Kombinacje bez powtórzeń

Kombinacja to wybór kk elementów z nn, w którym liczy się tylko to, co zostało wybrane, a nie kolejność. Liczbę takich wyborów podaje symbol Newtona (nk)\binom{n}{k}, czytany „n po k”.

(nk)=n!k!(n−k)!\binom{n}{k} = \frac{n!}{k!(n-k)!}

wariacje podzielone przez k!

(nk)=Vnkk!\displaystyle \binom{n}{k} = \frac{V_n^k}{k!}

wybór pary

(n2)=n(n−1)2\displaystyle \binom{n}{2} = \frac{n(n-1)}{2}

wybrać k to zostawić n − k

(nk)=(nn−k)\displaystyle \binom{n}{k} = \binom{n}{n-k}
nn to liczba wszystkich elementów, a kk to liczba wybieranych, 0≤k≤n0 \leq k \leq n. Wybierane elementy są różne i żaden nie może być wybrany dwa razy.

Skąd się bierze wzór na kombinacje?

Wybierz dwie osoby z czterech: A, B, C i D. Gdyby kolejność się liczyła, pierwszą osobę wybierzesz na 4 sposoby, a drugą na 3, czyli razem na 4⋅3=124 \cdot 3 = 12 sposobów. To wariacje bez powtórzeń.

Tabela par uporządkowanych z liter A, B, C, D: sześć par nad przekątną, takich jak AB, i sześć tych samych par w odwrotnej kolejności pod nią
A B C D
A AB AC AD
B BA BC BD
C CA CB CD
D DA DB DC
Wszystkie pary uporządkowane z czterech osób. Para BA pod przekątną to ten sam wybór co AB nad nią, więc różnych wyborów jest tyle, ile niebieskich pól: 6.

Każda para osób jest tu policzona dwa razy, bo dwie osoby można ustawić w kolejności na 2!2! sposoby. Przy wyborze kk osób każda grupa pojawia się w wariacjach k!k! razy, więc wariacje dzielisz przez k!k!:

  1. (42)=4⋅32!=6\displaystyle \binom{4}{2} = \frac{4 \cdot 3}{2!} = 6
  2. (nk)=Vnkk!=n!(n−k)!⋅k!\displaystyle \binom{n}{k} = \frac{V_n^k}{k!} = \frac{n!}{(n-k)! \cdot k!}

Jak policzyć kombinacje krok po kroku

Trener wybiera z 8 chętnych trzy osoby do sztafety pływackiej w szkolnych zawodach, a kolejność płynięcia ustalą później. Na ile sposobów może wybrać tę trójkę?

Zadanie 3 z 83 \text{ z } 8 n=8, k=3n = 8,\ k = 3 (83)=56\binom{8}{3} = 56
  1. Sprawdź, czy kolejność ma znaczenie

    Liczy się tylko skład trójki: wybór Ani, Bartka i Celiny to ten sam wybór co Celiny, Ani i Bartka. Osoby są różne i nikt nie może być wybrany dwa razy.

    1. n=8,k=3n = 8, \quad k = 3

    {A,B,C}\{A, B, C\} kolejność się nie liczy

    Nasze zadanie: skład troˊjki\text{skład trójki}

    To kombinacja. Liczysz symbol Newtona.

    (A,B,C)(A, B, C) kolejność się liczy

    Vnk=n!(n−k)!\displaystyle V_n^k = \frac{n!}{(n-k)!}

    Gdyby trener od razu ustalał, kto płynie pierwszy, drugi i trzeci, wyszłoby 8⋅7⋅6=3368 \cdot 7 \cdot 6 = 336.

    Więcej: wariacje bez powtórzeń

    {A,A,B}\{A, A, B\} ten sam element można wziąć kilka razy

    (n+k−1k)\displaystyle \binom{n+k-1}{k}

    Na przykład wybór trzech gałek lodów z pięciu smaków, gdy smaki mogą się powtarzać.

    Więcej: kombinacje z powtórzeniami

  2. Podstaw liczby do wzoru

    W liczniku stoi silnia liczby wszystkich osób, w mianowniku silnie liczby wybranych i liczby pozostałych.

    1. (83)=8!3!⋅(8−3)!=8!3!⋅5!\displaystyle \binom{8}{3} = \frac{8!}{3! \cdot (8-3)!} = \frac{8!}{3! \cdot 5!}
  3. Skróć silnie i policz

    Rozpisz 8!8! tylko do 5!5!, wtedy 5!5! skróci się z mianownikiem. Zostaje iloczyn trzech liczb od 8 w dół podzielony przez 3!3!.

    1. (83)=8⋅7⋅6⋅5!3!⋅5!=8⋅7⋅66\displaystyle \binom{8}{3} = \frac{8 \cdot 7 \cdot 6 \cdot 5!}{3! \cdot 5!} = \frac{8 \cdot 7 \cdot 6}{6}
    2. (83)=56\displaystyle \binom{8}{3} = 56
  4. Sprawdź wynik inną drogą

    Gdyby kolejność się liczyła, trójek byłoby 8⋅7⋅6=3368 \cdot 7 \cdot 6 = 336. Każdą trójkę osób da się ustawić w kolejności na 3!=63! = 6 sposobów, więc bez kolejności zostaje 336:6=56336 : 6 = 56.

    Odpowiedź: trener może wybrać trójkę na (83)=56\binom{8}{3} = 56 sposobów.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Powitania

Na spotkaniu jest 10 osób i każda wita się uściskiem dłoni z każdą inną dokładnie raz. Ile było uścisków dłoni?

Przykład 2. Przekątne sześciokąta

Ile przekątnych ma sześciokąt wypukły?

Przykład 3. Wybór z dwóch grup

W kole matematycznym jest 5 dziewcząt i 4 chłopców. Na ile sposobów można wybrać trzyosobową delegację, w której są dokładnie dwie dziewczyny?

Przykład 4. Symetria ułatwia rachunek

Oblicz (1210)\binom{12}{10}.

Przykład 5. Losowanie liczb

W losowaniu wybiera się 6 liczb z 49. Kolejność wylosowania się nie liczy. Ile jest możliwych wyników?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z kombinacjami.

Przypadki szczególne

Te wartości symbolu Newtona znasz od razu, bez liczenia.

Nic albo wszystko (n0)=(nn)=1\displaystyle \binom{n}{0} = \binom{n}{n} = 1
Nic nie wybrać można na jeden sposób i wszystko wybrać też na jeden sposób. Wzór daje to dzięki temu, że 0!=10! = 1.
Jeden element (n1)=(nn−1)=n\displaystyle \binom{n}{1} = \binom{n}{n-1} = n
Jeden element z nn wybierasz na nn sposobów. Tyle samo jest sposobów, żeby jeden element zostawić.
Wszystkie podzbiory (n0)+(n1)+…+(nn)=2n\displaystyle \binom{n}{0} + \binom{n}{1} + \ldots + \binom{n}{n} = 2^n
Dla czterech elementów 1+4+6+4+1=16=241 + 4 + 6 + 4 + 1 = 16 = 2^4. Każdy element albo bierzesz, albo nie, stąd dwa wybory dla każdego. Więcej na stronie o sumie współczynników dwumianowych.
Trójkąt Pascala (nk)=(n−1k−1)+(n−1k)\displaystyle \binom{n}{k} = \binom{n-1}{k-1} + \binom{n-1}{k}
Każda liczba w trójkącie Pascala jest sumą dwóch liczb nad nią, a cały trójkąt składa się z symboli Newtona.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.