Średnia ważona to średnia, w której nie każda liczba liczy się tak samo. Każdą wartość mnożysz przez jej wagę, iloczyny dodajesz, a sumę dzielisz przez sumę wag.
xˉ=w1+w2+…+wnw1x1+w2x2+…+wnxn
zapis z symbolem sumy
xˉ=∑wi∑wixi
wagi w procentach, razem 100%
xˉ=p1x1+…+pnxn
wszystkie wagi równe
xˉ=nx1+…+xn
x1,…,xn to wartości, a w1,…,wn to ich wagi, czyli liczby dodatnie, które mówią, ile razy dana wartość się liczy. Ten sam wzór jest w tablicach maturalnych CKE.
Czym jest średnia ważona?
W zwykłej średniej arytmetycznej każda liczba ma ten sam wpływ na wynik. W średniej ważonej każda wartość dostaje wagę. Ocena ze sprawdzianu z wagą 3 liczy się tak, jakby wpisano ją do dziennika trzy razy, a kartkówka z wagą 1 tylko raz.
Tak liczy się średnią w dzienniku elektronicznym, ocenę końcową z przedmiotu, w którym egzamin waży więcej niż kolokwium, albo średnią cenę towaru kupionego w różnych ilościach. Wagi nie muszą być nazwane wprost. W zadaniu mogą się ukrywać jako liczba kilogramów, liczba uczniów albo procent.
Jak obliczyć średnią ważoną krok po kroku
Na ocenę końcową z matematyki składają się trzy oceny: 4 z kolokwium z wagą 2, 3 z egzaminu z wagą 5 i 5 za aktywność z wagą 1. Policzymy ich średnią ważoną od początku do końca. Tych samych pięciu kroków użyjesz przy każdej średniej ważonej.
Ustal, co jest wartością, a co wagą. Wartość to liczba, którą uśredniasz, tutaj ocena. Waga mówi, ile razy ta ocena się liczy.
Oceny i ich wagi
kolokwium
egzamin
aktywność
xi
4
3
5
wi
2
5
1
Pomnóż każdą wartość przez jej wagę i dodaj iloczyny
Każdą ocenę mnożysz przez jej wagę. Wynik to tak, jakby ocena 3 z egzaminu stała w dzienniku pięć razy: 3+3+3+3+3=5⋅3.
2⋅4+5⋅3+1⋅5
8+15+5=28
Dodaj wagi
Suma wag mówi, ile ocen byłoby w dzienniku, gdyby każdą wpisać tyle razy, ile wynosi jej waga.
w1+w2+w3=2+5+1=8
Podziel sumę iloczynów przez sumę wag
Wynik z kroku 2 dzielisz przez wynik z kroku 3.
xˉ=828
xˉ=3,5
Sprawdź wynik
Średnia ważona zawsze leży między najmniejszą a największą wartością. U nas 3≤3,5≤5, więc wynik jest możliwy. Powinna też leżeć bliżej wartości o największej wadze. Egzamin waży najwięcej, więc średnia ciąży ku trójce.
Widać to na osi liczbowej. Każdą ocenę narysuj tyle razy, ile wynosi jej waga, i potraktuj kropki jak jednakowe ciężarki. Średnia ważona to punkt, w którym oś się równoważy.
xˉ=3,5
Pięć kropek nad trójką, dwie nad czwórką i jedna nad piątką. Na lewo od 3,5 jest pięć odchyleń po 0,5, razem 2,5. Na prawo dwa po 0,5 i jedno 1,5, też razem 2,5, więc oś jest w równowadze.
Dla porównania zwykła średnia tych trzech ocen:
34+3+5=4
Średnia ważona wyszła niższa, bo największą wagę ma najniższa ocena.
Odpowiedź: średnia ważona ocen wynosi xˉ=3,5.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Średnia cena zakupu
Sklep kupił 10 kg jabłek po 4 zł za kilogram, 6 kg po 5 zł i 4 kg po 7 zł. Ile średnio zapłacił za kilogram?
