Cosinus połowy kąta

Cosinus kąta dwa razy mniejszego policzysz z cosinusa kąta α\alpha. Pod pierwiastkiem stoi plus, a znak przed pierwiastkiem wybierasz według tego, gdzie leży kąt α2\tfrac{\alpha}{2}.

cos⁡α2=±1+cos⁡α2\cos \frac{\alpha}{2} = \pm \sqrt{\frac{1 + \cos \alpha}{2}}

kwadrat, bez wybierania znaku

cos⁡2α2=1+cos⁡α2\displaystyle \cos^2 \frac{\alpha}{2} = \frac{1 + \cos \alpha}{2}

sinus połowy kąta

sin⁡α2=±1−cos⁡α2\displaystyle \sin \frac{\alpha}{2} = \pm \sqrt{\frac{1 - \cos \alpha}{2}}
Wzór działa dla każdego kąta α\alpha. Bierzesz plus, gdy α2\tfrac{\alpha}{2} leży w I lub IV ćwiartce, a minus, gdy w II lub III. Pod pierwiastkiem stoi plus, a minus jest we wzorze na sinus połowy kąta.

Skąd się bierze ten wzór?

To cosinus podwójnego kąta w postaci z samym cosinusem, zapisany dla kąta α2\tfrac{\alpha}{2}. Kąt dwa razy większy od α2\tfrac{\alpha}{2} to α\alpha, więc:

  1. cos⁡α=2cos⁡2α2−1\displaystyle \cos \alpha = 2 \cos^2 \frac{\alpha}{2} - 1
  2. 2cos⁡2α2=1+cos⁡α\displaystyle 2 \cos^2 \frac{\alpha}{2} = 1 + \cos \alpha
  3. cos⁡2α2=1+cos⁡α2\displaystyle \cos^2 \frac{\alpha}{2} = \frac{1 + \cos \alpha}{2}

Zostało wyciągnąć pierwiastek. Kwadrat liczby dodatniej i liczby do niej przeciwnej jest ten sam, stąd znak ±\pm przed pierwiastkiem.

Ostatnia linijka mówi coś prostego: kwadrat cosinusa połowy kąta to średnia liczb cos⁡α\cos \alpha i 1. Widać to na rysunku. Odcinki OAOA i OBOB mają długość 1 i tworzą kąt α\alpha, więc spodek HH wysokości z punktu BB leży w odległości cos⁡α\cos \alpha od OO.

Punkt NN leży w połowie drogi od HH do AA, więc ONON to średnia liczb cos⁡α\cos \alpha i 1.

W trójkącie prostokątnym OMAOMA przeciwprostokątna ma długość 1, a kąt przy OO to α2\tfrac{\alpha}{2}, więc OM=cos⁡α2OM = \cos \tfrac{\alpha}{2}. Rzut odcinka OMOM na OAOA jest jeszcze raz pomnożony przez ten cosinus:

  1. ON=OM⋅cos⁡α2=cos⁡2α2\displaystyle ON = OM \cdot \cos \frac{\alpha}{2} = \cos^2 \frac{\alpha}{2}

Punkt MM jest środkiem odcinka ABAB, więc jego rzut NN jest środkiem odcinka HAHA. Dlatego ON=cos⁡α+12ON = \tfrac{\cos \alpha + 1}{2}, a to właśnie wzór z ostatniej linijki. Rysunek pokazuje kąt ostry, ale wzór jest prawdziwy dla każdego kąta.

Jak obliczyć cosinus połowy kąta krok po kroku

Kąt α\alpha jest rozwarty i cos⁡α=−19\cos \alpha = -\tfrac{1}{9}. Oblicz cos⁡α2\cos \tfrac{\alpha}{2}.

Dane cos⁡α=−19, 90∘<α<180∘\cos \alpha = -\tfrac{1}{9},\ 90^\circ < \alpha < 180^\circ 45∘<α2<90∘45^\circ < \tfrac{\alpha}{2} < 90^\circ cos⁡2α2=49\cos^2 \tfrac{\alpha}{2} = \tfrac{4}{9} cos⁡α2=23\cos \tfrac{\alpha}{2} = \tfrac{2}{3}
  1. Ustal, gdzie leży połowa kąta

    Znak wyniku zależy od kąta α2\tfrac{\alpha}{2}, więc zacznij od niego. Kąt rozwarty leży między 90∘90^\circ a 180∘180^\circ. Podziel obie granice przez 2.

    1. 90∘2<α2<180∘2\displaystyle \frac{90^\circ}{2} < \frac{\alpha}{2} < \frac{180^\circ}{2}
    2. 45∘<α2<90∘\displaystyle 45^\circ < \frac{\alpha}{2} < 90^\circ

    Połowa kąta rozwartego jest kątem ostrym, czyli leży w I ćwiartce.

  2. Podstaw cosinus pod pierwiastek

    Policz najpierw wyrażenie pod pierwiastkiem. To od razu kwadrat szukanego cosinusa. Dodajesz liczbę ujemną, więc w praktyce odejmujesz.

