Suma cosinusów

Wzór zamienia sumę dwóch cosinusów w iloczyn dwóch cosinusów: połowy sumy i połowy różnicy kątów. To najprostszy z czterech wzorów tego typu, bo po prawej stronie nie pojawia się ani sinus, ani minus.

cos⁡α+cos⁡β=2cos⁡α+β2cos⁡α−β2\cos \alpha + \cos \beta = 2 \cos \frac{\alpha + \beta}{2} \cos \frac{\alpha - \beta}{2}

różnica cosinusów

cos⁡α−cos⁡β=−2sin⁡α+β2sin⁡α−β2\displaystyle \cos \alpha - \cos \beta = -2 \sin \frac{\alpha + \beta}{2} \sin \frac{\alpha - \beta}{2}

suma sinusów

sin⁡α+sin⁡β=2sin⁡α+β2cos⁡α−β2\displaystyle \sin \alpha + \sin \beta = 2 \sin \frac{\alpha + \beta}{2} \cos \frac{\alpha - \beta}{2}
Wzór działa dla dowolnych kątów α\alpha i β\beta. Kolejność kątów nie ma znaczenia, bo zamiana zmienia tylko znak połowy różnicy, a cos⁡(−x)=cos⁡x\cos(-x) = \cos x.

Skąd się bierze ten wzór?

Zapisz oba kąty przez ich średnią i połowę różnicy: x=α+β2x = \tfrac{\alpha + \beta}{2} i y=α−β2y = \tfrac{\alpha - \beta}{2}. Wtedy α=x+y\alpha = x + y i β=x−y\beta = x - y. Dodaj wzory na cosinus sumy i cosinus różnicy:

  1. cos⁡(x+y)=cos⁡xcos⁡y−sin⁡xsin⁡y\cos(x + y) = \cos x \cos y - \sin x \sin y
  2. cos⁡(x−y)=cos⁡xcos⁡y+sin⁡xsin⁡y\cos(x - y) = \cos x \cos y + \sin x \sin y
  3. cos⁡(x+y)+cos⁡(x−y)=2cos⁡xcos⁡y\cos(x + y) + \cos(x - y) = 2 \cos x \cos y

Iloczyny sinusów mają przeciwne znaki i się znoszą. Zostaje iloczyn dwóch cosinusów. Wróć do α\alpha i β\beta, a dostaniesz wzór z góry strony.

Na okręgu o promieniu 1 cosinus to pierwsza współrzędna punktu. Weź punkty PP i QQ pod kątami α\alpha i β\beta oraz środek MM cięciwy PQPQ.

Środek MM leży w połowie drogi między PP i QQ, więc jego pierwsza współrzędna OHOH to średnia cosinusów.

Trójkąt OPQOPQ jest równoramienny, więc OMOM dzieli kąt POQPOQ na połowy i jest prostopadły do cięciwy. Stąd OM=cos⁡α−β2OM = \cos \tfrac{\alpha - \beta}{2}. Odcinek OMOM tworzy z osią xx kąt α+β2\tfrac{\alpha + \beta}{2}, więc jego rzut na oś to:

  1. OH=OM⋅cos⁡α+β2\displaystyle OH = OM \cdot \cos \frac{\alpha + \beta}{2}
  2. OH=cos⁡α+β2cos⁡α−β2\displaystyle OH = \cos \frac{\alpha + \beta}{2} \cos \frac{\alpha - \beta}{2}

Ten sam odcinek to cos⁡α+cos⁡β2\tfrac{\cos \alpha + \cos \beta}{2}. Pomnóż obie strony przez 2, a wyjdzie wzór na sumę cosinusów.

Jak zamienić sumę cosinusów na iloczyn krok po kroku

Oblicz cos⁡105∘+cos⁡15∘\cos 105^\circ + \cos 15^\circ bez kalkulatora. Kątów 105° i 15° nie ma w tabeli kątów szczególnych, ale ich połowa sumy i połowa różnicy tam są.

Zadanie cos⁡105∘+cos⁡15∘\cos 105^\circ + \cos 15^\circ 60∘60^\circ 45∘45^\circ 22\tfrac{\sqrt{2}}{2}
  1. Policz połowę sumy kątów

    To kąt pod pierwszym cosinusem.

    1. 105∘+15∘2=120∘2=60∘\displaystyle \frac{105^\circ + 15^\circ}{2} = \frac{120^\circ}{2} = 60^\circ
  2. Policz połowę różnicy kątów

    To kąt pod drugim cosinusem. Kolejność odejmowania nie gra roli: cos⁡(−45∘)=cos⁡45∘\cos(-45^\circ) = \cos 45^\circ.

