Wariancja

Wariancja σ2\sigma^2 (czytaj: sigma kwadrat) mówi, jak mocno dane rozrzucone są wokół średniej. To średnia z kwadratów odchyleń od średniej: im dalej od niej leżą dane, tym większa wariancja.

σ2=(x1−xˉ)2+…+(xn−xˉ)2n\sigma^2 = \frac{(x_1 - \bar{x})^2 + \ldots + (x_n - \bar{x})^2}{n}

zapis z symbolem sumy

σ2=1n∑i=1n(xi−xˉ)2\displaystyle \sigma^2 = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^{n} (x_i - \bar{x})^2

średnia kwadratów minus kwadrat średniej

σ2=x12+…+xn2n−xˉ2\displaystyle \sigma^2 = \frac{x_1^2 + \ldots + x_n^2}{n} - \bar{x}^2

odchylenie standardowe

σ=σ2\displaystyle \sigma = \sqrt{\sigma^2}
x1,…,xnx_1, \ldots, x_n to dane, nn to ich liczba, a xˉ\bar{x} to ich średnia arytmetyczna. Te wzory są w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest wariancja?

Zestawy 4, 5, 6, 7, 8 i 2, 4, 6, 8, 10 mają tę samą średnią 6. W drugim liczby leżą jednak dwa razy dalej od średniej. Na osi widać to po długości kresek od każdej liczby do średniej, czyli po odchyleniach:

σ2=2\sigma^2 = 2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
σ2=8\sigma^2 = 8 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Oba zestawy na tej samej osi. Odchylenia drugiego są dwa razy dłuższe, a jego wariancja jest cztery razy większa, bo odchylenia wchodzą do wzoru w kwadracie.

Odchylenia w dół i w górę zawsze się znoszą, więc ich zwykła średnia wynosi zero. Dlatego każde odchylenie podnosi się do kwadratu: kwadrat jest nieujemny, a duże odchylenia ważą w nim więcej niż małe. Przez kwadraty wariancja ma jednostkę danych do kwadratu, na przykład minuty kwadratowe. Pierwiastek z wariancji wraca do jednostki danych i nazywa się odchyleniem standardowym.

Jak obliczyć wariancję krok po kroku

Sześcioro uczniów zapisało, ile minut jedzie do szkoły: 12, 15, 9, 18, 15 i 9. Policzymy wariancję tych czasów w czterech krokach. Tak samo policzysz ją dla każdego zestawu danych.

Dane 12, 15, 9, 18, 15, 912,\ 15,\ 9,\ 18,\ 15,\ 9 xˉ=13\bar{x} = 13 suma=66\text{suma} = 66 σ2=11\sigma^2 = 11
  1. Oblicz średnią

    Dodaj wszystkie czasy i podziel sumę przez ich liczbę. Wartości, które się powtarzają, liczysz tyle razy, ile razy występują.

    1. 12+15+9+18+15+9=7812 + 15 + 9 + 18 + 15 + 9 = 78
    2. xˉ=786\displaystyle \bar{x} = \frac{78}{6}
    3. xˉ=13\bar{x} = 13
  2. Odejmij średnią od każdej wartości

    Odchylenie to różnica xi−xˉx_i - \bar{x}. Czasy krótsze od średniej dają odchylenia ujemne, dłuższe dodatnie.

    Czasy dojazdu i ich odchylenia od średniej 13
    xix_i 1212 1515 99 1818 1515 99
    xi−xˉx_i - \bar{x} −1-1 22 −4-4 55 22 −4-4

    Odchylenia zawsze sumują się do zera. Tak sprawdzisz, czy średnia jest dobrze policzona:

    1. −1+2−4+5+2−4=0-1 + 2 - 4 + 5 + 2 - 4 = 0

    ∑(xi−xˉ)2\textstyle\sum (x_i - \bar{x})^2 przez odchylenia

    Nasze dane: xˉ=13\bar{x} = 13

    Średnia jest liczbą całkowitą, więc odchylenia liczy się łatwo. Wzór z ramki prowadzi przez kolejne kroki.

    x2‾−xˉ2\overline{x^2} - \bar{x}^2 przez średnią kwadratów

    σ2=x12+…+xn2n−xˉ2\displaystyle \sigma^2 = \frac{x_1^2 + \ldots + x_n^2}{n} - \bar{x}^2

    Wygodny, gdy średnia wychodzi ułamkiem, bo nie trzeba odejmować jej od każdej liczby.

