Przykład 1. Rozstęp ocen
Uczeń dostał z matematyki oceny 3, 5, 4, 2, 5, 4 i 3. Oblicz rozstęp jego ocen.
-
Uporządkuj oceny.
-
Odczytaj pierwszą i ostatnią ocenę.
-
Odejmij najmniejszą ocenę od największej.
Odpowiedź: rozstęp ocen wynosi .
Rozstęp mówi, jak szeroko rozciągają się dane: od najmniejszej do największej wartości. Liczysz go jednym odejmowaniem, a uważać trzeba głównie na liczby ujemne.
rozstęp nigdy nie jest ujemny
minus przed ujemną daje plus
wszystkie wartości równe
Rozstęp to różnica między największą a najmniejszą wartością w danych. Na osi liczbowej jest to długość odcinka, na którym mieszczą się wszystkie dane, dlatego nigdy nie wychodzi ujemny. Należy do miar rozproszenia: mówi, jak bardzo dane się od siebie różnią, a nie gdzie leży ich środek.
Zestawy 7, 9, 10, 11, 13 i 1, 5, 10, 15, 19 mają tę samą średnią 10, ale drugi jest dużo bardziej rozrzucony. Widać to po rozstępach:
Rozstęp zależy tylko od dwóch skrajnych liczb. Jedna nietypowa wartość potrafi go mocno zwiększyć, a to, jak ułożone są dane w środku, nie ma na niego wpływu. Dokładniej rozrzut opisuje odchylenie standardowe, które bierze pod uwagę wszystkie dane.
W górach co kilka godzin mierzono temperaturę powietrza. Wyszło 3, −4, 7, 12, −6, 9 i 5 stopni Celsjusza. Obliczymy rozstęp tych pomiarów w czterech krokach.
Ustaw liczby od najmniejszej do największej. Liczby ujemne idą na początek, a im dalej od zera, tym wcześniej: −6 jest mniejsze od −4.
W uporządkowanych danych najmniejsza wartość stoi na początku, a największa na końcu.
Podstaw obie liczby do wzoru. Najmniejszą wartość weź w nawias, bo jest ujemna.
Odejmujesz zwykłe liczby, bez nawiasów. Dla ocen od 2 do 5 wychodzi .
Więcej: przykład 1
Nasze dane:
Rozstęp to odległość od do zera plus odległość od zera do .
Obie liczby weź w nawiasy. Dla −2 i −9 wychodzi .
Więcej: przykład 2
Zaznacz pomiary na osi. Od −6 do zera jest 6 jednostek, a od zera do 12 jest ich 12, razem 18. Tyle samo wyszło z odejmowania.
Odpowiedź: rozstęp temperatur wynosi .
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Uczeń dostał z matematyki oceny 3, 5, 4, 2, 5, 4 i 3. Oblicz rozstęp jego ocen.
Uporządkuj oceny.
Odczytaj pierwszą i ostatnią ocenę.
Odejmij najmniejszą ocenę od największej.
Odpowiedź: rozstęp ocen wynosi .
Przez cztery zimowe noce o północy zmierzono temperatury , , i . Oblicz rozstęp tych pomiarów.
Uporządkuj temperatury. Najzimniej było przy −9, a najcieplej przy −2.
Odejmij najmniejszą wartość od największej. Liczbę odejmowaną weź w nawias.
Zamień odejmowanie liczby ujemnej na dodawanie.
Na termometrze od −9 do −2 jest 7 stopni, więc wynik się zgadza.
Odpowiedź: rozstęp wynosi .
Sześć osób w firmie zarabia miesięcznie 4000 zł, 4200 zł, 4500 zł, 4800 zł, 5000 zł i 15 000 zł. Oblicz rozstęp pensji. Jak zmieni się rozstęp bez najwyższej pensji?
Pensje są już uporządkowane. Odejmij najniższą od najwyższej.
Bez pensji 15 000 zł największą wartością jest 5000 zł.
Jedna pensja zwiększa rozstęp jedenaście razy. Pięć pozostałych mieści się w przedziale szerokim na 1000 zł, ale rozstęp tego nie pokazuje, bo zależy tylko od dwóch skrajnych liczb.
Odpowiedź: rozstęp wynosi zł, a bez najwyższej pensji zł.
Rozstęp liczb 3, 7, i 12 wynosi 15. Wyznacz .
Policz rozstęp bez . Wychodzi 9, a ma być 15, więc musi leżeć poza przedziałem od 3 do 12.
Pierwsza możliwość: jest nową najmniejszą wartością.
Druga możliwość: jest nową największą wartością.
Sprawdzenie: dla −3 rozstęp to , a dla 18 wychodzi .
Odpowiedź: lub .
Unikaj ich w każdym zadaniu z rozstępem.
W tych sytuacjach rozstęp znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.
Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.