Gdy wybierasz jedną możliwość z kilku grup, które nie mają wspólnych elementów, liczby możliwości w grupach dodajesz. W zadaniach maturalnych zasada dodawania najczęściej pomaga podzielić trudne liczenie na rozłączne przypadki.
∣A∪B∣=∣A∣+∣B∣,gdy A∩B=∅
kilka rozłącznych grup
∣A1∣+∣A2∣+…+∣Ak∣
grupy z częścią wspólną
∣A∣+∣B∣−∣A∩B∣
przez dopełnienie
∣A∣=∣U∣−∣A′∣
A i B to grupy możliwości, a ∣A∣ to liczba elementów grupy A. Warunek A∩B=∅ znaczy, że żadna możliwość nie należy do obu grup naraz.
Skąd się bierze zasada dodawania?
Ile jest liczb dwucyfrowych podzielnych przez 5? Każda taka liczba kończy się na 0 albo na 5. Liczb z zerem na końcu jest 9 (od 10 do 90), z piątką też 9 (od 15 do 95).
Prostokąt to wszystkie 90 liczb dwucyfrowych. A to liczby z zerem na końcu, B z piątką. Koła nie mają części wspólnej.
Żadna liczba nie kończy się naraz na 0 i na 5, więc każdą liczbę podzielną przez 5 liczysz dokładnie raz: w kole A albo w kole B. Wystarczy dodać:
∣A∪B∣=9+9=18
Gdyby koła miały część wspólną, jej elementy policzyłbyś dwa razy. Wtedy trzeba je raz odjąć, co opisuje zasada włączeń i wyłączeń.
Jak stosować zasadę dodawania krok po kroku
Ile jest liczb trzycyfrowych parzystych, w których wszystkie cyfry są różne? Policzymy to w czterech krokach.
Zadanieabc parzysta, cyfry roˊz˙ne7225672+256=328
Podziel liczby na rozłączne przypadki
Liczba parzysta kończy się cyfrą 0, 2, 4, 6 albo 8. Zero na końcu zmienia liczenie: gdy stoi w jednościach, na miejscu setek zostaje o jedną cyfrę więcej. Dlatego podziel liczby na dwie grupy: z zerem na końcu i z inną cyfrą parzystą na końcu. Żadna liczba nie należy do obu.
A∩B=∅przypadki rozłączne
Nasze zadanie: ∣A∣+∣B∣
Policz każdy przypadek osobno i dodaj wyniki.
A∩B=∅grupy z częścią wspólną
∣A∣+∣B∣−∣A∩B∣
Część wspólną odejmujesz raz, bo dodając, policzyłeś ją dwa razy.
Jedności to 0, więc jest tu 1 możliwość. Setki: każda cyfra od 1 do 9. Dziesiątki: 10 cyfr bez zera i bez cyfry setek, czyli 8.
setki9⋅dziesiątki8⋅jedności1
W jednościach stoi zero, więc to pole ma jedną możliwość.
∣A∣=9⋅8⋅1=72
Policz liczby z inną cyfrą parzystą na końcu
Jedności: 2, 4, 6 albo 8, czyli 4 możliwości. Setki: bez zera i bez cyfry jedności, czyli 8. Dziesiątki: 10 cyfr bez dwóch już użytych, czyli 8.
setki8⋅dziesiątki8⋅jedności4
Zacznij od jedności, bo to tam jest warunek. Potem setki, na końcu dziesiątki.
∣B∣=8⋅8⋅4=256
Dodaj wyniki przypadków
Przypadki są rozłączne i razem obejmują wszystkie liczby parzyste o różnych cyfrach, więc wyniki dodajesz.
∣A∪B∣=∣A∣+∣B∣=72+256
∣A∪B∣=328
Odpowiedź: jest 328 liczb trzycyfrowych parzystych o różnych cyfrach.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Sposób podróży
Z Warszawy do Krakowa możesz pojechać jednym z 5 autobusów, jednym z 3 pociągów albo polecieć jednym z 2 samolotów. Na ile sposobów możesz odbyć tę podróż?
Grupy są rozłączne: jedziesz jednym środkiem transportu.
5,3,2
Dodaj.
5+3+2=10
Odpowiedź:10 sposobów.
Przykład 2. Jedna książka albo trzy
Na półce stoi 8 powieści, 5 biografii i 3 tomiki wierszy. Na ile sposobów możesz wybrać jedną książkę? A na ile po jednej książce z każdego rodzaju?
Jedna książka z jednej z trzech grup: dodaj.
8+5+3=16
Po jednej z każdej grupy to trzy etapy: pomnóż.
8⋅5⋅3=120
Odpowiedź:16 i 120 sposobów.
Przykład 3. Podzielne przez 2 lub 3
Ile liczb od 1 do 100 jest podzielnych przez 2 lub przez 3?
Policz podzielne przez 2 i podzielne przez 3.
∣A∣=50,∣B∣=33
Liczby podzielne przez 6 są w obu grupach.
∣A∩B∣=16
Odejmij część wspólną raz.
50+33−16=67
Odpowiedź:67 liczb.
Przykład 4. Cyfry tylko parzyste albo tylko nieparzyste
Ile jest liczb trzycyfrowych, w których wszystkie cyfry są parzyste albo wszystkie są nieparzyste? Cyfry mogą się powtarzać.
Same parzyste: setki bez zera mają 4 możliwości.
4⋅5⋅5=100
Same nieparzyste: na każdym miejscu 5 cyfr.
5⋅5⋅5=125
Przypadki są rozłączne: dodaj.
100+125=225
Odpowiedź:225 liczb.
Przykład 5. Niepodzielne przez 5
Ile jest liczb trzycyfrowych niepodzielnych przez 5?
Policz podzielne przez 5: na końcu 0 albo 5.
9⋅10⋅2=180
Odejmij je od wszystkich 900 liczb trzycyfrowych.
900−180=720
Odpowiedź:720 liczb.
Najczęstsze błędy
Unikaj ich w każdym zadaniu z podziałem na przypadki.