Nierówności między średnimi

Dla tych samych liczb dodatnich cztery średnie zawsze ustawiają się w tej samej kolejności: kwadratowa, arytmetyczna, geometryczna, harmoniczna. Równe są tylko wtedy, gdy wszystkie liczby są takie same.

Q≥A≥G≥HQ \geq A \geq G \geq H

dla dwóch liczb: arytmetyczna i geometryczna

a+b2≥ab\displaystyle \frac{a + b}{2} \geq \sqrt{ab}

ta sama nierówność bez ułamka

a+b≥2ab\displaystyle a + b \geq 2\sqrt{ab}

x1=…=xnx_1 = \ldots = x_n jedyny przypadek równości

Q=A=G=H\displaystyle Q = A = G = H
Nierówności dotyczą liczb dodatnich x1,…,xnx_1, \ldots, x_n. QQ to średnia kwadratowa, AA arytmetyczna, GG geometryczna, a HH harmoniczna.

Skąd się biorą nierówności między średnimi?

Każda z czterech średnich zastępuje liczby jedną liczbą, ale każda zachowuje coś innego: sumę kwadratów, sumę, iloczyn albo sumę odwrotności.

Średnia kwadratowa Q=x12+…+xn2n\displaystyle Q = \sqrt{\frac{x_1^2 + \ldots + x_n^2}{n}}
Pierwiastek ze średniej kwadratów. Więcej na stronie o średniej kwadratowej.
Średnia arytmetyczna A=x1+…+xnn\displaystyle A = \frac{x_1 + \ldots + x_n}{n}
Suma podzielona przez liczbę danych. Więcej na stronie o średniej arytmetycznej.
Średnia geometryczna G=x1⋅…⋅xnn\displaystyle G = \sqrt[n]{x_1 \cdot \ldots \cdot x_n}
Pierwiastek z iloczynu. Więcej na stronie o średniej geometrycznej.
Średnia harmoniczna H=n1x1+…+1xn\displaystyle H = \frac{n}{\frac{1}{x_1} + \ldots + \frac{1}{x_n}}
Liczba danych podzielona przez sumę odwrotności. Liczy się nią na przykład średnią prędkość, gdy dwa odcinki tej samej długości jedziesz z różną prędkością.

Najczęściej używa się środkowej nierówności, A≥GA \geq G. Dla dwóch liczb dodatnich da się ją wyprowadzić z tego, że kwadrat żadnej liczby nie jest ujemny:

  1. (a−b)2≥0(\sqrt{a} - \sqrt{b})^2 \geq 0
  2. a−2ab+b≥0a - 2\sqrt{ab} + b \geq 0
  3. a+b≥2aba + b \geq 2\sqrt{ab}
  4. a+b2≥ab\displaystyle \frac{a + b}{2} \geq \sqrt{ab}

Kwadrat jest równy zero tylko wtedy, gdy a=b\sqrt{a} = \sqrt{b}, czyli gdy a=ba = b. Dlatego obie średnie są równe tylko dla równych liczb.

Jak porównać cztery średnie krok po kroku

Policzymy wszystkie cztery średnie liczb 2 i 8, a potem ustawimy je w kolejności. Wyniki sprawdzą nierówność Q≥A≥G≥HQ \geq A \geq G \geq H na konkretnych liczbach.

Dane 2, 82,\ 8 A=5A = 5 G=4G = 4 H=3,2H = 3{,}2 Q≈5,83Q \approx 5{,}83
  1. Oblicz średnią arytmetyczną

    Dodaj liczby i podziel sumę przez 2.

    1. A=2+82=102\displaystyle A = \frac{2 + 8}{2} = \frac{10}{2}
    2. A=5A = 5
  2. Oblicz średnią geometryczną

    Pomnóż liczby i wyciągnij pierwiastek. Liczby są dwie, więc pierwiastek jest kwadratowy.

    1. G=2⋅8=16G = \sqrt{2 \cdot 8} = \sqrt{16}
    2. G=4G = 4

    xi>0x_i > 0 wszystkie liczby dodatnie

    Nasze dane: 2, 8>02,\ 8 > 0

    Wszystkie cztery średnie istnieją i cały łańcuch nierówności jest prawdziwy.

    xi=0x_i = 0 wśród liczb jest zero

    Iloczyn jest zerem, więc G=0G = 0, a średniej harmonicznej nie policzysz, bo nie ma odwrotności zera. Zostaje Q≥A≥GQ \geq A \geq G.

    xi<0x_i < 0 wśród liczb jest liczba ujemna

    Średnia geometryczna może nie istnieć, więc zostaje tylko Q≥AQ \geq A, prawdziwa dla dowolnych liczb.

