Wzór Pascala

Każdy symbol Newtona wewnątrz trójkąta Pascala jest sumą dwóch symboli z wiersza nad nim. Dzięki temu policzysz (nk)\binom{n}{k} samym dodawaniem, bez silni.

(nk)=(n−1k−1)+(n−1k)\binom{n}{k} = \binom{n-1}{k-1} + \binom{n-1}{k}

brzegi wiersza

(n0)=(nn)=1\displaystyle \binom{n}{0} = \binom{n}{n} = 1

wartość wprost, do sprawdzenia

(nk)=n!k! (n−k)!\displaystyle \binom{n}{k} = \frac{n!}{k!\,(n-k)!}

symetria wiersza

(nk)=(nn−k)\displaystyle \binom{n}{k} = \binom{n}{n-k}
(nk)\binom{n}{k} stoi w wierszu nn trójkąta Pascala na miejscu kk, a miejsca liczysz od zera. Oba składniki leżą w wierszu wyżej, jeden po lewej, drugi po prawej. Wzór działa dla 1≤k≤n−11 \leq k \leq n - 1.

Skąd się bierze wzór Pascala?

Z pięciu osób A, B, C, D, E wybierz dwie. Takich wyborów jest (52)=10\binom{5}{2} = 10. Podziel je ze względu na jedną osobę, na przykład A. W czterech parach A jest i dobierasz do niej jedną osobę z czterech pozostałych. W sześciu parach A nie ma, więc obie osoby wybierasz spośród B, C, D, E.

Tak samo jest dla dowolnych nn i kk. Wyróżnij jeden element zbioru. Wyborów z nim jest (n−1k−1)\binom{n-1}{k-1}, bo do wyróżnionego dobierasz k−1k - 1 elementów z pozostałych n−1n - 1. Wyborów bez niego jest (n−1k)\binom{n-1}{k}. Każdy wybór należy do dokładnie jednej z tych grup, więc obie liczby się dodaje:

  1. (nk)=(n−1k−1)+(n−1k)\displaystyle \binom{n}{k} = \binom{n-1}{k-1} + \binom{n-1}{k}

W trójkącie Pascala oba składniki stoją w wierszu nad (nk)\binom{n}{k}, po jego lewej i prawej stronie. Każdą liczbę wewnątrz trójkąta dostajesz więc, dodając dwie liczby nad nią.

Wzór da się też sprawdzić rachunkiem. Zapisz oba składniki wzorem z silniami. Pierwszy ułamek rozszerz przez kk, a drugi przez n−kn - k, żeby oba miały mianownik k! (n−k)!k!\,(n-k)!:

  1. (n−1k−1)=k⋅(n−1)!k! (n−k)!\displaystyle \binom{n-1}{k-1} = \frac{k \cdot (n-1)!}{k!\,(n-k)!}
  2. (n−1k)=(n−k)⋅(n−1)!k! (n−k)!\displaystyle \binom{n-1}{k} = \frac{(n-k) \cdot (n-1)!}{k!\,(n-k)!}

Dodaj liczniki. W nawiasie zostaje k+n−k=nk + n - k = n, a n⋅(n−1)!=n!n \cdot (n-1)! = n!:

  1. (n−1k−1)+(n−1k)=n⋅(n−1)!k! (n−k)!\displaystyle \binom{n-1}{k-1} + \binom{n-1}{k} = \frac{n \cdot (n-1)!}{k!\,(n-k)!}
  2. n!k! (n−k)!=(nk)\displaystyle \frac{n!}{k!\,(n-k)!} = \binom{n}{k}

Jak korzystać ze wzoru Pascala krok po kroku

Wiersz n=6n = 6 trójkąta Pascala to 1, 6, 15, 20, 15, 6, 1. Oblicz (73)\binom{7}{3} bez silni. Zrobimy to w czterech krokach.

Zadanie (73)\binom{7}{3} n=7, k=3n = 7, \ k = 3 (73)=15+20\binom{7}{3} = 15 + 20 (73)=35\binom{7}{3} = 35
  1. Sprawdź, gdzie leży symbol

    Odczytaj górną i dolną liczbę. Wzór Pascala działa wewnątrz wiersza, czyli dla kk od 1 do n−1n - 1, a tu ten warunek jest spełniony.

    1. n=7,k=3n = 7, \quad k = 3
    2. 1≤3≤61 \leq 3 \leq 6

    2≤k≤n−22 \leq k \leq n - 2 wnętrze wiersza

    Nasze zadanie: k=3k = 3

    Rozłóż symbol na dwa składniki z wiersza wyżej, odczytaj je i dodaj.

    k=0 lub k=nk = 0 \ \text{lub} \ k = n brzeg wiersza

    Wzoru nie stosujesz, bo jeden ze składników miałby na dole −1-1 albo liczbę większą od górnej. Na brzegu każdego wiersza stoi 1.

