Gdy dwa zbiory mają część wspólną, suma ich liczebności liczy tę część dwa razy. Zasada włączeń i wyłączeń poprawia to jednym odejmowaniem: najpierw włączasz oba zbiory, potem raz wyłączasz część wspólną.
∣A∪B∣=∣A∣+∣B∣−∣A∩B∣
zbiory rozłączne
∣A∪B∣=∣A∣+∣B∣
część wspólna, gdy znasz sumę
∣A∣+∣B∣−∣A∪B∣
ani w A, ani w B
∣U∣−∣A∪B∣
∣A∣ to liczba elementów zbioru A. A∪B to elementy, które są w A lub w B, a A∩B to elementy, które są w obu zbiorach naraz. U to wszystkie elementy, o których mówi zadanie.
Skąd się bierze zasada włączeń i wyłączeń?
W klasie jest 40 uczniów. W piłkę nożną gra 25 z nich, w koszykówkę 18, a 7 gra w oba sporty. Ilu uczniów gra w co najmniej jeden z nich? Rozpisz klasę na diagramie Venna, zaczynając od części wspólnej.
A to piłkarze, B koszykarze. Niebieska część wspólna to 7 uczniów, którzy grają w oba sporty.
Liczba 25 obejmuje 18 uczniów tylko od piłki i 7 wspólnych. Liczba 18 obejmuje 11 tylko od koszykówki i tych samych 7. W sumie 25+18 tych 7 uczniów jest więc dwa razy. Odejmij ich raz:
∣A∪B∣=25+18−7=36
18+7+11=36
Druga linia to trzy części diagramu dodane osobno. Wynik jest ten sam, bo każdy uczeń z A∪B jest teraz policzony dokładnie raz. Gdy zbiory nie mają części wspólnej, odejmujesz zero i zostaje zasada dodawania.
Jak stosować zasadę włączeń i wyłączeń krok po kroku
Ile liczb naturalnych od 1 do 150 jest podzielnych przez 4 lub przez 6? Policzymy to w czterech krokach.
Zadanie1,2,…,150:przez 4 lub przez 6∣A∣=37,∣B∣=25∣A∩B∣=12∣A∪B∣=50
Nazwij zbiory i sprawdź, czy się nakładają
A to liczby podzielne przez 4, a B liczby podzielne przez 6. Liczba 12 jest w obu zbiorach, więc mają część wspólną i samo dodawanie nie wystarczy.
A∪Bdwa zbiory
Nasze zadanie: 4 lub 6
Dodaj liczebności obu zbiorów i odejmij część wspólną.
A∪B∪Ctrzy zbiory
Dodaj trzy zbiory, odejmij trzy części wspólne par, a potem dodaj z powrotem część wspólną wszystkich trzech.
Podziel 150 przez 4 i przez 6. Liczba wielokrotności to część całkowita wyniku: ostatnia wielokrotność 4 nie większa od 150 to 4⋅37=148.
150:4=37,5→∣A∣=37
150:6=25→∣B∣=25
Znajdź część wspólną
Liczba podzielna przez 4 i przez 6 to wielokrotność ich najmniejszej wspólnej wielokrotności. NWW(4,6)=12, więc w części wspólnej są wielokrotności 12.
150:12=12,5
∣A∩B∣=12
Włącz oba zbiory i wyłącz część wspólną
Wstaw trzy liczby do wzoru.
∣A∪B∣=37+25−12
∣A∪B∣=50
A to podzielne przez 4, B przez 6. W części wspólnej jest 12 wielokrotności 12, poza kołami 100 pozostałych liczb.
Odpowiedź: przez 4 lub przez 6 dzieli się 50 liczb od 1 do 150.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Czerwona karta albo figura
Z talii 52 kart wybierasz jedną. Ile jest kart czerwonych (kiery i kara) lub będących figurą (walet, dama, król)?
Policz karty czerwone i figury.
∣A∣=26,∣B∣=4⋅3=12
Czerwone figury są w obu zbiorach.
∣A∩B∣=2⋅3=6
Wstaw do wzoru.
26+12−6=32
Odpowiedź:32 karty.
Przykład 2. Pies i kot
W klasie jest 30 osób. Psa ma 18 z nich, kota 15, a 5 osób nie ma żadnego z tych zwierząt. Ile osób ma i psa, i kota?
Policz osoby, które mają choć jedno zwierzę.
∣A∪B∣=30−5=25
Przekształć wzór.
∣A∩B∣=∣A∣+∣B∣−∣A∪B∣
Wstaw liczby.
∣A∩B∣=18+15−25=8
Odpowiedź:8 osób.
Przykład 3. Trzy języki obce
Wśród 100 studentów angielskiego uczy się 60, niemieckiego 45, francuskiego 30. Angielskiego i niemieckiego uczy się 25 osób, angielskiego i francuskiego 15, niemieckiego i francuskiego 10, a wszystkich trzech 5. Ilu studentów uczy się co najmniej jednego z tych języków?
Dodaj trzy zbiory.
60+45+30=135
Odejmij części wspólne par.
135−25−15−10=85
Dodaj z powrotem część wspólną wszystkich trzech: przy odejmowaniu par zniknęła całkiem.
85+5=90
Odpowiedź:90 studentów.
Przykład 4. Seriale i książki
W grupie 50 osób seriale ogląda 32, książki czyta 27, a 15 osób robi jedno i drugie. Ile osób nie robi żadnej z tych rzeczy?
Policz osoby, które robią co najmniej jedno.
∣A∪B∣=32+27−15=44
Odejmij od całej grupy.
50−44=6
Odpowiedź:6 osób.
Przykład 5. Ani przez 2, ani przez 3
Ile liczb od 1 do 100 nie dzieli się ani przez 2, ani przez 3?
Policz podzielne przez 2, przez 3 i przez 6.
∣A∣=50,∣B∣=33,∣A∩B∣=16
Policz podzielne przez 2 lub przez 3.
∣A∪B∣=50+33−16=67
Odejmij od wszystkich liczb.
100−67=33
Odpowiedź:33 liczby.
Najczęstsze błędy
Unikaj ich w każdym zadaniu z nakładającymi się zbiorami.
W tych sytuacjach wzór się upraszcza albo rozrasta.
Zbiory rozłączne∣A∪B∣=∣A∣+∣B∣
Część wspólna jest pusta, więc odejmujesz zero. To zasada dodawania.
Jeden zbiór w drugimA⊆B⟹∣A∪B∣=∣B∣
Część wspólna to cały zbiór A, więc ∣A∣+∣B∣−∣A∣=∣B∣.
Trzy zbiory∣A∣+∣B∣+∣C∣−∣A∩B∣−∣A∩C∣−∣B∩C∣+∣A∩B∩C∣
Tyle wynosi ∣A∪B∪C∣. Elementy wspólne dla wszystkich trzech zbiorów dodajesz trzy razy i trzy razy odejmujesz z parami, więc na końcu trzeba je dodać jeszcze raz. Tak liczysz trzy języki.