Średnia geometryczna wszystkich wyrazów ciągu geometrycznego jest równa pierwiastkowi z iloczynu pierwszego i ostatniego wyrazu. Nie musisz mnożyć wszystkich wyrazów ani wyciągać pierwiastka wysokiego stopnia.
G=a1⋅an
z definicji średniej geometrycznej
G=na1⋅a2⋅…⋅an
nieparzysta liczba wyrazów
G=wyraz sˊrodkowy
dwie liczby dodatnie
ab≤2a+b
G to średnia geometryczna wszystkich wyrazów ciągu od a1 do an. Wzór działa dla ciągu geometrycznego o wyrazach dodatnich. Dla innych ciągów pierwiastek z iloczynu skrajnych wyrazów zwykle różni się od średniej wszystkich.
Dlaczego wystarczą dwa skrajne wyrazy?
Średnia geometryczna n liczb to liczba, która wzięta n razy daje ten sam iloczyn co one wszystkie. Dla dwóch liczb to bok kwadratu o polu równym prostokątowi zbudowanemu z tych liczb:
28441616
Liczby 2 i 8 dają prostokąt o polu 16. Kwadrat o tym samym polu ma bok 4, więc średnia geometryczna liczb 2 i 8 to 4.
W ciągu geometrycznym pierwszy i ostatni wyraz mają ten sam iloczyn co drugi i przedostatni, bo jeden jest q razy większy, a drugi q razy mniejszy. W ciągu 1, 2, 4, 8, 16 wszystkie pary dają 16: 1⋅16=2⋅8=4⋅4. Iloczyn wszystkich wyrazów składa się więc z samych takich par, a średnia każdej pary jest taka sama:
a1⋅an=a2⋅an−1=a3⋅an−2=…
G=a1⋅an
Jak obliczyć średnią geometryczną krok po kroku
Ciąg geometryczny zaczyna się od 3, 6, 12 i kończy na 192. Obliczymy średnią geometryczną wszystkich jego wyrazów, a potem sprawdzimy wynik z definicji.
Ciąg3,6,12,…,192G=?a1⋅an=576G=24
Odczytaj skrajne wyrazy i sprawdź założenia
Wzór potrzebuje tylko pierwszego i ostatniego wyrazu. Najpierw upewnij się, że ciąg jest geometryczny i ma wyrazy dodatnie: 6:3=12:6=2.
Skrajne wyrazy ciągu
a1
an
3
192
Pomnóż skrajne wyrazy
To iloczyn każdej pary wyrazów równo oddalonych od końców ciągu.
a1⋅an=3⋅192=576
Wyciągnij pierwiastek kwadratowy
Liczba 576 to kwadrat liczby 24. Średnia leży między wyrazami ciągu, tak jak powinna.
G=576
G=24
Sprawdź wynik z definicji
Ciąg to 3, 6, 12, 24, 48, 96, 192, czyli siedem wyrazów. Z definicji średnia to pierwiastek siódmego stopnia z ich iloczynu. Pogrupuj wyrazy w pary od końców:
3⋅192=6⋅96=12⋅48=576=242
3⋅6⋅…⋅192=5763⋅24=247
G=7247=24
Odpowiedź: średnia geometryczna wyrazów ciągu 3, 6, 12, …, 192 wynosi G=24.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Sprawdź, że to ciąg geometryczny o wyrazach dodatnich.
12:4=36:12=3
Pomnóż skrajne wyrazy i wyciągnij pierwiastek.
G=4⋅324=1296=36
Wyrazów jest pięć, więc średnia to wyraz środkowy, trzeci z kolei.
Odpowiedź:G=36.
Przykład 2. Parzysta liczba wyrazów
Oblicz średnią geometryczną wyrazów ciągu 2, 4, 8, 16.
Pomnóż skrajne wyrazy i uprość pierwiastek.
G=2⋅16=32=42
Dwa środkowe wyrazy dają ten sam iloczyn.
4⋅8=32
Średnia, około 5,66, leży między dwoma środkowymi wyrazami 4 i 8 i nie jest wyrazem ciągu.
Odpowiedź:G=42≈5,66.
Przykład 3. Średni wzrost procentowy
Cena akcji w pierwszym roku wzrosła o 60%, a w drugim spadła o 10%. O ile procent średnio rocznie zmieniała się cena?
Zapisz zmiany jako mnożniki: wzrost o 60% to razy 1,6, spadek o 10% to razy 0,9.
1,6i0,9
Średni mnożnik to średnia geometryczna mnożników, bo zmiany się mnożą, a nie dodają.
G=1,6⋅0,9=1,44=1,2
Średnia arytmetyczna procentów dałaby 25%, a to za dużo: dwa wzrosty po 25% to mnożnik 1,252=1,5625, a cena wzrosła tylko 1,44 raza. Dwa wzrosty po 20% dają dokładnie 1,22=1,44.
Odpowiedź: cena rosła średnio o 20% rocznie.
Przykład 4. Ostatni wyraz ze średniej
Ciąg geometryczny ma pięć wyrazów dodatnich, pierwszy wyraz 2 i średnią geometryczną wyrazów 18. Oblicz ostatni wyraz i iloraz.
Zapisz wzór i podnieś obie strony do kwadratu.
2⋅a5=18,2⋅a5=324
Podziel przez 2.
a5=162
Od pierwszego do piątego wyrazu są 4 kroki. Wyrazy są dodatnie, więc iloraz też.
q4=2162=81,q=3
Ciąg to 2, 6, 18, 54, 162, a średnia 18 jest jego wyrazem środkowym.
Odpowiedź:a5=162 i q=3.
Najczęstsze błędy
Unikaj ich w każdym zadaniu ze średnią geometryczną wyrazów ciągu.
Od liczby wyrazów i od ilorazu zależy, jak wygląda wynik.
Nieparzysta liczba wyrazówG=a(n+1)/2
Średnia jest wyrazem środkowym, jak w przykładzie prowadzącym, gdzie czwarty z siedmiu wyrazów to 24.
Parzysta liczba wyrazówG=an/2⋅an/2+1
Średnia leży między dwoma środkowymi wyrazami i zwykle nie jest wyrazem ciągu, jak w przykładzie 2.
Ciąg stałyq=1⇒G=a1
Wszystkie wyrazy są równe, więc średnia geometryczna jest równa każdemu z nich, tak samo jak średnia arytmetyczna.
Średnia geometryczna a arytmetycznaab≤2a+b
Dla liczb dodatnich średnia geometryczna nigdy nie jest większa od arytmetycznej. Są równe tylko wtedy, gdy liczby są równe. Dla 2 i 8: 4 jest mniejsze od 5.