Jedynka trygonometryczna

Kwadrat sinusa i kwadrat cosinusa tego samego kąta dają razem 1. Gdy znasz jedną z tych funkcji, obliczysz drugą, a znak wyniku podpowie ci kąt.

sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = 1

cosinus z sinusa

cos⁡2α=1−sin⁡2α\cos^2 \alpha = 1 - \sin^2 \alpha

0∘<α<180∘0^\circ < \alpha < 180^\circ sinus jest dodatni

sin⁡α=1−cos⁡2α\sin \alpha = \sqrt{1 - \cos^2 \alpha}

znak cosinusa zależy od kąta

cos⁡α=±1−sin⁡2α\cos \alpha = \pm \sqrt{1 - \sin^2 \alpha}
α\alpha to dowolny kąt. Zapis sin⁡2α\sin^2 \alpha oznacza (sin⁡α)2(\sin \alpha)^2, czyli kwadrat wartości sinusa, a nie sinus kąta α2\alpha^2.

Czym jest jedynka trygonometryczna?

To najczęściej używana tożsamość trygonometryczna. Łączy sinus i cosinus tego samego kąta, więc z jednej wartości dostajesz drugą, a gotowy wynik możesz nią sprawdzić.

Wynika wprost z twierdzenia Pitagorasa. W trójkącie prostokątnym sin⁡α=ac\sin \alpha = \tfrac{a}{c} i cos⁡α=bc\cos \alpha = \tfrac{b}{c} (zobacz definicje funkcji trygonometrycznych). Dodaj kwadraty obu ułamków i wstaw a2+b2=c2a^2 + b^2 = c^2:

  1. sin⁡2α+cos⁡2α=a2c2+b2c2=a2+b2c2\displaystyle \sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = \frac{a^2}{c^2} + \frac{b^2}{c^2} = \frac{a^2 + b^2}{c^2}
  2. sin⁡2α+cos⁡2α=c2c2=1\displaystyle \phantom{\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha} = \frac{c^2}{c^2} = 1

Wzór działa też dla kąta rozwartego. Narysuj okrąg o promieniu 1 ze środkiem w początku układu. Ramię kąta α\alpha przecina go w punkcie PP, który ma współrzędne (cos⁡α,sin⁡α)(\cos \alpha, \sin \alpha). Pod punktem PP powstaje trójkąt prostokątny z przeciwprostokątną 1, a jego przyprostokątne mają długości równe współrzędnym punktu (bez znaku).

Niebieski odcinek to sin⁡α\sin \alpha, czarny to cos⁡α\cos \alpha, a promień ma długość 1. Z twierdzenia Pitagorasa cos⁡2α+sin⁡2α=12\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha = 1^2.

Dla kąta rozwartego punkt PP przechodzi na lewo od osi yy, więc cosinus jest ujemny. Jego kwadrat pozostaje dodatni, dlatego jedynka dalej się zgadza. Właśnie przez to po wyciągnięciu pierwiastka trzeba osobno ustalić znak.

Jak obliczyć cosinus z sinusa krok po kroku

Kąt α\alpha jest ostry i sin⁡α=513\sin \alpha = \tfrac{5}{13}. Oblicz cos⁡α\cos \alpha oraz tg⁡α\operatorname{tg} \alpha.

Dane sin⁡α=513, α ostry\sin \alpha = \tfrac{5}{13},\ \alpha \text{ ostry} cos⁡2α=144169\cos^2 \alpha = \tfrac{144}{169} cos⁡α=1213\cos \alpha = \tfrac{12}{13} tg⁡α=512\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{5}{12}
  1. Wyznacz cosinus kwadrat z jedynki

    Szukasz cosinusa, więc zostaw go po jednej stronie, a kwadrat sinusa przenieś na drugą.

    1. sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = 1
    2. cos⁡2α=1−sin⁡2α\cos^2 \alpha = 1 - \sin^2 \alpha
  2. Podstaw sinus

    Wstaw sin⁡α=513\sin \alpha = \tfrac{5}{13} i podnieś ułamek do kwadratu. Jedynkę zapisz jako 169169\tfrac{169}{169}, żeby odjąć ułamki o tym samym mianowniku.

    1. cos⁡2α=1−(513)2=1−25169\displaystyle \cos^2 \alpha = 1 - \left(\frac{5}{13}\right)^2 = 1 - \frac{25}{169}
    2. cos⁡2α=144169\displaystyle \cos^2 \alpha = \frac{144}{169}
  3. Wyciągnij pierwiastek i wybierz znak

    Równanie cos⁡2α=144169\cos^2 \alpha = \tfrac{144}{169} ma dwa rozwiązania, bo dodatnia i ujemna liczba dają ten sam kwadrat.