    Więcej: przykład 2

    ∑ni(xi−xˉ)2\textstyle\sum n_i (x_i - \bar{x})^2 dane w tabeli

    σ2=∑ni(xi−xˉ)2n\displaystyle \sigma^2 = \frac{\sum n_i (x_i - \bar{x})^2}{n}

    Kwadrat odchylenia każdej wartości mnożysz przez jej liczebność nin_i.

    Więcej: przykład 3

  3. Podnieś odchylenia do kwadratu i dodaj

    Każde odchylenie pomnóż przez siebie. Wszystkie kwadraty wychodzą nieujemne, więc nic się już nie znosi.

    Odchylenia od średniej i ich kwadraty
    xi−xˉx_i - \bar{x} −1-1 22 −4-4 55 22 −4-4
    (xi−xˉ)2(x_i - \bar{x})^2 11 44 1616 2525 44 1616
    1. 1+4+16+25+4+161 + 4 + 16 + 25 + 4 + 16
    2. suma=66\text{suma} = 66
  4. Podziel sumę przez liczbę danych i sprawdź wynik

    Wariancja to średnia z kwadratów odchyleń, więc sumę z kroku 3 dzielisz przez n=6n = 6.

    1. σ2=666\displaystyle \sigma^2 = \frac{66}{6}
    2. σ2=11\sigma^2 = 11
    Kwadraty odchyleń narysowane jako prawdziwe kwadraty, jedna kratka na minutę. Razem mają pole 66, więc średnio na jeden czas przypada pole 66:6=1166 : 6 = 11. To niebieski kwadrat: jego pole to wariancja, a bok to odchylenie standardowe 11≈3,32\sqrt{11} \approx 3{,}32.

    Odpowiedź: wariancja czasów dojazdu wynosi σ2=11\sigma^2 = 11 (w minutach kwadratowych).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Liczby ujemne

Przez cztery dni o tej samej godzinie zmierzono temperatury −2∘C-2^\circ\text{C}, 3∘C3^\circ\text{C}, 5∘C5^\circ\text{C} i 2∘C2^\circ\text{C}. Oblicz wariancję tych pomiarów.

Przykład 2. Wzór ze średnią kwadratów

Oblicz wariancję liczb 1, 4 i 7, korzystając ze wzoru σ2=x2‾−xˉ2\sigma^2 = \overline{x^2} - \bar{x}^2.

Przykład 3. Dane z tabeli

W tabeli zebrano wyniki krótkiego testu w grupie ośmiu uczniów. Oblicz wariancję wyników.

Liczba punktów i liczba uczniów z danym wynikiem
punkty 11 33 55
liczba uczniów 22 44 22

Przykład 4. Wartość odstająca

Porównaj wariancje zestawów A: 4, 5, 6, 7, 8 i B: 4, 5, 6, 7, 28. Różnią się tylko ostatnią liczbą.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z wariancją.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach wariancję znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.

Wszystkie dane równe x1=…=xn  ⇒  σ2=0\displaystyle x_1 = \ldots = x_n \;\Rightarrow\; \sigma^2 = 0
Każda wartość jest równa średniej, więc wszystkie odchylenia są zerami. Wariancja nigdy nie jest ujemna, a zero wychodzi tylko w tym przypadku.
Ta sama liczba dodana do danych xi+k  ⇒  σ2 bez zmian\displaystyle x_i + k \;\Rightarrow\; \sigma^2 \text{ bez zmian}
Dane i średnia przesuwają się o tyle samo, więc odchylenia się nie zmieniają. Gdyby każdy z uczniów jechał 5 minut dłużej, wariancja dalej wynosiłaby 11.
Dane pomnożone przez tę samą liczbę k⋅xi  ⇒  k2⋅σ2\displaystyle k \cdot x_i \;\Rightarrow\; k^2 \cdot \sigma^2
Każde odchylenie rośnie ∣k∣|k| razy, a jego kwadrat k2k^2 razy. Czasy z przykładu podane w sekundach dałyby wariancję 11⋅602=39 60011 \cdot 60^2 = 39\,600.
Dwie wartości σ2=(a−b2)2\displaystyle \sigma^2 = \left(\frac{a - b}{2}\right)^2
Średnia leży w połowie między aa i bb, więc obie wartości są od niej odległe o połowę różnicy. Dla 3 i 11 wychodzi σ2=42=16\sigma^2 = 4^2 = 16.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.