    1. 105∘−15∘2=90∘2=45∘\displaystyle \frac{105^\circ - 15^\circ}{2} = \frac{90^\circ}{2} = 45^\circ
  3. Podstaw do wzoru i pomnóż

    Wstaw oba kąty i odczytaj wartości dla 60° i 45°.

    1. cos⁡105∘+cos⁡15∘=2cos⁡60∘cos⁡45∘\displaystyle \cos 105^\circ + \cos 15^\circ = 2 \cos 60^\circ \cos 45^\circ
    2. =2⋅12⋅22\displaystyle = 2 \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\sqrt{2}}{2}
    3. =22\displaystyle = \frac{\sqrt{2}}{2}
  4. Sprawdź wynik inną drogą

    Wartości cos⁡105∘\cos 105^\circ i cos⁡15∘\cos 15^\circ dają wzory na cosinus sumy dla 60∘+45∘60^\circ + 45^\circ i cosinus różnicy dla 45∘−30∘45^\circ - 30^\circ:

    1. cos⁡105∘=2−64,cos⁡15∘=6+24\displaystyle \cos 105^\circ = \frac{\sqrt{2} - \sqrt{6}}{4}, \quad \cos 15^\circ = \frac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4}
    2. cos⁡105∘+cos⁡15∘=224=22\displaystyle \cos 105^\circ + \cos 15^\circ = \frac{2\sqrt{2}}{4} = \frac{\sqrt{2}}{2}

    Odpowiedź: cos⁡105∘+cos⁡15∘=22\cos 105^\circ + \cos 15^\circ = \tfrac{\sqrt{2}}{2}.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Suma zwinięta w jeden cosinus

Zapisz cos⁡50∘+cos⁡10∘\cos 50^\circ + \cos 10^\circ jako iloczyn liczby i jednej funkcji trygonometrycznej.

Przykład 2. Trzy cosinusy dające zero

Wykaż, że cos⁡20∘+cos⁡100∘+cos⁡140∘=0\cos 20^\circ + \cos 100^\circ + \cos 140^\circ = 0.

Przykład 3. Równanie z sumą cosinusów

Rozwiąż równanie cos⁡3x+cos⁡x=0\cos 3x + \cos x = 0 dla x∈[0∘,360∘)x \in [0^\circ, 360^\circ).

Przykład 4. Kąty przesunięte o 30°

Uprość cos⁡(x+30∘)+cos⁡(x−30∘)\cos(x + 30^\circ) + \cos(x - 30^\circ).

Przykład 5. Kąty trójkąta

Kąty α\alpha, β\beta, γ\gamma są kątami trójkąta. Wykaż, że cos⁡α+cos⁡β=2sin⁡γ2cos⁡α−β2\cos \alpha + \cos \beta = 2 \sin \tfrac{\gamma}{2} \cos \tfrac{\alpha - \beta}{2}.

Przykład 6. Kiedy suma jest zerem

Znajdź wszystkie kąty β∈[0∘,360∘)\beta \in [0^\circ, 360^\circ), dla których cos⁡40∘+cos⁡β=0\cos 40^\circ + \cos \beta = 0.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z sumą cosinusów.

Przypadki szczególne

Wartości dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Równe kąty cos⁡α+cos⁡α=2cos⁡αcos⁡0∘=2cos⁡α\displaystyle \cos \alpha + \cos \alpha = 2 \cos \alpha \cos 0^\circ = 2 \cos \alpha
Połowa różnicy to 0°, a cos⁡0∘=1\cos 0^\circ = 1. Wzór zgadza się z prostym dodawaniem.
Kąty przeciwne cos⁡α+cos⁡(−α)=2cos⁡0∘cos⁡α=2cos⁡α\displaystyle \cos \alpha + \cos(-\alpha) = 2 \cos 0^\circ \cos \alpha = 2 \cos \alpha
Cosinus jest funkcją parzystą, więc kąty przeciwne mają ten sam cosinus. Wynik jest taki sam jak dla równych kątów.
Kąty dające razem 180° cos⁡α+cos⁡(180∘−α)=2cos⁡90∘cos⁡(α−90∘)=0\displaystyle \cos \alpha + \cos(180^\circ - \alpha) = 2 \cos 90^\circ \cos(\alpha - 90^\circ) = 0
Połowa sumy to 90°, a cos⁡90∘=0\cos 90^\circ = 0. Z tego korzysta przykład 2.
Największa możliwa suma ∣cos⁡α+cos⁡β∣≤2∣cos⁡α−β2∣\displaystyle \left|\cos \alpha + \cos \beta\right| \leq 2 \left|\cos \frac{\alpha - \beta}{2}\right|
Im bardziej kąty się różnią, tym krótszy jest odcinek OMOM na rysunku i tym mniejsza może być suma.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.