Średnia geometryczna

Średnia geometryczna to pierwiastek z iloczynu liczb, stopnia takiego, ile jest liczb. Liczysz ją wtedy, gdy wartości się mnożą, na przykład przy kolejnych wzrostach i spadkach, a nie dodają.

G=x1⋅x2⋅…⋅xnnG = \sqrt[n]{x_1 \cdot x_2 \cdot \ldots \cdot x_n}

średnia geometryczna dwóch liczb

G=a⋅b\displaystyle G = \sqrt{a \cdot b}

to samo zapisane potęgą

G=(x1⋅…⋅xn)1n\displaystyle G = (x_1 \cdot \ldots \cdot x_n)^{\frac{1}{n}}

porównanie ze średnią arytmetyczną

G≤x1+…+xnn\displaystyle G \leq \frac{x_1 + \ldots + x_n}{n}
x1,x2,…,xnx_1, x_2, \ldots, x_n to liczby dodatnie, a nn to ich liczba i zarazem stopień pierwiastka. Dla dwóch liczb jest to zwykły pierwiastek kwadratowy, dla trzech sześcienny.

Skąd się bierze wzór na średnią geometryczną?

Średnia arytmetyczna zastępuje liczby jedną liczbą, która daje tę samą sumę. Średnia geometryczna zastępuje je liczbą, która daje ten sam iloczyn. Dla dwóch liczb łatwo to zobaczyć: prostokąt o bokach 4 i 9 ma pole 36, tak samo jak kwadrat o boku 6.

Prostokąt 4 na 9 i kwadrat 6 na 6, jedna kratka to jedna jednostka. Oba mają pole 36, więc średnia geometryczna liczb 4 i 9 to bok kwadratu, czyli 6.

Przy większej liczbie danych szukasz liczby GG, która pomnożona przez siebie nn razy daje iloczyn wszystkich danych:

  1. G⋅G⋅…⋅G=x1⋅x2⋅…⋅xnG \cdot G \cdot \ldots \cdot G = x_1 \cdot x_2 \cdot \ldots \cdot x_n
  2. Gn=x1⋅x2⋅…⋅xnG^n = x_1 \cdot x_2 \cdot \ldots \cdot x_n
  3. G=x1⋅x2⋅…⋅xnnG = \sqrt[n]{x_1 \cdot x_2 \cdot \ldots \cdot x_n}

Średnia arytmetyczna liczb 4 i 9 to 6,5, czyli więcej niż 6. Dla liczb dodatnich średnia geometryczna nigdy nie jest większa od arytmetycznej, a równe są tylko wtedy, gdy wszystkie liczby są takie same. Więcej o tym mówią nierówności między średnimi.

Jak obliczyć średnią geometryczną krok po kroku

Liczba bakterii w hodowli rosła przez trzy doby: w pierwszej 2 razy, w drugiej 9 razy, a w trzeciej 12 razy. Ile razy średnio na dobę rosła ta liczba? Średnie tempo wzrostu to średnia geometryczna mnożników, bo kolejne wzrosty się mnożą.

Dane 2, 9, 122,\ 9,\ 12 iloczyn=216\text{iloczyn} = 216 n=3n = 3 G=6G = 6
  1. Pomnóż wszystkie wartości

    Po trzech dobach bakterii jest tyle razy więcej, ile wynosi iloczyn mnożników.

    1. 2⋅9⋅12=18⋅122 \cdot 9 \cdot 12 = 18 \cdot 12
    2. 2⋅9⋅12=2162 \cdot 9 \cdot 12 = 216
  2. Ustal stopień pierwiastka

    Stopień pierwiastka to liczba wartości. Mamy trzy mnożniki, więc wyciągasz pierwiastek trzeciego stopnia.

    1. n=3n = 3
    2. G=2163G = \sqrt[3]{216}

    n=2n = 2 dwie liczby

    G=a⋅b\displaystyle G = \sqrt{a \cdot b}

    Zwykły pierwiastek kwadratowy z iloczynu. Dla 4 i 16 wychodzi 8.

    Więcej: przykład 1

    n=3n = 3 trzy liczby

    Nasze dane: n=3n = 3

    Pierwiastek trzeciego stopnia, czyli sześcienny. Szukasz liczby, której sześcian to iloczyn.

    p%→1+p100p\% \to 1 + \frac{p}{100} zmiany procentowe

    Najpierw zamień każdą zmianę na mnożnik: wzrost o 20% to 1,2, spadek o 10% to 0,9. Średnią liczysz z mnożników.

    Więcej: przykład 2

  3. Wyciągnij pierwiastek

    Rozłóż iloczyn na czynniki. Gdy każdy czynnik występuje trzy razy, pierwiastek wychodzi bez kalkulatora.

    1. 216=23⋅33=63216 = 2^3 \cdot 3^3 = 6^3
    2. G=633=6G = \sqrt[3]{6^3} = 6
  4. Sprawdź wynik

    Gdyby liczba bakterii rosła każdej doby 6 razy, po trzech dobach wzrosłaby tyle samo razy co naprawdę:

    1. 6⋅6⋅6=216=2⋅9⋅126 \cdot 6 \cdot 6 = 216 = 2 \cdot 9 \cdot 12

    Odpowiedź: średnia geometryczna wynosi G=6G = 6, czyli liczba bakterii rosła średnio 6 razy na dobę.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Dwie liczby

Oblicz średnią geometryczną liczb 4 i 16 i porównaj ją ze średnią arytmetyczną tych liczb.

Przykład 2. Średnie roczne tempo wzrostu

Wartość lokaty rosła przez trzy lata: o 20% w pierwszym roku, o 10% w drugim i o 30% w trzecim. Oblicz średni roczny wzrost w procentach. Wynik zaokrąglij do 0,1%.

Przykład 3. Wyraz ciągu geometrycznego

Oblicz średnią geometryczną liczb 2, 8 i 32. Jaki związek ma wynik z tymi liczbami?

Przykład 4. Brakująca liczba

Średnia geometryczna liczb 3 i xx jest równa 6. Wyznacz xx.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu ze średnią geometryczną.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach średnią geometryczną znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.

Wszystkie liczby równe x1=…=xn=c  ⇒  G=c\displaystyle x_1 = \ldots = x_n = c \;\Rightarrow\; G = c
Iloczyn to cnc^n, a pierwiastek nn-tego stopnia z niego to cc. Tylko wtedy średnia geometryczna jest równa arytmetycznej.
Liczby pomnożone przez tę samą liczbę k⋅xi  ⇒  k⋅G\displaystyle k \cdot x_i \;\Rightarrow\; k \cdot G
Dla k>0k > 0 czynnik knk^n wychodzi spod pierwiastka jako kk. Liczby 8 i 32 mają średnią geometryczną 16, cztery razy większą niż 2 i 8.
Zero wśród danych xi=0  ⇒  G=0\displaystyle x_i = 0 \;\Rightarrow\; G = 0
Jedno zero zeruje cały iloczyn, niezależnie od pozostałych liczb. Mnożnik równy zero oznacza, że wartość spadła do zera i dalsze wzrosty nic nie zmienią.
Liczby ujemne xi<0  ⇒  wzoru nie stosujesz\displaystyle x_i < 0 \;\Rightarrow\; \text{wzoru nie stosujesz}
Iloczyn może wyjść ujemny, a z liczby ujemnej nie ma pierwiastka parzystego stopnia. Przy zmianach procentowych nie ma tego problemu, bo nawet spadek daje dodatni mnożnik, na przykład 0,9.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.