    Więcej: przypadki szczególne

  3. Oblicz średnią harmoniczną

    Dodaj odwrotności liczb, a potem podziel przez tę sumę liczbę danych, czyli 2.

    1. 12+18=48+18=58\displaystyle \frac{1}{2} + \frac{1}{8} = \frac{4}{8} + \frac{1}{8} = \frac{5}{8}
    2. H=258=2⋅85=165\displaystyle H = \frac{2}{\frac{5}{8}} = 2 \cdot \frac{8}{5} = \frac{16}{5}
    3. H=3,2H = 3{,}2
  4. Oblicz średnią kwadratową

    Podnieś liczby do kwadratu, policz średnią kwadratów i wyciągnij z niej pierwiastek.

    1. Q=4+642=34\displaystyle Q = \sqrt{\frac{4 + 64}{2}} = \sqrt{34}
    2. Q≈5,83Q \approx 5{,}83
  5. Ustaw średnie w kolejności i sprawdź wynik

    Od największej do najmniejszej:

    1. 5,83≥5≥4≥3,25{,}83 \geq 5 \geq 4 \geq 3{,}2
    1 2 3 4 5 6 7 8 9
    Liczby 2 i 8 oraz ich średnie na jednej osi: H=3,2H = 3{,}2, G=4G = 4, A=5A = 5 i Q≈5,83Q \approx 5{,}83. Wszystkie leżą między 2 a 8, w kolejności z nierówności.

    Odpowiedź: dla liczb 2 i 8 średnie wynoszą Q≈5,83Q \approx 5{,}83, A=5A = 5, G=4G = 4 i H=3,2H = 3{,}2, więc Q≥A≥G≥HQ \geq A \geq G \geq H.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Najmniejsza wartość wyrażenia

Wyznacz najmniejszą wartość wyrażenia x+4xx + \frac{4}{x} dla x>0x > 0.

Przykład 2. Prostokąt o największym polu

Prostokąt ma obwód 20 cm. Jakie wymiary musi mieć, żeby jego pole było największe?

Przykład 3. Trzy liczby

Uzasadnij, że dla liczb dodatnich a,b,ca, b, c zachodzi a+b+c≥3abc3a + b + c \geq 3\sqrt[3]{abc}. Sprawdź to dla liczb 1, 2 i 3.

Przykład 4. Bardzo różne liczby

Oblicz cztery średnie liczb 1 i 100. Wyniki zaokrąglij do 0,01.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z nierównościami między średnimi.

Przypadki szczególne

Te sytuacje pojawiają się w zadaniach najczęściej.

Wszystkie liczby równe x1=…=xn=c  ⇒  Q=A=G=H=c\displaystyle x_1 = \ldots = x_n = c \;\Rightarrow\; Q = A = G = H = c
Każda średnia trzech piątek to 5. Tylko w tym przypadku nierówności stają się równościami.
Stała suma, największy iloczyn a+b=s  ⇒  ab≤(s2)2\displaystyle a + b = s \;\Rightarrow\; ab \leq \left(\frac{s}{2}\right)^2
Z dwóch liczb dodatnich o tej samej sumie największy iloczyn dają liczby równe, tak jak boki kwadratu w przykładzie 2.
Stały iloczyn, najmniejsza suma ab=p  ⇒  a+b≥2p\displaystyle ab = p \;\Rightarrow\; a + b \geq 2\sqrt{p}
Z dwóch liczb dodatnich o tym samym iloczynie najmniejszą sumę dają liczby równe, jak x=4x=2x = \frac{4}{x} = 2 w przykładzie 1.
Liczby ujemne Q≥A dla dowolnych liczb\displaystyle Q \geq A \text{ dla dowolnych liczb}
Dla liczb −3 i 1 średnia arytmetyczna to −1, a kwadratowa 5≈2,24\sqrt{5} \approx 2{,}24. Średniej geometrycznej nie ma, bo −3\sqrt{-3} nie istnieje, więc pozostałe nierówności nie mają sensu.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.