Rozstęp (rozpiętość)

Rozstęp mówi, jak szeroko rozciągają się dane: od najmniejszej do największej wartości. Liczysz go jednym odejmowaniem, a uważać trzeba głównie na liczby ujemne.

R=xmax⁡−xmin⁡R = x_{\max} - x_{\min}

rozstęp nigdy nie jest ujemny

R≥0R \geq 0

xmin⁡<0x_{\min} < 0 minus przed ujemną daje plus

R=xmax⁡+∣xmin⁡∣R = x_{\max} + |x_{\min}|

R=0R = 0 wszystkie wartości równe

xmax⁡=xmin⁡x_{\max} = x_{\min}
xmax⁡x_{\max} to największa, a xmin⁡x_{\min} najmniejsza wartość w danych. Rozstęp ma tę samą jednostkę co dane: dla temperatur są to stopnie, dla pensji złote.

Czym jest rozstęp?

Rozstęp to różnica między największą a najmniejszą wartością w danych. Na osi liczbowej jest to długość odcinka, na którym mieszczą się wszystkie dane, dlatego nigdy nie wychodzi ujemny. Należy do miar rozproszenia: mówi, jak bardzo dane się od siebie różnią, a nie gdzie leży ich środek.

Zestawy 7, 9, 10, 11, 13 i 1, 5, 10, 15, 19 mają tę samą średnią 10, ale drugi jest dużo bardziej rozrzucony. Widać to po rozstępach:

R=13−7=6R = 13 - 7 = 6 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
R=19−1=18R = 19 - 1 = 18 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
Oba zestawy na tej samej osi. Pierwszy mieści się na odcinku długości 6, drugi potrzebuje odcinka trzy razy dłuższego.

Rozstęp zależy tylko od dwóch skrajnych liczb. Jedna nietypowa wartość potrafi go mocno zwiększyć, a to, jak ułożone są dane w środku, nie ma na niego wpływu. Dokładniej rozrzut opisuje odchylenie standardowe, które bierze pod uwagę wszystkie dane.

Jak obliczyć rozstęp krok po kroku

W górach co kilka godzin mierzono temperaturę powietrza. Wyszło 3, −4, 7, 12, −6, 9 i 5 stopni Celsjusza. Obliczymy rozstęp tych pomiarów w czterech krokach.

Dane 3, −4, 7, 12, −6, 9, 53,\ -4,\ 7,\ 12,\ -6,\ 9,\ 5 xmin⁡=−6, xmax⁡=12x_{\min} = -6,\ x_{\max} = 12 R=18R = 18
  1. Uporządkuj dane

    Ustaw liczby od najmniejszej do największej. Liczby ujemne idą na początek, a im dalej od zera, tym wcześniej: −6 jest mniejsze od −4.

    1. −6, −4, 3, 5, 7, 9, 12-6,\ -4,\ 3,\ 5,\ 7,\ 9,\ 12
  2. Wypisz największą i najmniejszą wartość

    W uporządkowanych danych najmniejsza wartość stoi na początku, a największa na końcu.

    Skrajne wartości temperatur
    xmin⁡x_{\min} xmax⁡x_{\max}
    −6-6 1212
  3. Odejmij najmniejszą wartość od największej

    Podstaw obie liczby do wzoru. Najmniejszą wartość weź w nawias, bo jest ujemna.

    1. R=xmax⁡−xmin⁡=12−(−6)R = x_{\max} - x_{\min} = 12 - (-6)
    2. R=12+6R = 12 + 6
    3. R=18R = 18

    xmin⁡≥0x_{\min} \geq 0 wszystkie wartości nieujemne

    Odejmujesz zwykłe liczby, bez nawiasów. Dla ocen od 2 do 5 wychodzi R=5−2=3R = 5 - 2 = 3.

    Więcej: przykład 1

    xmin⁡<0<xmax⁡x_{\min} < 0 < x_{\max} wartości po obu stronach zera

    Nasze dane: −6<0<12-6 < 0 < 12

    Rozstęp to odległość od xmin⁡x_{\min} do zera plus odległość od zera do xmax⁡x_{\max}.

    xmax⁡<0x_{\max} < 0 wszystkie wartości ujemne

    Obie liczby weź w nawiasy. Dla −2 i −9 wychodzi R=−2−(−9)=7R = -2 - (-9) = 7.

    Więcej: przykład 2

  4. Sprawdź wynik na osi liczbowej

    Zaznacz pomiary na osi. Od −6 do zera jest 6 jednostek, a od zera do 12 jest ich 12, razem 18. Tyle samo wyszło z odejmowania.

    R=18R = 18 −6 −4 −2 0 2 4 6 8 10 12
    Pomiary na osi liczbowej. Klamra biegnie od najzimniejszego pomiaru, −6 stopni, do najcieplejszego, 12 stopni, i ma długość 18.

    Odpowiedź: rozstęp temperatur wynosi R=18∘CR = 18^\circ\text{C}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Rozstęp ocen

Uczeń dostał z matematyki oceny 3, 5, 4, 2, 5, 4 i 3. Oblicz rozstęp jego ocen.

Przykład 2. Same liczby ujemne

Przez cztery zimowe noce o północy zmierzono temperatury −2∘C-2^\circ\text{C}, −9∘C-9^\circ\text{C}, −5∘C-5^\circ\text{C} i −3∘C-3^\circ\text{C}. Oblicz rozstęp tych pomiarów.

Przykład 3. Wartość odstająca

Sześć osób w firmie zarabia miesięcznie 4000 zł, 4200 zł, 4500 zł, 4800 zł, 5000 zł i 15 000 zł. Oblicz rozstęp pensji. Jak zmieni się rozstęp bez najwyższej pensji?

Przykład 4. Brakująca liczba

Rozstęp liczb 3, 7, xx i 12 wynosi 15. Wyznacz xx.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z rozstępem.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach rozstęp znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.

Wszystkie wartości równe x1=…=xn  ⇒  R=0\displaystyle x_1 = \ldots = x_n \;\Rightarrow\; R = 0
Największa i najmniejsza wartość są tą samą liczbą, więc różnica wynosi zero. Tylko w tym przypadku rozstęp jest zerem.
Ta sama liczba dodana do każdej wartości xi+k  ⇒  R bez zmian\displaystyle x_i + k \;\Rightarrow\; R \text{ bez zmian}
Wszystkie dane przesuwają się po osi o tyle samo, więc odcinek od najmniejszej do największej ma tę samą długość. Gdyby każda temperatura z naszego przykładu była o 5 stopni wyższa, rozstęp dalej wynosiłby 18 stopni.
Każda wartość pomnożona przez tę samą liczbę k⋅xi  ⇒  ∣k∣⋅R\displaystyle k \cdot x_i \;\Rightarrow\; |k| \cdot R
Odległości między danymi rosną ∣k∣|k| razy, więc rozstęp też. Po podwojeniu ocen od 2 do 5 dostajesz liczby od 4 do 10 i rozstęp 6.
Ten sam rozstęp, inny rozrzut 1,1,1,10i1,4,7,10\displaystyle 1, 1, 1, 10 \quad \text{i} \quad 1, 4, 7, 10
Oba zestawy mają rozstęp 9. W pierwszym trzy liczby stoją w jednym miejscu, w drugim dane rozkładają się równo co 3. Takie różnice pokazuje dopiero odchylenie standardowe.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.