Dla tych samych liczb dodatnich cztery średnie zawsze ustawiają się w tej samej kolejności: kwadratowa, arytmetyczna, geometryczna, harmoniczna. Równe są tylko wtedy, gdy wszystkie liczby są takie same.
Q≥A≥G≥H
dla dwóch liczb: arytmetyczna i geometryczna
2a+b≥ab
ta sama nierówność bez ułamka
a+b≥2ab
x1=…=xnjedyny przypadek równości
Q=A=G=H
Nierówności dotyczą liczb dodatnich x1,…,xn. Q to średnia kwadratowa, A arytmetyczna, G geometryczna, a H harmoniczna.
Skąd się biorą nierówności między średnimi?
Każda z czterech średnich zastępuje liczby jedną liczbą, ale każda zachowuje coś innego: sumę kwadratów, sumę, iloczyn albo sumę odwrotności.
Liczba danych podzielona przez sumę odwrotności. Liczy się nią na przykład średnią prędkość, gdy dwa odcinki tej samej długości jedziesz z różną prędkością.
Najczęściej używa się środkowej nierówności, A≥G. Dla dwóch liczb dodatnich da się ją wyprowadzić z tego, że kwadrat żadnej liczby nie jest ujemny:
(a−b)2≥0
a−2ab+b≥0
a+b≥2ab
2a+b≥ab
Kwadrat jest równy zero tylko wtedy, gdy a=b, czyli gdy a=b. Dlatego obie średnie są równe tylko dla równych liczb.
Jak porównać cztery średnie krok po kroku
Policzymy wszystkie cztery średnie liczb 2 i 8, a potem ustawimy je w kolejności. Wyniki sprawdzą nierówność Q≥A≥G≥H na konkretnych liczbach.
Dane2,8A=5G=4H=3,2Q≈5,83
Oblicz średnią arytmetyczną
Dodaj liczby i podziel sumę przez 2.
A=22+8=210
A=5
Oblicz średnią geometryczną
Pomnóż liczby i wyciągnij pierwiastek. Liczby są dwie, więc pierwiastek jest kwadratowy.
G=2⋅8=16
G=4
xi>0wszystkie liczby dodatnie
Nasze dane: 2,8>0
Wszystkie cztery średnie istnieją i cały łańcuch nierówności jest prawdziwy.
xi=0wśród liczb jest zero
Iloczyn jest zerem, więc G=0, a średniej harmonicznej nie policzysz, bo nie ma odwrotności zera. Zostaje Q≥A≥G.
xi<0wśród liczb jest liczba ujemna
Średnia geometryczna może nie istnieć, więc zostaje tylko Q≥A, prawdziwa dla dowolnych liczb.
Te sytuacje pojawiają się w zadaniach najczęściej.
Wszystkie liczby równex1=…=xn=c⇒Q=A=G=H=c
Każda średnia trzech piątek to 5. Tylko w tym przypadku nierówności stają się równościami.
Stała suma, największy iloczyna+b=s⇒ab≤(2s)2
Z dwóch liczb dodatnich o tej samej sumie największy iloczyn dają liczby równe, tak jak boki kwadratu w przykładzie 2.
Stały iloczyn, najmniejsza sumaab=p⇒a+b≥2p
Z dwóch liczb dodatnich o tym samym iloczynie najmniejszą sumę dają liczby równe, jak x=x4=2 w przykładzie 1.
Liczby ujemneQ≥A dla dowolnych liczb
Dla liczb −3 i 1 średnia arytmetyczna to −1, a kwadratowa 5≈2,24. Średniej geometrycznej nie ma, bo −3 nie istnieje, więc pozostałe nierówności nie mają sensu.