Tangens podwójnego kąta

Tangens kąta dwa razy większego policzysz z samego tangensa kąta α\alpha, bez sinusa i cosinusa. Uważaj tylko na mianownik: dla tg⁡α=1\operatorname{tg} \alpha = 1 i tg⁡α=−1\operatorname{tg} \alpha = -1 wychodzi w nim zero.

tg⁡2α=2tg⁡α1−tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha = \frac{2 \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg}^2 \alpha}

przez sinus i cosinus

tg⁡2α=2sin⁡αcos⁡αcos⁡2α−sin⁡2α\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = \frac{2 \sin \alpha \cos \alpha}{\cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha}

tangens sumy, z którego pochodzi

tg⁡(α+β)=tg⁡α+tg⁡β1−tg⁡αtg⁡β\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha + \beta) = \frac{\operatorname{tg} \alpha + \operatorname{tg} \beta}{1 - \operatorname{tg} \alpha \operatorname{tg} \beta}
Wzór działa, gdy istnieją tangensy kątów α\alpha i 2α2\alpha, czyli α≠90∘+k⋅180∘\alpha \neq 90^\circ + k \cdot 180^\circ i α≠45∘+k⋅90∘\alpha \neq 45^\circ + k \cdot 90^\circ. Drugi warunek oznacza, że mianownik nie jest zerem.

Skąd się bierze ten wzór?

To tangens sumy dla dwóch równych kątów. Wstaw β=α\beta = \alpha. Suma tangensów w liczniku zmieni się w podwojony tangens, a iloczyn w mianowniku w kwadrat:

  1. tg⁡2α=tg⁡(α+α)=tg⁡α+tg⁡α1−tg⁡α⋅tg⁡α\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = \operatorname{tg}(\alpha + \alpha) = \frac{\operatorname{tg} \alpha + \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg} \alpha \cdot \operatorname{tg} \alpha}
  2. tg⁡2α=2tg⁡α1−tg⁡2α\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = \frac{2 \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg}^2 \alpha}

Ten sam wzór dostaniesz z sinusa i cosinusa podwójnego kąta. Tangens to sinus przez cosinus, więc podziel jeden wzór przez drugi, a potem licznik i mianownik przez cos⁡2α\cos^2 \alpha:

  1. tg⁡2α=sin⁡2αcos⁡2α=2sin⁡αcos⁡αcos⁡2α−sin⁡2α\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = \frac{\sin 2\alpha}{\cos 2\alpha} = \frac{2 \sin \alpha \cos \alpha}{\cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha}
  2. tg⁡2α=2⋅sin⁡αcos⁡α1−sin⁡2αcos⁡2α=2tg⁡α1−tg⁡2α\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = \frac{2 \cdot \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}}{1 - \frac{\sin^2 \alpha}{\cos^2 \alpha}} = \frac{2 \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg}^2 \alpha}

Dzielić wolno tylko przez liczbę różną od zera. Stąd oba warunki: cos⁡α\cos \alpha nie może być zerem, bo inaczej nie ma tg⁡α\operatorname{tg} \alpha, a mianownik 1−tg⁡2α1 - \operatorname{tg}^2 \alpha zeruje się wtedy, gdy 2α2\alpha to kąt bez tangensa, na przykład 90∘90^\circ.

Jak obliczyć tangens podwójnego kąta krok po kroku

Kąt α\alpha jest ostry i tg⁡α=12\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{1}{2}. Oblicz tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha, a potem sprawdź wynik na kartce w kratkę.

Dane tg⁡α=12\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{1}{2} 1:341 : \tfrac{3}{4} tg⁡2α=43\operatorname{tg} 2\alpha = \tfrac{4}{3}
  1. Podstaw tangens do wzoru

    Wzór potrzebuje tylko jednej liczby. Wstaw 12\tfrac{1}{2} w obu miejscach, w liczniku i w mianowniku.

    1. tg⁡2α=2⋅121−(12)2\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = \frac{2 \cdot \frac{1}{2}}{1 - \left(\frac{1}{2}\right)^2}
  2. Policz osobno licznik i mianownik

    Piętrowy ułamek łatwiej uprościć, gdy najpierw policzysz jego górę i dół. W mianowniku najpierw podnieś 12\tfrac{1}{2} do kwadratu, dopiero potem odejmij.

    1. 2⋅12=1\displaystyle 2 \cdot \frac{1}{2} = 1
    2. 1−(12)2=1−14=34\displaystyle 1 - \left(\frac{1}{2}\right)^2 = 1 - \frac{1}{4} = \frac{3}{4}
  3. Podziel licznik przez mianownik

    Dzielenie przez ułamek to mnożenie przez jego odwrotność.

