Tangens różnicy kątów

Tangens różnicy liczysz z tangensów obu kątów. Najczęściej służy do obliczania kąta między dwiema prostymi, bo współczynniki kierunkowe prostych to właśnie tangensy ich kątów nachylenia.

tg⁡(α−β)=tg⁡α−tg⁡β1+tg⁡αtg⁡β\operatorname{tg}(\alpha - \beta) = \frac{\operatorname{tg} \alpha - \operatorname{tg} \beta}{1 + \operatorname{tg} \alpha \operatorname{tg} \beta}

tangens sumy

tg⁡(α+β)=tg⁡α+tg⁡β1−tg⁡αtg⁡β\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha + \beta) = \frac{\operatorname{tg} \alpha + \operatorname{tg} \beta}{1 - \operatorname{tg} \alpha \operatorname{tg} \beta}

kąt między prostymi

tg⁡φ=∣a1−a21+a1a2∣\displaystyle \operatorname{tg} \varphi = \left| \frac{a_1 - a_2}{1 + a_1 a_2} \right|
Wzór działa, gdy istnieją tangensy kątów α\alpha, β\beta i α−β\alpha - \beta. W drugiej kolumnie a1a_1 i a2a_2 to współczynniki kierunkowe prostych, a φ\varphi to kąt ostry między nimi.

Skąd się bierze ten wzór?

Podziel sinus różnicy przez cosinus różnicy, a potem licznik i mianownik przez cos⁡αcos⁡β\cos \alpha \cos \beta. Każdy iloraz sinusa przez cosinus tego samego kąta zamienia się w tangens:

  1. tg⁡(α−β)=sin⁡αcos⁡β−cos⁡αsin⁡βcos⁡αcos⁡β+sin⁡αsin⁡β\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha - \beta) = \frac{\sin \alpha \cos \beta - \cos \alpha \sin \beta}{\cos \alpha \cos \beta + \sin \alpha \sin \beta}
  2. tg⁡(α−β)=tg⁡α−tg⁡β1+tg⁡αtg⁡β\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha - \beta) = \frac{\operatorname{tg} \alpha - \operatorname{tg} \beta}{1 + \operatorname{tg} \alpha \operatorname{tg} \beta}

To samo wyjdzie, gdy do wzoru na tangens sumy wstawisz −β-\beta. Tangens kąta przeciwnego zmienia znak, więc w liczniku plus przechodzi w minus, a w mianowniku minus w plus.

Jak obliczyć kąt między dwiema prostymi krok po kroku

Oblicz miarę kąta ostrego, pod którym przecinają się proste y=3xy = 3x i y=12xy = \tfrac{1}{2}x.

Zadanie y=3x,  y=12xy = 3x,\ \ y = \tfrac{1}{2}x tg⁡α=3, tg⁡β=12\operatorname{tg} \alpha = 3,\ \operatorname{tg} \beta = \tfrac{1}{2} tg⁡φ=1\operatorname{tg} \varphi = 1 φ=45∘\varphi = 45^\circ
  1. Zapisz tangensy kątów nachylenia

    Współczynnik kierunkowy prostej to tangens kąta, jaki tworzy ona z osią xx. Kąt między prostymi to różnica tych kątów.

    1. tg⁡α=3,tg⁡β=12\operatorname{tg} \alpha = 3, \quad \operatorname{tg} \beta = \frac{1}{2}
    2. φ=α−β\varphi = \alpha - \beta
  2. Podstaw do wzoru na tangens różnicy

    Policz osobno licznik i mianownik, a potem podziel.

    1. tg⁡φ=3−121+3⋅12=5252\displaystyle \operatorname{tg} \varphi = \frac{3 - \frac{1}{2}}{1 + 3 \cdot \frac{1}{2}} = \frac{\frac{5}{2}}{\frac{5}{2}}
    2. tg⁡φ=1\operatorname{tg} \varphi = 1
  3. Odczytaj kąt

    Zanim odczytasz kąt, sprawdź, czy licznik albo mianownik nie są zerami. To one mówią o szczególnym położeniu prostych:

    1+a1a2≠01 + a_1 a_2 \neq 0 Proste przecinają się pod kątem ostrym

    Nasze proste: tg⁡φ=1\operatorname{tg} \varphi = 1

    tg⁡φ=∣a1−a21+a1a2∣\displaystyle \operatorname{tg} \varphi = \left| \frac{a_1 - a_2}{1 + a_1 a_2} \right|

