Przykład 1. Ustawienie w kolejce
Na ile sposobów można ustawić 5 osób w kolejce?
-
Na pierwsze miejsce wybierasz jedną z 5 osób, na drugie jedną z 4 pozostałych i tak dalej.
-
Ten iloczyn to właśnie .
Odpowiedź: osoby można ustawić na sposobów.
Silnia liczby naturalnej to iloczyn wszystkich liczb od 1 do . Zapisuje się ją z wykrzyknikiem: czytamy „pięć silnia” i liczymy jako .
każda silnia zawiera poprzednią
silnia zera
iloraz sąsiednich silni
Silnia mówi, na ile sposobów można ustawić różnych rzeczy w rzędzie. Na pierwsze miejsce wybierasz jedną z rzeczy, na drugie jedną z pozostałych i tak dalej, aż na ostatnie miejsce zostaje jedna. Stąd iloczyn . Dlatego silnia stoi za wzorami na permutacje, wariacje i kombinacje.
Silnia rośnie bardzo szybko: to dopiero 120, a przekracza już 3,6 miliona. W zadaniach rzadko trzeba ją jednak liczyć do końca, bo każda silnia zawiera w sobie poprzednią. Widać to w tabeli: każdy wiersz to wiersz wyżej pomnożony przez .
| wartość | ||
|---|---|---|
| z definicji | ||
Takie wyrażenie pojawia się w każdym zadaniu z kombinacjami. Liczenie do końca zajmuje sporo czasu i łatwo się przy nim pomylić, dlatego rozpiszemy tylko to, co trzeba.
W mianowniku są i . Większa jest , więc licznik rozpisujesz tylko do niej. Pomaga w tym zależność , którą możesz stosować kilka razy z rzędu.
Ten sam czynnik stoi teraz w liczniku i w mianowniku, więc możesz go skrócić.
Zostało małe wyrażenie. Policz i podziel.
Bez dzielenia dużej liczby też się da: , więc skróć 9 przez 3 i 8 przez 2. Zostaje .
Odpowiedź: wartość wyrażenia wynosi .
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Na ile sposobów można ustawić 5 osób w kolejce?
Na pierwsze miejsce wybierasz jedną z 5 osób, na drugie jedną z 4 pozostałych i tak dalej.
Ten iloczyn to właśnie .
Odpowiedź: osoby można ustawić na sposobów.
Oblicz wartość wyrażenia .
Rozpisz do .
Skróć .
Odpowiedź: .
Uprość wyrażenie , gdzie .
Rozpisz większą silnię do . Zależność stosujesz tu dwa razy.
Skróć .
Sprawdź na liczbie, na przykład dla : i tyle samo daje .
Odpowiedź: , czyli .
Rozwiąż równanie .
Rozpisz lewą stronę tak jak w przykładzie 3.
Podziel obie strony przez . Silnia nigdy nie jest zerem, więc wolno to zrobić.
Wymnóż nawias i przenieś 20 na lewą stronę.
Rozłóż na czynniki albo policz deltę.
Sprawdzenie: i .
Odpowiedź: .
Unikaj ich w każdym zadaniu z silnią.
Te przypadki najczęściej budzą wątpliwości, bo nie da się ich policzyć wprost z iloczynu od 1 do .
Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.