    1. tg⁡2α=1:34=1⋅43=43\displaystyle \operatorname{tg} 2\alpha = 1 : \frac{3}{4} = 1 \cdot \frac{4}{3} = \frac{4}{3}

    Dla kąta ostrego α\alpha znak mianownika mówi, jaki jest kąt 2α2\alpha:

    1−tg⁡2α>01 - \operatorname{tg}^2 \alpha > 0 Podwojony kąt ostry

    Nasz mianownik: 34>0\tfrac{3}{4} > 0

    0∘<α<45∘0^\circ < \alpha < 45^\circ

    Wtedy tg⁡α<1\operatorname{tg} \alpha < 1, a tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha jest dodatni.

    Rozwiązanie krok po kroku: od kroku 1

    1−tg⁡2α=01 - \operatorname{tg}^2 \alpha = 0 Podwojony kąt prosty

    α=45∘\alpha = 45^\circ

    Wzoru nie da się użyć, bo tangens kąta 90∘90^\circ nie istnieje.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    1−tg⁡2α<01 - \operatorname{tg}^2 \alpha < 0 Podwojony kąt rozwarty

    45∘<α<90∘45^\circ < \alpha < 90^\circ

    Wtedy tg⁡α>1\operatorname{tg} \alpha > 1, a tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha wychodzi ujemny.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    Nasz mianownik jest dodatni, więc kąt 2α2\alpha jest ostry i dodatni wynik się zgadza.

  4. Sprawdź wynik na kratkach

    Kąt o tangensie 12\tfrac{1}{2} łatwo narysować: to kąt między osią xx a odcinkiem, który idzie dwie kratki w prawo i jedną w górę. Odłóż go dwa razy od osi i odczytaj, gdzie kończy się drugie ramię.

    Trójkąt OQBOQB ma dwa boki długości 5, więc odcinek OMOM do środka podstawy dzieli kąt przy OO na połowy. OMOM to dwa kroki o dwie kratki w prawo i jedną w górę, więc każda połowa ma tangens 12\tfrac{1}{2}. Punkt BB leży 3 kratki w prawo i 4 w górę od OO, stąd tg⁡2α=43\operatorname{tg} 2\alpha = \tfrac{4}{3}.

    Odpowiedź: tg⁡2α=43\operatorname{tg} 2\alpha = \tfrac{4}{3}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Tangens 60° z wartości dla 30°

Oblicz tg⁡60∘\operatorname{tg} 60^\circ ze wzoru na tangens podwójnego kąta.

Przykład 2. Kąt większy niż 45°

Kąt α\alpha jest ostry i tg⁡α=2\operatorname{tg} \alpha = 2. Oblicz tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha.

Przykład 3. Mianownik równy zero

Kąt α\alpha jest ostry i tg⁡α=1\operatorname{tg} \alpha = 1. Oblicz tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha, o ile istnieje.

Przykład 4. Dany sinus

Kąt α\alpha jest ostry i sin⁡α=35\sin \alpha = \tfrac{3}{5}. Oblicz tg⁡2α\operatorname{tg} 2\alpha.

Przykład 5. Tangens kąta 22,5°

Oblicz tg⁡22,5∘\operatorname{tg} 22{,}5^\circ bez kalkulatora.

Przykład 6. Kiedy tg 2x = 2 tg x?

Rozwiąż równanie tg⁡2x=2tg⁡x\operatorname{tg} 2x = 2 \operatorname{tg} x dla x∈[0∘,180∘)x \in [0^\circ, 180^\circ).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z tangensem podwójnego kąta.

Przypadki szczególne

Wartości tangensa dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Tangens równy 1 lub −1 1−tg⁡2α=0\displaystyle 1 - \operatorname{tg}^2 \alpha = 0
Mianownik jest zerem, a 2α=90∘+k⋅180∘2\alpha = 90^\circ + k \cdot 180^\circ. Tangens takiego kąta nie istnieje, jak w przykładzie 3.
Kąt ostry większy niż 45° tg⁡α>1 ⇒ tg⁡2α<0\displaystyle \operatorname{tg} \alpha > 1 \ \Rightarrow \ \operatorname{tg} 2\alpha < 0
Mianownik jest ujemny, a kąt 2α2\alpha rozwarty. Ujemny wynik jest wtedy poprawny, jak w przykładzie 2.
Kąt 90° tg⁡180∘=0\displaystyle \operatorname{tg} 180^\circ = 0
Dla α=90∘\alpha = 90^\circ wzoru nie da się użyć, bo nie ma tg⁡α\operatorname{tg} \alpha. Tangens kąta 2α=180∘2\alpha = 180^\circ istnieje i jest zerem. Policzysz go jako sin⁡180∘:cos⁡180∘\sin 180^\circ : \cos 180^\circ.
Połowa kąta tg⁡α=2tg⁡α21−tg⁡2α2\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{2 \operatorname{tg} \frac{\alpha}{2}}{1 - \operatorname{tg}^2 \frac{\alpha}{2}}
Ten sam wzór zapisany dla kąta α2\tfrac{\alpha}{2}. Przydaje się, gdy znasz tangens połowy kąta. W drugą stronę działa wzór na tangens połowy kąta.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.