    Przykład: nowy wiersz trójkąta

    k=1 lub k=n−1k = 1 \ \text{lub} \ k = n - 1 tuż przy brzegu

    Jeden składnik leży na brzegu i wynosi 1, drugi wynosi n−1n - 1. Dlatego (n1)=1+(n−1)=n\binom{n}{1} = 1 + (n - 1) = n.

    Więcej: przypadki szczególne

  2. Zapisz i odczytaj składniki

    Oba składniki leżą w wierszu wyżej, więc mają na górze n−1=6n - 1 = 6. Na dole stoją k−1=2k - 1 = 2 i k=3k = 3.

    1. (73)=(62)+(63)\displaystyle \binom{7}{3} = \binom{6}{2} + \binom{6}{3}

    Odczytaj oba składniki z wiersza n=6n = 6. Miejsca liczysz od k=0k = 0, więc (62)\binom{6}{2} to trzecia liczba wiersza, a (63)\binom{6}{3} czwarta.

    1. (62)=15,(63)=20\displaystyle \binom{6}{2} = 15, \quad \binom{6}{3} = 20
  3. Dodaj składniki

    Wstaw odczytane liczby do wzoru i dodaj je.

    1. (73)=15+20\displaystyle \binom{7}{3} = 15 + 20
    2. (73)=35\displaystyle \binom{7}{3} = 35
  4. Sprawdź wynik wzorem z silniami

    Policz (73)\binom{7}{3} wprost. Skróć 4!4! w liczniku i mianowniku, a w liczniku zostaną trzy czynniki od 7 w dół.

    1. (73)=7!3!⋅4!=7⋅6⋅53⋅2⋅1\displaystyle \binom{7}{3} = \frac{7!}{3! \cdot 4!} = \frac{7 \cdot 6 \cdot 5}{3 \cdot 2 \cdot 1}
    2. (73)=2106=35\displaystyle \binom{7}{3} = \frac{210}{6} = 35

    Odpowiedź: (73)=35\binom{7}{3} = 35.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Suma w jeden symbol

Zapisz (104)+(105)\binom{10}{4} + \binom{10}{5} jako jeden symbol Newtona i oblicz jego wartość.

Przykład 2. Nowy wiersz trójkąta

Wiersz n=4n = 4 trójkąta Pascala to 1, 4, 6, 4, 1. Wyznacz wiersz n=5n = 5.

Przykład 3. Dziewiąty uczeń

Z ośmiu uczniów trójkę można wybrać na 56 sposobów, a dwójkę na 28 sposobów. Do grupy dołącza dziewiąty uczeń. Na ile sposobów można teraz wybrać trójkę?

Przykład 4. Wzór Pascala dwa razy

Wiersz n=5n = 5 trójkąta Pascala to 1, 5, 10, 10, 5, 1. Oblicz (72)\binom{7}{2} bez wypisywania wiersza n=6n = 6.

Przykład 5. Równanie z symbolem Newtona

Rozwiąż równanie (n2)+(n3)=(83)\binom{n}{2} + \binom{n}{3} = \binom{8}{3}, gdzie n≥3n \geq 3 jest liczbą naturalną.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu ze wzorem Pascala.

Przypadki szczególne

Te wartości znasz bez rozpisywania składników.

Brzegi wiersza (n0)=(nn)=1\displaystyle \binom{n}{0} = \binom{n}{n} = 1
Tu wzór Pascala nie działa, bo symbol (n−1−1)\binom{n-1}{-1} nie istnieje. Jedynki na brzegach to punkt startu: z nich buduje się cały trójkąt.
Drugie miejsce w wierszu (n1)=(nn−1)=n\displaystyle \binom{n}{1} = \binom{n}{n-1} = n
Jeden składnik to brzegowa jedynka, drugi to n−1n - 1. Na przykład (71)=1+6=7\binom{7}{1} = 1 + 6 = 7.
Środek wiersza (2mm)=2(2m−1m)\displaystyle \binom{2m}{m} = 2\binom{2m-1}{m}
Dla parzystego n=2mn = 2m oba składniki są równe z symetrii, więc środek wiersza to podwojony składnik: (63)=10+10=20\binom{6}{3} = 10 + 10 = 20.
Wzór użyty dwa razy (nk)=(n−2k−2)+2(n−2k−1)+(n−2k)\displaystyle \begin{aligned} \binom{n}{k} = &\binom{n-2}{k-2} \cr &+ 2\binom{n-2}{k-1} \cr &+ \binom{n-2}{k} \end{aligned}
Gdy rozłożysz oba składniki jeszcze raz, środkowy symbol pojawi się dwa razy. Działa dla 2≤k≤n−22 \leq k \leq n - 2, na przykład (72)=1+2⋅5+10=21\binom{7}{2} = 1 + 2 \cdot 5 + 10 = 21.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.