóstki mają średnią 6.
Ta sama liczba dodana do każdej wartościxi+k⇒xˉ+k
Jeśli każdy uczeń dostanie za sprawdzian dwa punkty więcej, średnia klasy też wzrośnie o dwa punkty.
Każda wartość pomnożona przez tę samą liczbęk⋅xi⇒k⋅xˉ
Gdy podwoisz wszystkie wartości, podwoi się też średnia. Zestaw 1, 2, 3 ma średnią 2, a zestaw 2, 4, 6 ma średnią 4.
Wartość odstającaxˉ=22,8,Me=4
W zestawie 2, 3, 4, 5, 100 jedna bardzo duża liczba ciągnie średnią w górę, choć pozostałe cztery wartości nie przekraczają 5. Typową wartość lepiej wtedy opisuje mediana, która dla tego zestawu wynosi 4.