Tangens przez sinus i cosinus

Tangens kąta to jego sinus podzielony przez cosinus. Gdy znasz obie te wartości, tangens dostajesz jednym dzieleniem, a znak cosinusa mówi, czy wynik będzie dodatni, ujemny, czy tangens w ogóle nie istnieje.

tg⁡α=sin⁡αcos⁡α\operatorname{tg} \alpha = \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}

w trójkącie prostokątnym

tg⁡α=ab\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{a}{b}

cotangens to odwrotny iloraz

ctg⁡α=cos⁡αsin⁡α\displaystyle \operatorname{ctg} \alpha = \frac{\cos \alpha}{\sin \alpha}

cos⁡α=0\cos \alpha = 0 tangens nie istnieje

Dzielenie przez zero nie ma sensu, więc tg⁡90∘\operatorname{tg} 90^\circ nie istnieje.

α\alpha to dowolny kąt, dla którego cos⁡α≠0\cos \alpha \neq 0. W trójkącie prostokątnym aa to przyprostokątna naprzeciw kąta α\alpha, a bb to przyprostokątna przy nim.

Skąd się bierze wzór na tangens?

W trójkącie prostokątnym tangens kąta ostrego to przyprostokątna leżąca naprzeciw kąta podzielona przez przyprostokątną leżącą przy nim. Sinus i cosinus dzielą te same boki przez przeciwprostokątną (zobacz definicje funkcji trygonometrycznych), więc w ich ilorazie przeciwprostokątna się skraca:

  1. sin⁡αcos⁡α=ac:bc=ac⋅cb\displaystyle \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} = \frac{a}{c} : \frac{b}{c} = \frac{a}{c} \cdot \frac{c}{b}
  2. sin⁡αcos⁡α=ab=tg⁡α\displaystyle \phantom{\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}} = \frac{a}{b} = \operatorname{tg} \alpha
Tangens dzieli niebieski bok aa przez czarny bok bb. Przeciwprostokątna cc nie jest do niego potrzebna.

Dla kąta rozwartego trójkąta już nie ma, ale wzór dalej działa. Na okręgu o promieniu 1 punkt PP kąta α\alpha ma współrzędne (cos⁡α,sin⁡α)(\cos \alpha, \sin \alpha). Tangens to iloraz jego wysokości przez odległość w poziomie, czyli nachylenie promienia OPOP. Z tego samego powodu tangens kąta nachylenia prostej jest jej współczynnikiem kierunkowym.

Tangens to niebieski odcinek sin⁡α\sin \alpha podzielony przez czarny cos⁡α\cos \alpha. Im bardziej stromy promień, tym większy tangens.

Jak obliczyć tangens z sinusa krok po kroku

Kąt α\alpha jest ostry i sin⁡α=23\sin \alpha = \tfrac{2}{3}. Oblicz tg⁡α\operatorname{tg} \alpha.

Dane sin⁡α=23, α ostry\sin \alpha = \tfrac{2}{3},\ \alpha \text{ ostry} cos⁡α=53\cos \alpha = \tfrac{\sqrt{5}}{3} tg⁡α=25\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{2}{\sqrt{5}} tg⁡α=255\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{2\sqrt{5}}{5}
  1. Oblicz cosinus z jedynki

    Do wzoru na tangens potrzebny jest cosinus. Dostaniesz go z jedynki trygonometrycznej. Kąt jest ostry, więc cosinus jest dodatni.

    1. cos⁡2α=1−sin⁡2α=1−49=59\displaystyle \cos^2 \alpha = 1 - \sin^2 \alpha = 1 - \frac{4}{9} = \frac{5}{9}
    2. cos⁡α=53\displaystyle \cos \alpha = \frac{\sqrt{5}}{3}
  2. Podziel sinus przez cosinus

    Zanim zaczniesz liczyć, sprawdź znak cosinusa. Od niego zależy, czy tangens będzie dodatni, ujemny, czy w ogóle istnieje:

    cos⁡α>0\cos \alpha > 0 Tangens dodatni

    Nasz kąt: α ostry\alpha \text{ ostry}

    Sinus i cosinus są dodatnie, więc ich iloraz też.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    cos⁡α<0\cos \alpha < 0 Tangens ujemny

    Kąt jest rozwarty. Sinus jest dodatni, cosinus ujemny, więc tangens wychodzi ujemny.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    cos⁡α=0\cos \alpha = 0 Tangens nie istnieje

    Dla α=90∘\alpha = 90^\circ punkt PP leży na osi yy. W mianowniku jest zero, a przez zero nie dzielimy.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 6

    Dzielenie przez ułamek zamień na mnożenie przez jego odwrotność. Trójki się skracają.

