Kombinacja to wybór k elementów z n, w którym liczy się tylko to, co zostało wybrane, a nie kolejność. Liczbę takich wyborów podaje symbol Newtona (kn), czytany „n po k”.
(kn)=k!(n−k)!n!
wariacje podzielone przez k!
(kn)=k!Vnk
wybór pary
(2n)=2n(n−1)
wybrać k to zostawić n − k
(kn)=(n−kn)
n to liczba wszystkich elementów, a k to liczba wybieranych, 0≤k≤n. Wybierane elementy są różne i żaden nie może być wybrany dwa razy.
Skąd się bierze wzór na kombinacje?
Wybierz dwie osoby z czterech: A, B, C i D. Gdyby kolejność się liczyła, pierwszą osobę wybierzesz na 4 sposoby, a drugą na 3, czyli razem na 4⋅3=12 sposobów. To wariacje bez powtórzeń.
Tabela par uporządkowanych z liter A, B, C, D: sześć par nad przekątną, takich jak AB, i sześć tych samych par w odwrotnej kolejności pod nią
A
B
C
D
A
AB
AC
AD
B
BA
BC
BD
C
CA
CB
CD
D
DA
DB
DC
Wszystkie pary uporządkowane z czterech osób. Para BA pod przekątną to ten sam wybór co AB nad nią, więc różnych wyborów jest tyle, ile niebieskich pól: 6.
Każda para osób jest tu policzona dwa razy, bo dwie osoby można ustawić w kolejności na 2! sposoby. Przy wyborze k osób każda grupa pojawia się w wariacjach k! razy, więc wariacje dzielisz przez k!:
(24)=2!4⋅3=6
(kn)=k!Vnk=(n−k)!⋅k!n!
Jak policzyć kombinacje krok po kroku
Trener wybiera z 8 chętnych trzy osoby do sztafety pływackiej w szkolnych zawodach, a kolejność płynięcia ustalą później. Na ile sposobów może wybrać tę trójkę?
Zadanie3 z 8n=8,k=3(38)=56
Sprawdź, czy kolejność ma znaczenie
Liczy się tylko skład trójki: wybór Ani, Bartka i Celiny to ten sam wybór co Celiny, Ani i Bartka. Osoby są różne i nikt nie może być wybrany dwa razy.
n=8,k=3
{A,B,C}kolejność się nie liczy
Nasze zadanie: skład troˊjki
To kombinacja. Liczysz symbol Newtona.
(A,B,C)kolejność się liczy
Vnk=(n−k)!n!
Gdyby trener od razu ustalał, kto płynie pierwszy, drugi i trzeci, wyszłoby 8⋅7⋅6=336.
W liczniku stoi silnia liczby wszystkich osób, w mianowniku silnie liczby wybranych i liczby pozostałych.
(38)=3!⋅(8−3)!8!=3!⋅5!8!
Skróć silnie i policz
Rozpisz 8! tylko do 5!, wtedy 5! skróci się z mianownikiem. Zostaje iloczyn trzech liczb od 8 w dół podzielony przez 3!.
(38)=3!⋅5!8⋅7⋅6⋅5!=68⋅7⋅6
(38)=56
Sprawdź wynik inną drogą
Gdyby kolejność się liczyła, trójek byłoby 8⋅7⋅6=336. Każdą trójkę osób da się ustawić w kolejności na 3!=6 sposobów, więc bez kolejności zostaje 336:6=56.
Odpowiedź: trener może wybrać trójkę na (38)=56 sposobów.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Powitania
Na spotkaniu jest 10 osób i każda wita się uściskiem dłoni z każdą inną dokładnie raz. Ile było uścisków dłoni?
Uścisk to wybór pary osób, a para Ania i Bartek to ta sama para co Bartek i Ania.
(210)
Użyj wzoru na wybór pary.
(210)=210⋅9=45
Odpowiedź:45 uścisków dłoni.
Przykład 2. Przekątne sześciokąta
Ile przekątnych ma sześciokąt wypukły?
Każde dwa wierzchołki wyznaczają odcinek. Policz wszystkie takie odcinki.
(26)=26⋅5=15
Sześć z nich to boki, a nie przekątne.
15−6=9
Odpowiedź: sześciokąt ma 9 przekątnych.
Przykład 3. Wybór z dwóch grup
W kole matematycznym jest 5 dziewcząt i 4 chłopców. Na ile sposobów można wybrać trzyosobową delegację, w której są dokładnie dwie dziewczyny?
Wybierz dwie dziewczyny z pięciu.
(25)=10
Wybierz jednego chłopca z czterech.
(14)=4
Każdą parę dziewcząt łączysz z każdym chłopcem.
10⋅4=40
Odpowiedź: na 40 sposobów.
Przykład 4. Symetria ułatwia rachunek
Oblicz (1012).
Wybrać 10 z 12 to to samo, co wskazać 2, które zostają.
(1012)=(212)
Policz prostszy symbol.
(212)=212⋅11=66
Odpowiedź:(1012)=66.
Przykład 5. Losowanie liczb
W losowaniu wybiera się 6 liczb z 49. Kolejność wylosowania się nie liczy. Ile jest możliwych wyników?
Rozpisz licznik do 43! i skróć.
(649)=6!49⋅48⋅47⋅46⋅45⋅44
Podziel przez 6!=720.
72010068347520=13983816
Jeden zakład trafia więc szóstkę z prawdopodobieństwem 139838161.
Te wartości symbolu Newtona znasz od razu, bez liczenia.
Nic albo wszystko(0n)=(nn)=1
Nic nie wybrać można na jeden sposób i wszystko wybrać też na jeden sposób. Wzór daje to dzięki temu, że 0!=1.
Jeden element(1n)=(n−1n)=n
Jeden element z n wybierasz na n sposobów. Tyle samo jest sposobów, żeby jeden element zostawić.
Wszystkie podzbiory(0n)+(1n)+…+(nn)=2n
Dla czterech elementów 1+4+6+4+1=16=24. Każdy element albo bierzesz, albo nie, stąd dwa wybory dla każdego. Więcej na stronie o sumie współczynników dwumianowych.
Trójkąt Pascala(kn)=(k−1n−1)+(kn−1)
Każda liczba w trójkącie Pascala jest sumą dwóch liczb nad nią, a cały trójkąt składa się z symboli Newtona.