Tangens połowy kąta

Tangens kąta dwa razy mniejszego policzysz z sinusa i cosinusa kąta α\alpha, bez pierwiastków. Inaczej niż przy sinusie i cosinusie połowy kąta, znaku nie wybierasz: wzór daje go sam.

tg⁡α2=sin⁡α1+cos⁡α\operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{\sin \alpha}{1 + \cos \alpha}

druga postać

tg⁡α2=1−cos⁡αsin⁡α\displaystyle \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{1 - \cos \alpha}{\sin \alpha}

kwadrat, z samego cosinusa

tg⁡2α2=1−cos⁡α1+cos⁡α\displaystyle \operatorname{tg}^2 \frac{\alpha}{2} = \frac{1 - \cos \alpha}{1 + \cos \alpha}
Wzór działa, gdy cos⁡α≠−1\cos \alpha \neq -1, czyli α≠180∘+k⋅360∘\alpha \neq 180^\circ + k \cdot 360^\circ. Mianownik 1+cos⁡α1 + \cos \alpha nie bywa ujemny, więc tangens połowy kąta ma zawsze ten sam znak co sin⁡α\sin \alpha.

Skąd się bierze ten wzór?

Tangens to sinus przez cosinus. Rozszerz ten ułamek przez 2cos⁡α22 \cos \tfrac{\alpha}{2}. W liczniku powstanie sinus podwójnego kąta, a w mianowniku 2cos⁡2α2=1+cos⁡α2 \cos^2 \tfrac{\alpha}{2} = 1 + \cos \alpha:

  1. tg⁡α2=sin⁡α2cos⁡α2=2sin⁡α2cos⁡α22cos⁡2α2=sin⁡α1+cos⁡α\displaystyle \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{\sin \frac{\alpha}{2}}{\cos \frac{\alpha}{2}} = \frac{2 \sin \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\alpha}{2}}{2 \cos^2 \frac{\alpha}{2}} = \frac{\sin \alpha}{1 + \cos \alpha}

Rozszerz ten sam ułamek przez 2sin⁡α22 \sin \tfrac{\alpha}{2}, a dostaniesz drugą postać. Tym razem w liczniku jest 2sin⁡2α2=1−cos⁡α2 \sin^2 \tfrac{\alpha}{2} = 1 - \cos \alpha:

  1. tg⁡α2=2sin⁡2α22sin⁡α2cos⁡α2=1−cos⁡αsin⁡α\displaystyle \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{2 \sin^2 \frac{\alpha}{2}}{2 \sin \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\alpha}{2}} = \frac{1 - \cos \alpha}{\sin \alpha}

Oba ułamki widać na okręgu o promieniu 1. Punkt PP leży na końcowym ramieniu kąta α\alpha, a KK i AA to końce średnicy na osi xx.

Kąt przy KK jest wpisany w okrąg i oparty na tym samym łuku co kąt środkowy α\alpha, więc ma połowę jego miary.

W trójkącie prostokątnym KFPKFP przyprostokątna PFPF to sin⁡α\sin \alpha, a KFKF to promień plus cos⁡α\cos \alpha. Ich iloraz to tangens kąta przy KK, czyli pierwsza postać wzoru.

Kąt KPAKPA jest oparty na średnicy, więc jest prosty. Dlatego kąt FPAFPA też ma miarę α2\tfrac{\alpha}{2}, a w trójkącie FPAFPA jego tangens to FAPF=1−cos⁡αsin⁡α\tfrac{FA}{PF} = \tfrac{1 - \cos \alpha}{\sin \alpha}. To druga postać.

Jak obliczyć tangens połowy kąta krok po kroku

Kąt α\alpha jest rozwarty i sin⁡α=45\sin \alpha = \tfrac{4}{5}. Oblicz tg⁡α2\operatorname{tg} \tfrac{\alpha}{2}.

Dane sin⁡α=45, 90∘<α<180∘\sin \alpha = \tfrac{4}{5},\ 90^\circ < \alpha < 180^\circ cos⁡α=−35\cos \alpha = -\tfrac{3}{5} 45:25\tfrac{4}{5} : \tfrac{2}{5} tg⁡α2=2\operatorname{tg} \tfrac{\alpha}{2} = 2
  1. Policz cosinus kąta

    Wzór potrzebuje sinusa i cosinusa. Cosinus policz z jedynki trygonometrycznej.

    1. cos⁡2α=1−1625=925\displaystyle \cos^2 \alpha = 1 - \frac{16}{25} = \frac{9}{25}
    2. cos⁡α=−35\displaystyle \cos \alpha = -\frac{3}{5}

    Kąt jest rozwarty, a cosinus kąta rozwartego jest ujemny.

  2. Podstaw do wzoru

    Weź pierwszą postać. Minus cosinusa zostaje, więc w mianowniku od jedynki odejmujesz 35\tfrac{3}{5}.

    1. tg⁡α2=451+(−35)\displaystyle \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{\frac{4}{5}}{1 + \left(-\frac{3}{5}\right)}
    2. 1+(−35)=25\displaystyle 1 + \left(-\frac{3}{5}\right) = \frac{2}{5}
  3. Podziel licznik przez mianownik

    Oba ułamki mają mianownik 5, więc wystarczy podzielić liczniki.