    Kąt odczytasz z wartości tangensa.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    1+a1a2=01 + a_1 a_2 = 0 Proste prostopadłe

    a1a2=−1a_1 a_2 = -1

    Mianownik jest zerem, a tangens kąta 90° nie istnieje.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    a1−a2=0a_1 - a_2 = 0 Proste równoległe

    a1=a2a_1 = a_2

    Licznik jest zerem, więc kąt między prostymi to 0°.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    1. tg⁡φ=1 ⇒ φ=45∘\operatorname{tg} \varphi = 1 \ \Rightarrow \ \varphi = 45^\circ
  4. Sprawdź kąt na kratkach

    Weź punkt A(2,1)A(2, 1) na prostej y=12xy = \tfrac{1}{2}x i punkt P(1,3)P(1, 3) na prostej y=3xy = 3x.

    Odcinek OAOA to krok o 2 kratki w prawo i 1 w górę. Odcinek APAP to ten sam krok obrócony o kąt prosty: 1 w lewo i 2 w górę. Trójkąt OAPOAP jest więc prostokątny i równoramienny, a jego kąty ostre mają po 45°.

    Odpowiedź: proste przecinają się pod kątem 45∘45^\circ.

Więcej przykładów

Spróbuj najpierw rozwiązać każde zadanie samodzielnie, a potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Tangens kąta 15°

Oblicz tg⁡15∘\operatorname{tg} 15^\circ.

Przykład 2. Proste prostopadłe

Pod jakim kątem przecinają się proste y=2x+1y = 2x + 1 i y=−12x+4y = -\tfrac{1}{2}x + 4?

Przykład 3. Proste równoległe

Pod jakim kątem przecinają się proste y=2x+1y = 2x + 1 i y=2x−3y = 2x - 3?

Przykład 4. Tangens różnicy z danych

Wiadomo, że tg⁡α=3\operatorname{tg} \alpha = 3 i tg⁡β=2\operatorname{tg} \beta = 2. Oblicz tg⁡(α−β)\operatorname{tg}(\alpha - \beta).

Przykład 5. Zwijanie wzoru

Oblicz tg⁡70∘−tg⁡10∘1+tg⁡70∘tg⁡10∘\dfrac{\operatorname{tg} 70^\circ - \operatorname{tg} 10^\circ}{1 + \operatorname{tg} 70^\circ \operatorname{tg} 10^\circ} bez kalkulatora.

Przykład 6. Odjęcie od 45°

Zapisz tg⁡(45∘−α)\operatorname{tg}(45^\circ - \alpha) przez tg⁡α\operatorname{tg} \alpha.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z tangensem różnicy.

Przypadki szczególne

Wartości tangensa dla typowych kątów znajdziesz w tabeli wartości dla kątów 30°, 45° i 60°.

Sama różnica tangensów tg⁡α−tg⁡β\displaystyle \operatorname{tg} \alpha - \operatorname{tg} \beta
To tylko licznik wzoru. W zadaniu ze strony bez mianownika wyszłoby tg⁡φ=52\operatorname{tg} \varphi = \tfrac{5}{2}, czyli kąt około 68°, a nie 45°.
Proste prostopadłe tg⁡α⋅tg⁡β=−1\displaystyle \operatorname{tg} \alpha \cdot \operatorname{tg} \beta = -1
Mianownik jest zerem, a różnica kątów wynosi 90°. Stąd warunek prostopadłości prostych a1a2=−1a_1 a_2 = -1.
Kąty równe tg⁡(α−α)=tg⁡0∘=0\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha - \alpha) = \operatorname{tg} 0^\circ = 0
Licznik się zeruje. Dla prostych oznacza to równoległość.
Odwrócona kolejność tg⁡(β−α)=−tg⁡(α−β)\displaystyle \operatorname{tg}(\beta - \alpha) = -\operatorname{tg}(\alpha - \beta)
Licznik zmienia znak, mianownik nie. Przy kącie między prostymi znak usuwa wartość bezwzględna.
Odjęcie 180° tg⁡(α−180∘)=tg⁡α\displaystyle \operatorname{tg}(\alpha - 180^\circ) = \operatorname{tg} \alpha
Tangens kąta półpełnego to 0, więc wzór zostawia tangens bez zmian. Okres tangensa to 180°.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.