    1. cos⁡α=144169=1213\displaystyle \cos \alpha = \sqrt{\frac{144}{169}} = \frac{12}{13}
    2. albocos⁡α=−1213\displaystyle \text{albo} \quad \cos \alpha = -\frac{12}{13}

    Który znak jest właściwy, mówi położenie punktu PP na okręgu jednostkowym:

    0∘<α<90∘0^\circ < \alpha < 90^\circ Cosinus dodatni

    Nasz kąt: α ostry\alpha \text{ ostry}

    Punkt PP leży w pierwszej ćwiartce, po prawej stronie osi yy.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    90∘<α<180∘90^\circ < \alpha < 180^\circ Cosinus ujemny

    Punkt PP leży w drugiej ćwiartce, więc bierzesz minus. Tangens też wychodzi wtedy ujemny.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

    szukasz sin⁡α\text{szukasz } \sin \alpha Sinus zawsze dodatni

    Dla kąta od 0∘0^\circ do 180∘180^\circ punkt PP leży nad osią xx, więc sinus ma plus nawet przy ujemnym cosinusie.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    1. cos⁡α=1213\displaystyle \cos \alpha = \frac{12}{13}
  4. Oblicz tangens

    Tangens to sinus podzielony przez cosinus. Oba ułamki mają mianownik 13, więc trzynastki się skracają.

    1. tg⁡α=sin⁡αcos⁡α=513:1213\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} = \frac{5}{13} : \frac{12}{13}
    2. tg⁡α=513⋅1312\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{5}{13} \cdot \frac{13}{12}
    3. tg⁡α=512\displaystyle \operatorname{tg} \alpha = \frac{5}{12}
    Wynik pasuje do trójkąta 5, 12, 13: sinus to 513\tfrac{5}{13}, cosinus 1213\tfrac{12}{13}, a tangens 512\tfrac{5}{12}.

    Odpowiedź: cos⁡α=1213\cos \alpha = \tfrac{12}{13}, tg⁡α=512\operatorname{tg} \alpha = \tfrac{5}{12}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Kąt rozwarty

Kąt α\alpha jest rozwarty i sin⁡α=35\sin \alpha = \tfrac{3}{5}. Oblicz cos⁡α\cos \alpha oraz tg⁡α\operatorname{tg} \alpha.

Przykład 2. Sinus z ujemnego cosinusa

Kąt α\alpha leży między 0∘0^\circ a 180∘180^\circ, a cos⁡α=−513\cos \alpha = -\tfrac{5}{13}. Oblicz sin⁡α\sin \alpha.

Przykład 3. Wynik z pierwiastkiem

Kąt α\alpha jest ostry i cos⁡α=23\cos \alpha = \tfrac{2}{3}. Oblicz sin⁡α\sin \alpha.

Przykład 4. Iloczyn z sumy

Kąt α\alpha jest ostry i sin⁡α+cos⁡α=1,2\sin \alpha + \cos \alpha = 1{,}2. Oblicz sin⁡α⋅cos⁡α\sin \alpha \cdot \cos \alpha.

Przykład 5. Czy taki kąt istnieje?

Czy istnieje kąt α\alpha, dla którego sin⁡α=0,6\sin \alpha = 0{,}6 i cos⁡α=0,7\cos \alpha = 0{,}7?

Przykład 6. Uproszczenie wyrażenia

Uprość wyrażenie (1−cos⁡α)(1+cos⁡α):sin⁡α(1 - \cos \alpha)(1 + \cos \alpha) : \sin \alpha dla kąta ostrego α\alpha.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu, w którym liczysz jedną funkcję z drugiej.

Przypadki szczególne

Dla kilku kątów jedynkę łatwo sprawdzić w pamięci. Wartości znajdziesz w tablicy wartości trygonometrycznych.

Kąty 0° i 180° 02+12=02+(−1)2=1\displaystyle 0^2 + 1^2 = 0^2 + (-1)^2 = 1
Punkt PP leży na osi xx: w (1,0)(1, 0) dla 0∘0^\circ i w (−1,0)(-1, 0) dla 180∘180^\circ. Sinus jest zerem, a cosinus wynosi 1 albo −1.
Kąt 90° 12+02=1\displaystyle 1^2 + 0^2 = 1
Punkt PP to (0,1)(0, 1), więc sin⁡90∘=1\sin 90^\circ = 1 i cos⁡90∘=0\cos 90^\circ = 0. Tu kończą się kąty ostre i zaczynają rozwarte, przy których cosinus zmienia znak.
Kąt 45° sin⁡245∘=cos⁡245∘=12\displaystyle \sin^2 45^\circ = \cos^2 45^\circ = \frac{1}{2}
Sinus i cosinus są równe, więc każdy kwadrat to połowa jedynki. Stąd sin⁡45∘=22\sin 45^\circ = \tfrac{\sqrt{2}}{2}.
Kąty 30° i 60° 14+34=1\displaystyle \frac{1}{4} + \frac{3}{4} = 1
Kwadraty to (12)2=14\left(\tfrac{1}{2}\right)^2 = \tfrac{1}{4} i (32)2=34\left(\tfrac{\sqrt{3}}{2}\right)^2 = \tfrac{3}{4}. Dla obu kątów działają te same dwie liczby, tylko zamienione miejscami: sin⁡30∘=cos⁡60∘=12\sin 30^\circ = \cos 60^\circ = \tfrac{1}{2}.

Wzory, które wynikają z jedynki

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.