Tangens kąta dwa razy mniejszego policzysz z sinusa i cosinusa kąta α, bez pierwiastków. Inaczej niż przy sinusie i cosinusie połowy kąta, znaku nie wybierasz: wzór daje go sam.
tg2α=1+cosαsinα
druga postać
tg2α=sinα1−cosα
kwadrat, z samego cosinusa
tg22α=1+cosα1−cosα
Wzór działa, gdy cosα=−1, czyli α=180∘+k⋅360∘. Mianownik 1+cosα nie bywa ujemny, więc tangens połowy kąta ma zawsze ten sam znak co sinα.
Skąd się bierze ten wzór?
Tangens to sinus przez cosinus. Rozszerz ten ułamek przez 2cos2α. W liczniku powstanie sinus podwójnego kąta, a w mianowniku 2cos22α=1+cosα:
Rozszerz ten sam ułamek przez 2sin2α, a dostaniesz drugą postać. Tym razem w liczniku jest 2sin22α=1−cosα:
tg2α=2sin2αcos2α2sin22α=sinα1−cosα
Oba ułamki widać na okręgu o promieniu 1. Punkt P leży na końcowym ramieniu kąta α, a K i A to końce średnicy na osi x.
sinα1+cosα1−cosα1α2α2αKAOPF
Kąt przy K jest wpisany w okrąg i oparty na tym samym łuku co kąt środkowy α, więc ma połowę jego miary.
W trójkącie prostokątnym KFP przyprostokątna PF to sinα, a KF to promień plus cosα. Ich iloraz to tangens kąta przy K, czyli pierwsza postać wzoru.
Kąt KPA jest oparty na średnicy, więc jest prosty. Dlatego kąt FPA też ma miarę 2α, a w trójkącie FPA jego tangens to PFFA=sinα1−cosα. To druga postać.
Okrąg ma promień 5 kratek, więc punkt P(−3,4) odpowiada cosα=−53 i sinα=54. W trójkącie KFP przyprostokątne mają 4 i 2 kratki, a w trójkącie FPA 8 i 4. Oba ilorazy to 2.
Odpowiedź:tg2α=2.
Więcej przykładów
Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Tangens 15°
Oblicz dokładną wartość tg15∘.
Kąt 15° to połowa kąta 30°. Podstaw wartości dla 30°.
tg15∘=1+cos30∘sin30∘=1+2321
Pomnóż licznik i mianownik przez 2.
=2+31
Usuń pierwiastek z mianownika: pomnóż przez 2−3.
=(2+3)(2−3)2−3=4−32−3=2−3
Odpowiedź:tg15∘=2−3, czyli około 0,2679, tyle samo co w tabeli wartości.
Przykład 2. Tangens 22,5°
Oblicz dokładną wartość tg22,5∘.
Weź drugą postać. Sinus jest wtedy w mianowniku, a jego pierwiastek łatwo skrócić.
tg22,5∘=sin45∘1−cos45∘=221−22
Pomnóż licznik i mianownik przez 2, rozdziel ułamek i skróć 22=2.