Mediana (n nieparzyste)

Mediana to liczba, która stoi w środku danych ustawionych od najmniejszej do największej. Gdy danych jest nieparzyście wiele, środek wypada dokładnie na jednej z nich, a jej miejsce wskazuje wzór n+12\frac{n+1}{2}.

Me=xn+12\text{Me} = x_{\frac{n+1}{2}}

numer środkowego miejsca

n+12\displaystyle \frac{n+1}{2}

na przykład dla 7 danych

Me=x7+12=x4\displaystyle \text{Me} = x_{\frac{7+1}{2}} = x_4

n parzysten \text{ parzyste} średnia dwóch środkowych

Me=xn2+xn2+12\displaystyle \text{Me} = \frac{x_{\frac{n}{2}} + x_{\frac{n}{2}+1}}{2}
x1≤x2≤…≤xnx_1 \leq x_2 \leq \ldots \leq x_n to dane uporządkowane niemalejąco, czyli od najmniejszej do największej, a nn to ich liczba. Wzory dla nn nieparzystego i parzystego są w tablicach maturalnych CKE.

Skąd się bierze wzór na medianę?

Mediana dzieli uporządkowane dane na dwie równe części: przed nią stoi tyle samo liczb co za nią. Gdy liczba danych nn jest nieparzysta, jedna liczba zostaje na środku, a pozostałe n−1n - 1 rozkładają się po równo na obie strony. Po każdej stronie stoi więc n−12\frac{n-1}{2} liczb, a mediana jest następna w kolejce:

  1. n−12+1=n−12+22=n+12\displaystyle \frac{n-1}{2} + 1 = \frac{n-1}{2} + \frac{2}{2} = \frac{n+1}{2}

Dla pięciu liczb 3, 7, 12, 15 i 20 po każdej stronie środka stoją dwie, a mediana jest trzecia, bo 5+12=3\frac{5+1}{2} = 3.

Mediana zależy tylko od kolejności danych. Gdy w zestawie 1, 2, 3, 4, 5 zamienisz piątkę na 100, mediana dalej wynosi 3, a średnia arytmetyczna rośnie z 3 do 22. Dlatego medianą często opisuje się zarobki albo ceny mieszkań, gdzie kilka bardzo dużych liczb zawyżyłoby średnią.

Jak obliczyć medianę krok po kroku

Przez tydzień w południe mierzono temperaturę powietrza. Wyszło 12, 8, 15, 9, 11, 14 i 10 stopni Celsjusza. Wyznaczymy medianę tych pomiarów w czterech krokach. Tak samo policzysz ją dla każdego zestawu z nieparzystą liczbą danych.

Dane 12, 8, 15, 9, 11, 14, 1012,\ 8,\ 15,\ 9,\ 11,\ 14,\ 10 n=7n = 7 miejsce 4\text{miejsce } 4 Me=11\text{Me} = 11
  1. Uporządkuj dane od najmniejszej do największej

    Wzór wskazuje miejsce w uporządkowanych danych, więc najpierw ustaw liczby po kolei. Wypisuj je od najmniejszej i skreślaj w danych liczby już przepisane. Liczba, która się powtarza, trafia do zestawu tyle razy, ile razy występuje.

    Temperatury uporządkowane od najmniejszej do największej
    x1x_1 x2x_2 x3x_3 x4x_4 x5x_5 x6x_6 x7x_7
    88 99 1010 1111 1212 1414 1515
  2. Policz dane i sprawdź, czy n jest nieparzyste

    Policz wszystkie pomiary, razem z powtórzeniami. Od tego, czy wynik jest parzysty, zależy, którego wzoru użyjesz.

    1. n=7n = 7

    Siedem to liczba nieparzysta, więc mediana jest jedną liczbą ze środka zestawu.

    n=2k+1n = 2k + 1 n nieparzyste

    Nasze dane: n=7n = 7

    Mediana to jedna środkowa liczba. Liczysz ją wzorem z ramki, jak w kolejnych krokach.

    n=2kn = 2k n parzyste

    Me=xn2+xn2+12\displaystyle \text{Me} = \frac{x_{\frac{n}{2}} + x_{\frac{n}{2}+1}}{2}

    W środku stoją dwie liczby, a mediana to ich średnia. Dla 1, 3, 5 i 9 wychodzi 3+52=4\frac{3+5}{2} = 4.

    Więcej: mediana dla n parzystego

    n=n1+…+nkn = n_1 + \ldots + n_k dane w tabeli

    nn to suma liczebności z tabeli. Środkowe miejsce znajdziesz, dodając po kolei liczebności kolejnych wartości.

    Więcej: przykład 4

  3. Oblicz, na którym miejscu stoi mediana

    Podstaw n=7n = 7 do wzoru na numer środkowego miejsca.

    1. n+12=7+12=82\displaystyle \frac{n+1}{2} = \frac{7+1}{2} = \frac{8}{2}
    2. n+12=4\displaystyle \frac{n+1}{2} = 4

    Mediana stoi na czwartym miejscu: przed nią są trzy liczby i za nią też trzy.

  4. Odczytaj medianę i sprawdź wynik

    Mediana to liczba z czwartego miejsca w danych uporządkowanych w kroku 1.

    1. Me=x4\text{Me} = x_4
    2. Me=11\text{Me} = 11

    Odpowiedź: mediana temperatur wynosi Me=11∘C\text{Me} = 11^\circ\text{C}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Oceny, które się powtarzają

Uczeń dostał w semestrze z fizyki oceny 3, 5, 4, 2 i 5. Wyznacz medianę jego ocen.

Przykład 2. Mediana i średnia przy wartości odstającej

W małej firmie pracuje pięć osób. Zarabiają miesięcznie 4500 zł, 4000 zł, 25 000 zł, 5500 zł i 5000 zł. Oblicz medianę i średnią arytmetyczną tych pensji. Która z tych liczb lepiej opisuje typową pensję w firmie?

Przykład 3. Brakująca liczba

Mediana liczb 8, 1, xx, 10 i 3 jest równa 5. Wyznacz xx.

Przykład 4. Mediana z tabeli

W tabeli zebrano oceny z kartkówki w jednej klasie. Wyznacz medianę ocen.

Oceny z kartkówki i liczba uczniów z każdą oceną
ocena 22 33 44 55 66
liczba uczniów 11 22 44 88 66

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z medianą.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach medianę znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.

Jedna liczba n=1  ⇒  Me=x1\displaystyle n = 1 \;\Rightarrow\; \text{Me} = x_1
Pojedyncza liczba sama jest środkiem zestawu, bo 1+12=1\frac{1+1}{2} = 1.
Wszystkie wartości równe xi=c  ⇒  Me=c\displaystyle x_i = c \;\Rightarrow\; \text{Me} = c
Pięć czwórek ma medianę 4, tak samo jak średnią.
Ta sama liczba dodana do każdej wartości xi+k  ⇒  Me+k\displaystyle x_i + k \;\Rightarrow\; \text{Me} + k
Kolejność danych się nie zmienia, więc liczba ze środka też rośnie o kk. Gdy każda temperatura z tygodnia będzie wyższa o 2 stopnie, mediana wyniesie 13 stopni.
Dane symetryczne Me=xˉ\displaystyle \text{Me} = \bar{x}
Gdy liczby leżą symetrycznie wokół środka, jak 2, 5 i 8, mediana jest równa średniej: 2+5+83=5\frac{2+5+8}{3} = 5.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.