Uśredniasz cenę, więc ceny są wartościami. Wagami są kilogramy.
xi:4,5,7wi:10,6,4
Pomnóż każdą cenę przez liczbę kilogramów i dodaj iloczyny.
10⋅4+6⋅5+4⋅7
Wychodzi cały koszt zakupu w złotych.
40+30+28=98
Dodaj wagi, czyli policz wszystkie kilogramy.
10+6+4=20
Podziel koszt przez liczbę kilogramów.
xˉ=2098=4,9
Odpowiedź: średnia cena to 4,90 zł za kilogram.
Przykład 2. Wagi w procentach
Wynik z przedmiotu to w 60% egzamin, a w 40% projekt. Ania dostała 70 punktów z egzaminu i 90 punktów za projekt. Oblicz jej wynik końcowy.
Zamień procenty na ułamki dziesiętne. Razem dają 1.
60%=0,640%=0,4
Pomnóż wyniki przez wagi i dodaj. Suma wag to 1, więc nie musisz już nic dzielić.
0,6⋅70+0,4⋅90=42+36=78
Ten sam wynik dostaniesz z wagami 60 i 40: 10060⋅70+40⋅90=1007800=78.
Odpowiedź: wynik końcowy to 78 punktów.
Przykład 3. Brakująca waga
Średnia ważona liczb 6 z wagą 3 i 10 z wagą w jest równa 8,5. Oblicz w.
Wpisz dane do wzoru.
3+w3⋅6+w⋅10=8,5
Pomnóż obie strony przez mianownik. Waga jest dodatnia, więc 3+w nie jest zerem.
18+10w=8,5⋅(3+w)
Wymnóż nawias.
18+10w=25,5+8,5w
Przenieś wyrazy z w na lewo, a liczby na prawo.
1,5w=7,5⇒w=5
Sprawdzenie: 818+50=868=8,5.
Odpowiedź:w=5.
Przykład 4. Jaka ocena jest potrzebna
Kuba ma z historii ocenę 4 z wagą 2 i ocenę 3 z wagą 3. Czeka go jeszcze sprawdzian z wagą 5. Jaką ocenę musi z niego dostać, żeby średnia ważona wyniosła co najmniej 4? Oceny są liczbami całkowitymi od 1 do 6.
Oznacz brakującą ocenę przez x i zapisz warunek.
2+3+52⋅4+3⋅3+5x≥4
Policz iloczyny i sumę wag.
1017+5x≥4
Pomnóż obie strony przez 10.
17+5x≥40
Odejmij 17 i podziel przez 5.
5x≥23⇒x≥4,6
Najmniejsza ocena całkowita, która spełnia warunek, to 5. Z piątką średnia wynosi 4,2, a z czwórką tylko 3,7.
W tych sytuacjach wzór się upraszcza albo wynik znasz bez długiego liczenia.
Wszystkie wagi równew1=…=wn⇒xˉ=nx1+…+xn
Wagi skracają się w liczniku i w mianowniku, a zostaje zwykła średnia arytmetyczna. Jeśli w zadaniu nie podano żadnych wag, liczysz właśnie ją.
Wagi sumują się do 1∑pi=1⇒xˉ=∑pixi
Mianownik jest równy 1, więc dzielenie odpada. Tak jest przy wagach w procentach, jak w przykładzie 2.
Wszystkie wagi razy ta sama liczbak⋅wi⇒xˉ bez zmian
Liczba k pojawia się w liczniku i w mianowniku, więc się skraca. Wagi 2, 5 i 1 dają tę samą średnią co wagi 4, 10 i 2.
Dwie wartościxˉ=w1+w2w1x1+w2x2
Średnia leży na odcinku między x1 a x2, bliżej tej wartości, która ma większą wagę. Przy wagach 3 i 1 jest trzy razy bliżej cięższej wartości: średnia ważona 2 z wagą 3 i 6 z wagą 1 to 3.