    1. cos⁡2α2=1+(−19)2=89:2\displaystyle \cos^2 \frac{\alpha}{2} = \frac{1 + \left(-\frac{1}{9}\right)}{2} = \frac{8}{9} : 2
    2. cos⁡2α2=49\displaystyle \cos^2 \frac{\alpha}{2} = \frac{4}{9}
  3. Wyciągnij pierwiastek i wybierz znak

    Pierwiastek z 49\tfrac{4}{9} to 23\tfrac{2}{3}. Znak wybierz według ćwiartki, w której leży α2\tfrac{\alpha}{2}, dla kąta od 0∘0^\circ do 360∘360^\circ:

    α2<90∘ lub α2>270∘\tfrac{\alpha}{2} < 90^\circ \ \text{lub} \ \tfrac{\alpha}{2} > 270^\circ Ćwiartka I lub IV

    Nasz kąt: 45∘<α2<90∘45^\circ < \tfrac{\alpha}{2} < 90^\circ

    cos⁡α2=+1+cos⁡α2\cos \tfrac{\alpha}{2} = +\sqrt{\dfrac{1 + \cos \alpha}{2}}

    Punkt kąta leży na prawo od osi yy, więc cosinus jest dodatni.

    Rozwiązanie krok po kroku: od kroku 1

    90∘<α2<270∘90^\circ < \tfrac{\alpha}{2} < 270^\circ Ćwiartka II lub III

    cos⁡α2=−1+cos⁡α2\cos \tfrac{\alpha}{2} = -\sqrt{\dfrac{1 + \cos \alpha}{2}}

    Punkt kąta leży na lewo od osi yy, więc cosinus jest ujemny.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    cos⁡α=−1\cos \alpha = -1 Pod pierwiastkiem zero

    cos⁡α2=0\cos \tfrac{\alpha}{2} = 0

    Znak nie ma wtedy znaczenia. Kąt α2\tfrac{\alpha}{2} to 90∘90^\circ albo 270∘270^\circ.

    Szczegóły: przypadki szczególne

    Kąt α2\tfrac{\alpha}{2} leży w I ćwiartce, więc zostaje plus.

    1. cos⁡α2=49=23\displaystyle \cos \frac{\alpha}{2} = \sqrt{\frac{4}{9}} = \frac{2}{3}
  4. Sprawdź wynik wzorem na podwojony kąt

    Wstaw wynik do wzoru na cosinus podwójnego kąta. Musi wyjść cosinus z danych:

    1. cos⁡α=2⋅(23)2−1=89−1=−19\displaystyle \cos \alpha = 2 \cdot \left(\frac{2}{3}\right)^2 - 1 = \frac{8}{9} - 1 = -\frac{1}{9}

    Odpowiedź: cos⁡α2=23\cos \tfrac{\alpha}{2} = \tfrac{2}{3}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Cosinus 15°

Oblicz dokładną wartość cos⁡15∘\cos 15^\circ.

Przykład 2. Cosinus 22,5°

Oblicz dokładną wartość cos⁡22,5∘\cos 22{,}5^\circ.

Przykład 3. Znak minus

Oblicz dokładną wartość cos⁡105∘\cos 105^\circ.

Przykład 4. Dany sinus

Kąt α\alpha jest ostry i sin⁡α=2425\sin \alpha = \tfrac{24}{25}. Oblicz cos⁡α2\cos \tfrac{\alpha}{2}.

Przykład 5. Pierwiastek zwinięty w jeden cosinus

Zapisz 1+cos⁡80∘2\sqrt{\dfrac{1 + \cos 80^\circ}{2}} jako cosinus jednego kąta.

Przykład 6. Równanie z kwadratem

Rozwiąż równanie cos⁡2x2=34\cos^2 \tfrac{x}{2} = \tfrac{3}{4} dla x∈[0∘,360∘)x \in [0^\circ, 360^\circ).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z cosinusem połowy kąta.

Przypadki szczególne

Wartości dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Połowa kąta w II lub III ćwiartce 90∘<α2<270∘ ⇒ cos⁡α2=−1+cos⁡α2\displaystyle 90^\circ < \frac{\alpha}{2} < 270^\circ \ \Rightarrow \ \cos \frac{\alpha}{2} = -\sqrt{\frac{1 + \cos \alpha}{2}}
Pierwiastek jest dodatni, więc minus trzeba dopisać przed nim. Tak jest w przykładzie 3.
Cosinus równy −1 cos⁡α=−1 ⇒ cos⁡α2=0\displaystyle \cos \alpha = -1 \ \Rightarrow \ \cos \frac{\alpha}{2} = 0
Dzieje się tak dla α=180∘\alpha = 180^\circ. Połowa kąta to 90∘90^\circ, a punkt tego kąta leży na osi yy.
Cosinus równy 1 cos⁡0∘=1+12=1\displaystyle \cos 0^\circ = \sqrt{\frac{1 + 1}{2}} = 1
Dla α=0∘\alpha = 0^\circ pod pierwiastkiem jest 1. To największa wartość, jaką może dać wzór.
Razem z sinusem połowy kąta 1+cos⁡α2+1−cos⁡α2=1\displaystyle \frac{1 + \cos \alpha}{2} + \frac{1 - \cos \alpha}{2} = 1
Kwadraty cosinusa i sinusa połowy kąta dają razem 1, tak jak mówi jedynka trygonometryczna. Gdy znasz jeden z nich, drugi dostaniesz od razu.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.