    1. tg⁡α=23:53=23⋅35\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{2}{3} : \frac{\sqrt{5}}{3} = \frac{2}{3} \cdot \frac{3}{\sqrt{5}}
    2. tg⁡α=25\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{2}{\sqrt{5}}
  3. Usuń pierwiastek z mianownika

    Wynik 25\tfrac{2}{\sqrt{5}} jest poprawny, ale zwykle zapisuje się go bez pierwiastka w mianowniku. Pomnóż licznik i mianownik przez 5\sqrt{5}, tak jak przy usuwaniu niewymierności z mianownika.

    1. tg⁡α=25⋅55\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{2}{\sqrt{5}} \cdot \frac{\sqrt{5}}{\sqrt{5}}
    2. tg⁡α=255\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{2\sqrt{5}}{5}
  4. Sprawdź wynik na trójkącie

    Sinus 23\tfrac{2}{3} pasuje do trójkąta prostokątnego z przyprostokątną 2 i przeciwprostokątną 3. Drugą przyprostokątną daje twierdzenie Pitagorasa: 9−4=5\sqrt{9 - 4} = \sqrt{5}. Tangens to iloraz przyprostokątnych, czyli znowu 25\tfrac{2}{\sqrt{5}}.

    Tangens: niebieski bok 2 dzielisz przez czarny bok 5\sqrt{5}.

    Odpowiedź: tg⁡α=255\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{2\sqrt{5}}{5}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Tangens ze znanego sinusa i cosinusa

Wiadomo, że sin⁡α=0,6\sin \alpha = 0{,}6 i cos⁡α=0,8\cos \alpha = 0{,}8. Oblicz tg⁡α\operatorname{tg} \alpha.

Przykład 2. Kąt rozwarty

Kąt α\alpha jest rozwarty i cos⁡α=−0,6\cos \alpha = -0{,}6. Oblicz tg⁡α\operatorname{tg} \alpha.

Przykład 3. Tangens 30°

Oblicz tg⁡30∘\operatorname{tg} 30^\circ, wiedząc, że sin⁡30∘=12\sin 30^\circ = \tfrac{1}{2} i cos⁡30∘=32\cos 30^\circ = \tfrac{\sqrt{3}}{2}.

Przykład 4. Tangens z równania

Kąt α\alpha jest ostry i sin⁡α=2cos⁡α\sin \alpha = 2 \cos \alpha. Oblicz tg⁡α\operatorname{tg} \alpha oraz sin⁡α\sin \alpha.

Przykład 5. Uproszczenie wyrażenia

Uprość wyrażenie sin⁡α:tg⁡α\sin \alpha : \operatorname{tg} \alpha dla kąta ostrego α\alpha.

Przykład 6. Kiedy tangens nie istnieje

Dla jakiego kąta α\alpha z przedziału od 0∘0^\circ do 180∘180^\circ nie istnieje tg⁡α\operatorname{tg} \alpha?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz tangens.

Przypadki szczególne

Te wartości warto znać na pamięć. Pozostałe kąty znajdziesz w tablicy wartości trygonometrycznych.

Kąt 0° tg⁡0∘=01=0\displaystyle \operatorname{tg} 0^\circ = \frac{0}{1} = 0
Sinus jest zerem, a cosinus jedynką. Prosta nachylona pod kątem 0∘0^\circ jest pozioma, a jej współczynnik kierunkowy wynosi 0.
Kąt 45° tg⁡45∘=1\displaystyle \operatorname{tg} 45^\circ = 1
Sinus i cosinus są równe, więc ich iloraz to 1. W trójkącie prostokątnym równoramiennym przyprostokątne mają tę samą długość.
Kąt 90° tg⁡90∘=10\displaystyle \operatorname{tg} 90^\circ = \frac{1}{0}
Takiego ilorazu nie da się obliczyć, więc tg⁡90∘\operatorname{tg} 90^\circ nie istnieje. Im bliżej 90∘90^\circ jest kąt ostry, tym większy ma tangens.
Kąty różniące się o 180° tg⁡(α+180∘)=tg⁡α\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha + 180^\circ) = \operatorname{tg} \alpha
Po obrocie o 180∘180^\circ sinus i cosinus zmieniają znak jednocześnie, a ich iloraz się nie zmienia. Dlatego okres tangensa to 180∘180^\circ.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.