    1. tg⁡α2=45:25=2\displaystyle \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{4}{5} : \frac{2}{5} = 2

    Znaku nie trzeba wybierać. Mianownik 1+cos⁡α1 + \cos \alpha nie jest ujemny, więc o znaku wyniku decyduje sinus:

    sin⁡α>0\sin \alpha > 0 Tangens dodatni

    Nasz sinus: sin⁡α=45\sin \alpha = \tfrac{4}{5}

    0∘<α2<90∘0^\circ < \tfrac{\alpha}{2} < 90^\circ

    Dla 0∘<α<180∘0^\circ < \alpha < 180^\circ połowa kąta jest kątem ostrym.

    Rozwiązanie krok po kroku: od kroku 1

    sin⁡α<0\sin \alpha < 0 Tangens ujemny

    90∘<α2<180∘90^\circ < \tfrac{\alpha}{2} < 180^\circ

    Dla 180∘<α<360∘180^\circ < \alpha < 360^\circ połowa kąta jest rozwarta.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    cos⁡α=−1\cos \alpha = -1 Brak tangensa

    α2=90∘\tfrac{\alpha}{2} = 90^\circ

    Mianownik jest zerem, a tangens kąta 90∘90^\circ nie istnieje.

    Szczegóły: przypadki szczególne

  4. Sprawdź drugą postacią i na kratkach

    Druga postać musi dać to samo:

    1. tg⁡α2=1−(−35)45=85:45=2\displaystyle \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2} = \frac{1 - \left(-\frac{3}{5}\right)}{\frac{4}{5}} = \frac{8}{5} : \frac{4}{5} = 2
    Okrąg ma promień 5 kratek, więc punkt P(−3,4)P(-3, 4) odpowiada cos⁡α=−35\cos \alpha = -\tfrac{3}{5} i sin⁡α=45\sin \alpha = \tfrac{4}{5}. W trójkącie KFPKFP przyprostokątne mają 4 i 2 kratki, a w trójkącie FPAFPA 8 i 4. Oba ilorazy to 2.

    Odpowiedź: tg⁡α2=2\operatorname{tg} \tfrac{\alpha}{2} = 2.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Tangens 15°

Oblicz dokładną wartość tg⁡15∘\operatorname{tg} 15^\circ.

Przykład 2. Tangens 22,5°

Oblicz dokładną wartość tg⁡22,5∘\operatorname{tg} 22{,}5^\circ.

Przykład 3. Wynik ujemny

Wiadomo, że cos⁡α=513\cos \alpha = \tfrac{5}{13} i 270∘<α<360∘270^\circ < \alpha < 360^\circ. Oblicz tg⁡α2\operatorname{tg} \tfrac{\alpha}{2}.

Przykład 4. Tangens 75°

Oblicz dokładną wartość tg⁡75∘\operatorname{tg} 75^\circ.

Przykład 5. Ułamek zwinięty w jeden tangens

Zapisz 1−cos⁡100∘sin⁡100∘\dfrac{1 - \cos 100^\circ}{\sin 100^\circ} jako tangens jednego kąta.

Przykład 6. Równanie

Rozwiąż równanie sin⁡x1+cos⁡x=1\dfrac{\sin x}{1 + \cos x} = 1 dla x∈[0∘,360∘)x \in [0^\circ, 360^\circ).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z tangensem połowy kąta.

Przypadki szczególne

Wartości dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Kąt 180° cos⁡180∘=−1 ⇒ 1+cos⁡180∘=0\displaystyle \cos 180^\circ = -1 \ \Rightarrow \ 1 + \cos 180^\circ = 0
Mianownik jest zerem. Połowa kąta to 90∘90^\circ, a tangens kąta prostego nie istnieje.
Kąt 90° tg⁡45∘=sin⁡90∘1+cos⁡90∘=11+0=1\displaystyle \operatorname{tg} 45^\circ = \frac{\sin 90^\circ}{1 + \cos 90^\circ} = \frac{1}{1 + 0} = 1
Najprostszy przypadek: połowa kąta prostego to 45∘45^\circ.
Druga postać przy sinusie równym zero tg⁡0∘=sin⁡0∘1+cos⁡0∘=02=0\displaystyle \operatorname{tg} 0^\circ = \frac{\sin 0^\circ}{1 + \cos 0^\circ} = \frac{0}{2} = 0
Dla α=0∘\alpha = 0^\circ druga postać daje 00\tfrac{0}{0}, więc trzeba wziąć pierwszą.
Sinus i cosinus przez tangens połowy kąta sin⁡α=2t1+t2,cos⁡α=1−t21+t2,t=tg⁡α2\displaystyle \sin \alpha = \frac{2t}{1 + t^2}, \quad \cos \alpha = \frac{1 - t^2}{1 + t^2}, \quad t = \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2}
Te wzory zapisują sinus i cosinus kąta α\alpha przez jedną liczbę tt. Dla t=2t = 2 z kroku po kroku dają sin⁡α=45\sin \alpha = \tfrac{4}{5} i cos⁡α=−35\cos \alpha = -\tfrac{3}{5}.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.