Współczynnik zmienności

Współczynnik zmienności VV mówi, jaką część średniej stanowi odchylenie standardowe. Wynik w procentach nie ma jednostki, więc porównasz nim rozrzut danych o różnych średnich, a nawet w różnych jednostkach.

V=σxˉ⋅100%V = \frac{\sigma}{\bar{x}} \cdot 100\%

ten sam wynik jako ułamek

V=σxˉ\displaystyle V = \frac{\sigma}{\bar{x}}

odchylenie z wariancji

σ=σ2\displaystyle \sigma = \sqrt{\sigma^2}

V=0%V = 0\% wszystkie dane równe

σ=0\displaystyle \sigma = 0
σ\sigma to odchylenie standardowe danych, a xˉ\bar{x} ich średnia arytmetyczna, różna od zera. Obie liczby mają tę samą jednostkę, więc w ilorazie jednostka się skraca.

Czym jest współczynnik zmienności?

Odchylenie standardowe mówi, o ile dane różnią się zwykle od średniej, ale w jednostkach danych. Nie da się nim porównać wzrostu w centymetrach z masą ciała w kilogramach. Myli też przy różnych średnich: 10 zł różnicy w cenie bułek znaczy coś innego niż 10 zł różnicy w cenie rowerów.

Współczynnik zmienności porównuje odchylenie ze średnią. Gdy w grupie uczniów średni wzrost wynosi 170 cm przy odchyleniu 8 cm, a średnia masa ciała 65 kg przy odchyleniu 10 kg, to wzrost różni się o mniej niż 5% średniej, a masa o ponad 15%:

Współczynnik ma sens dla danych dodatnich, takich jak masa, długość, czas albo cena. Gdy średnia jest bliska zera, dzielenie przez nią daje ogromne, nic nie mówiące wyniki.

Jak obliczyć współczynnik zmienności krok po kroku

Pięć jabłek z jednej skrzynki zważono w gramach: 190, 210, 170, 230 i 200. Obliczymy współczynnik zmienności ich masy, a na końcu porównamy go z rozrzutem masy śliwek.

Dane 190, 210, 170, 230, 200190,\ 210,\ 170,\ 230,\ 200 xˉ=200\bar{x} = 200 σ=20\sigma = 20 V=10%V = 10\%
  1. Oblicz średnią

    Dodaj wszystkie masy i podziel sumę przez liczbę jabłek.

    1. 190+210+170+230+200=1000190 + 210 + 170 + 230 + 200 = 1000
    2. xˉ=10005\displaystyle \bar{x} = \frac{1000}{5}
    3. xˉ=200\bar{x} = 200
  2. Oblicz odchylenie standardowe

    Odejmij średnią od każdej masy, podnieś różnice do kwadratu i policz z nich średnią, czyli wariancję. Odchylenie standardowe to jej pierwiastek.

    Odchylenia mas jabłek od średniej 200 g i ich kwadraty
    xi−xˉx_i - \bar{x} −10-10 1010 −30-30 3030 00
    (xi−xˉ)2(x_i - \bar{x})^2 100100 100100 900900 900900 00
    1. σ2=100+100+900+900+05\displaystyle \sigma^2 = \frac{100 + 100 + 900 + 900 + 0}{5}
    2. σ2=20005=400\displaystyle \sigma^2 = \frac{2000}{5} = 400
    3. σ=400=20\sigma = \sqrt{400} = 20

    x1,…,xnx_1, \ldots, x_n znasz same dane

    Nasze dane: σ=20\sigma = 20

    Najpierw liczysz średnią i odchylenie, jak w krokach 1 i 2.

    σ, xˉ\sigma,\ \bar{x} znasz odchylenie i średnią

    Od razu dzielisz σ\sigma przez xˉ\bar{x}, jak w kroku 3. Tak wygląda większość zadań z porównywaniem dwóch grup.

    Więcej: przykład 1

    σ2, xˉ\sigma^2,\ \bar{x} znasz wariancję i średnią

    Najpierw wyciągnij pierwiastek z wariancji, potem dziel.

    Więcej: przykład 3

  3. Podziel odchylenie przez średnią i zamień na procenty

    Odchylenie stoi w liczniku, średnia w mianowniku. Gramy się skracają, więc wynik jest samą liczbą, którą mnożysz przez 100%.

    1. V=20200⋅100%=0,1⋅100%\displaystyle V = \frac{20}{200} \cdot 100\% = 0{,}1 \cdot 100\%
    2. V=10%V = 10\%
  4. Porównaj zmienność z innym zestawem

    Śliwki z tego samego sadu ważą średnio 40 g, z odchyleniem standardowym 8 g. Ich odchylenie jest mniejsze niż przy jabłkach, ale średnia jest pięć razy mniejsza:

    1. V=840⋅100%=20%\displaystyle V = \frac{8}{40} \cdot 100\% = 20\%

    Odpowiedź: współczynnik zmienności masy jabłek wynosi V=10%V = 10\%, a śliwek V=20%V = 20\%, więc śliwki są względnie bardziej zróżnicowane.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Dwie klasy, dwa testy

W klasie A średni wynik testu to 30 punktów, a odchylenie standardowe 6 punktów. W klasie B, która pisała dłuższy test, średnia to 60 punktów, a odchylenie 9 punktów. W której klasie wyniki są względnie bardziej zróżnicowane?

Przykład 2. Wynik z pierwiastkiem

Oblicz współczynnik zmienności ocen 3, 5, 4, 6 i 2. Wynik podaj z dokładnością do 0,1%.

Przykład 3. Odchylenie z wariancji

W firmie A średnia pensja to 5000 zł, a wariancja pensji 250 000250\,000. W firmie B średnia pensja to 12 000 zł, a odchylenie standardowe 2400 zł. W której firmie pensje są względnie bardziej zróżnicowane?

Przykład 4. Brakujące odchylenie

Średni czas dojazdu do pracy w pewnej grupie osób to 25 minut, a współczynnik zmienności wynosi 12%. Oblicz odchylenie standardowe czasu dojazdu.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu ze współczynnikiem zmienności.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach współczynnik znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.

Wszystkie dane równe σ=0  ⇒  V=0%\displaystyle \sigma = 0 \;\Rightarrow\; V = 0\%
Dane nie różnią się wcale, więc odchylenie i współczynnik są zerami.
Średnia równa zero xˉ=0  ⇒  V nie istnieje\displaystyle \bar{x} = 0 \;\Rightarrow\; V \text{ nie istnieje}
Wzór wymaga dzielenia przez średnią. Tak bywa na przykład z temperaturami w stopniach Celsjusza, które leżą po obu stronach zera.
Dane pomnożone przez liczbę dodatnią k⋅xi  ⇒  V bez zmian\displaystyle k \cdot x_i \;\Rightarrow\; V \text{ bez zmian}
Odchylenie i średnia rosną kk razy, więc ich iloraz się nie zmienia. Masy jabłek w kilogramach dadzą te same 10%.
Ta sama liczba dodana do danych xi+k  ⇒  σxˉ+k\displaystyle x_i + k \;\Rightarrow\; \frac{\sigma}{\bar{x} + k}
Odchylenie się nie zmienia, ale średnia rośnie, więc współczynnik maleje. Gdyby każde jabłko było o 100 g cięższe, wyszłoby 20300⋅100%≈6,7%\frac{20}{300} \cdot 100\% \approx 6{,}7\%.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.