Dominanta, czyli moda, to wartość, która w danych powtarza się najwięcej razy. Nie liczy się jej ze wzoru: wystarczy policzyć, ile razy występuje każda wartość, i wybrać tę, która pojawia się najczęściej.
D=wartosˊcˊ najczęstsza
jedna najczęstsza wartość
2,3,3⇒D=3
dwie wartości po tyle samo razy
1,1,3,3⇒D=1 i 3
każda wartość tyle samo razy
1,2,3⇒brak D
D to dominanta, inaczej moda (w części podręczników Mo). Liczebność wartości to liczba jej wystąpień w danych, a dominanta to wartość z największą liczebnością. Gdy kilka wartości ma tę samą największą liczebność, każda z nich jest dominantą.
Czym jest dominanta?
Żeby znaleźć dominantę, dla każdej wartości liczysz jej liczebność, czyli to, ile razy pojawia się w danych. Dominanta to wartość z największą liczebnością. Na maturze pojawia się zwykle razem ze średnią arytmetyczną i medianą.
Średnią i medianę liczy się tylko z liczb. Dominantę da się wskazać także w danych, które liczbami nie są, na przykład w ulubionych kolorach uczniów jednej klasy:
8 niebieski 7 zielony 5 czerwony 3 żółty
Ulubione kolory 23 uczniów, jedna kratka na jednego ucznia. Najwyższa kolumna to niebieski z ośmioma wskazaniami, więc dominantą jest kolor niebieski.
Dominanta nie zawsze jest jedna. Gdy dwie wartości występują najczęściej i po tyle samo razy, obie są dominantami. Gdy wszystkie wartości występują tyle samo razy, dominanty nie ma.
Jak wyznaczyć dominantę krok po kroku
Dziesięciu uczniów zapytano, ile książek przeczytali w wakacje. Odpowiedzieli: 1, 0, 3, 1, 5, 1, 2, 0, 1 i 4. Znajdziemy dominantę tych odpowiedzi w czterech krokach.
Dane1,0,3,1,5,1,2,0,1,4suma=10najwięcej: 4D=1
Uporządkuj dane
Dominantę można znaleźć i bez porządkowania, ale po uporządkowaniu równe liczby stoją obok siebie i łatwiej je policzyć.
0,0,1,1,1,1,2,3,4,5
Policz, ile razy występuje każda wartość
Wypisz każdą wartość raz, a pod nią jej liczebność. Tak powstaje tabela liczebności.
Liczba przeczytanych książek i liczba uczniów z każdą odpowiedzią
książki
0
1
2
3
4
5
uczniowie
2
4
1
1
1
1
Dodaj liczebności. Suma musi być równa liczbie wszystkich odpowiedzi, wtedy masz pewność, że żadna nie została pominięta.
2+4+1+1+1+1=10
Znajdź największą liczebność
Porównaj liczby z drugiego wiersza tabeli. Najwięcej uczniów, bo aż czterech, przeczytało jedną książkę.
największa liczebnosˊcˊ=4
204112131415
Każda kratka to jeden uczeń. Najwyższa kolumna, cztery kratki, stoi nad jedynką.
jedna wartosˊcˊma największą liczebność
Nasze dane: 1 występuje 4 razy
Dominanta jest jedna. Odczytujesz ją jak w kroku 4.
kilka wartosˊcimają tę samą największą liczebność
Każda z tych wartości jest dominantą i podajesz je wszystkie. Dla 1, 1, 2, 3, 3 dominanty to 1 i 3.
Dominanta to wartość, nad którą stoi najwyższa kolumna, czyli liczba książek z największą liczebnością.
D=1
Odpowiedź: dominanta wynosi D=1, czyli najwięcej uczniów przeczytało w wakacje jedną książkę.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Dominanta ocen
Uczeń dostał z matematyki oceny 4, 3, 5, 4, 3, 4, 5, 4. Wyznacz dominantę jego ocen.
Uporządkuj oceny.
3,3,4,4,4,4,5,5
Policz, ile razy występuje każda ocena.
3→2,4→4,5→2
Najczęściej, bo cztery razy, występuje czwórka.
D=4
Odpowiedź: dominanta ocen to 4.
Przykład 2. Dwie dominanty
W ankiecie dziesięciu uczniów podało, ile ma rodzeństwa: 0, 1, 1, 2, 2, 3, 1, 2, 0, 3. Wyznacz dominantę.
Uporządkuj odpowiedzi.
0,0,1,1,1,2,2,2,3,3
Policz, ile razy występuje każda wartość.
0→2,1→3,2→3,3→2
Jedynka i dwójka występują po trzy razy, częściej niż pozostałe wartości.
D=1 i D=2
Odpowiedź: dominanty to 1 i 2.
Przykład 3. Brak dominanty
Zmierzono sześć liści i otrzymano długości 5 cm, 7 cm, 2 cm, 7 cm, 5 cm i 2 cm. Wyznacz dominantę.
Uporządkuj pomiary.
2,2,5,5,7,7
Policz, ile razy występuje każda długość.
2→2,5→2,7→2
Odpowiedź: dominanty nie ma.
Przykład 4. Brakująca liczebność
W tabeli zapisano oceny z kartkówki, ale liczba uczniów z piątką jest nieznana. Dominanta tych ocen jest jedna i wynosi 5. Ilu co najmniej uczniów dostało piątkę?
Oceny z kartkówki i liczba uczniów z każdą oceną, liczba piątek nieznana
ocena
3
4
5
liczba uczniów
4
6
k
Piątka ma występować częściej niż każda inna ocena. Spośród znanych liczebności największa to 6, przy czwórce.
k>6
Weź najmniejszą liczbę całkowitą większą od 6.
k=7
Przy k=6 czwórka i piątka występowałyby po tyle samo razy, a dominantami byłyby 4 i 5.
W tych sytuacjach dominantę znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.
Jedna liczba powtórzona wiele razy5,5,5,5⇒D=5
Gdy wszystkie dane są takie same, ta jedyna wartość jest dominantą, a jej liczebność to n.
Ta sama liczba dodana do każdej wartościxi+k⇒D+k
Liczebności się nie zmieniają, a cała tabela przesuwa się o k. Gdyby każdy uczeń z naszej ankiety przeczytał o dwie książki więcej, dominanta wyniosłaby 3.
Dane w przedziałachklasa modalna
Gdy prawie każdy pomiar jest inny, na przykład wzrost podany w milimetrach, dane grupuje się w przedziały. Szuka się wtedy przedziału z największą liczebnością, nazywanego klasą modalną.
Dominanta a średniaD=Me=1,xˉ=6,6
W zestawie 1, 1, 1, 10, 20 dwie duże liczby podnoszą średnią do 6,6, choć trzy z pięciu wartości to jedynki. Dominanta i mediana zostają przy jedynce.