Prawdopodobieństwo warunkowe

P(A∣B)P(A|B) to szansa zdarzenia AA, gdy wiesz już, że zaszło BB. Ta wiedza zawęża wyniki do samego BB, więc liczysz, jaką jego część zajmuje AA.

P(A∣B)=P(A∩B)P(B)P(A|B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)}

gdy wyniki są jednakowo możliwe

P(A∣B)=∣A∩B∣∣B∣\displaystyle P(A|B) = \frac{|A \cap B|}{|B|}

iloczyn zdarzeń: P(A ∩ B) =

P(B)⋅P(A∣B)\displaystyle P(B) \cdot P(A|B)

zdarzenia niezależne

P(A∣B)=P(A)\displaystyle P(A|B) = P(A)
P(A∣B)P(A|B) czytasz „prawdopodobieństwo AA pod warunkiem BB”. BB to warunek, czyli to, co już wiesz, a AA to pytanie. Wzór wymaga P(B)>0P(B) > 0.

Skąd się bierze ten wzór?

Ktoś rzucił kostką i mówi ci tylko, że wypadła liczba parzysta. Jaka jest szansa, że jest większa od 3? Niech BB oznacza „parzysta”, a AA „większa od 3”.

Ω A B 5 4 6 2 1 3
Koło BB to liczby parzyste 2, 4, 6, koło AA to liczby 4, 5, 6. Część wspólna, 4 i 6, jest niebieska.

Skoro wiesz, że zaszło BB, wyniki spoza koła BB odpadają. Zostają trzy jednakowo możliwe: 2, 4 i 6. Zdarzeniu AA sprzyjają z nich dwa, te z części wspólnej:

  1. P(A∣B)=∣A∩B∣∣B∣=23\displaystyle P(A|B) = \frac{|A \cap B|}{|B|} = \frac{2}{3}

Podziel licznik i mianownik przez liczbę wszystkich wyników, ∣Ω∣=6|\Omega| = 6. Ułamek się nie zmieni, a w liczniku i mianowniku pojawią się prawdopodobieństwa:

  1. P(A∣B)=2636=P(A∩B)P(B)\displaystyle P(A|B) = \frac{\frac{2}{6}}{\frac{3}{6}} = \frac{P(A \cap B)}{P(B)}

Jak policzyć prawdopodobieństwo warunkowe krok po kroku

W klasie jest 30 uczniów: 18 dziewcząt i 12 chłopców. Matematykę lubi 12 dziewcząt i 9 chłopców. Losujesz jedną osobę i wiesz, że to dziewczyna. Jakie jest prawdopodobieństwo, że lubi matematykę? Policzymy to w czterech krokach.

Dane 30 ucznioˊw30 \text{ uczniów} ∣B∣=18|B| = 18 P(A∣B)=23P(A|B) = \frac{2}{3}
  1. Rozpoznaj warunek i pytanie

    Warunek to to, co już wiesz: wylosowana osoba jest dziewczyną. Pytanie to to, czego szukasz: czy lubi matematykę.

    1. B ⁣: dziewczynaB \colon \ \text{dziewczyna}
    2. A ⁣: lubi matematykęA \colon \ \text{lubi matematykę}
    3. szukasz P(A∣B)\text{szukasz } P(A|B)

    P(A∣B)P(A|B) wiesz, że zaszło B

    Nasze dane: dziewczyna\text{dziewczyna}

    Zawęź wyniki do BB i policz w nich AA.

    P(B)⋅P(A∣B)P(B) \cdot P(A|B) losowanie po kolei

    Szukasz szansy, że zajdzie BB, a potem AA. Mnożysz szansę pierwszego przez warunkową szansę drugiego.

    Przykład: dwie kule bez zwracania

    P(B∣A)P(B|A) pytanie odwrotne

    Znasz P(B∣A)P(B|A), a szukasz P(A∣B)P(A|B). Policz najpierw P(A∩B)P(A \cap B), potem podziel.

    Przykład: odwrócony warunek

  2. Ułóż dane w tabeli

    Wpisz dane do tabeli, a brakujące pola uzupełnij odejmowaniem: matematyki nie lubi 18−12=618 - 12 = 6 dziewcząt i 12−9=312 - 9 = 3 chłopców.

    Tabela: dziewczęta 12 lubią matematykę, 6 nie lubią, razem 18; chłopcy 9 lubią, 3 nie lubią, razem 12; razem 21 lubi, 9 nie lubi, 30 uczniów. Wiersz dziewcząt obramowany, pole 12 wyróżnione
    lubią matematykę nie lubią razem
    dziewczęta 12 6 18
    chłopcy 9 3 12
    razem 21 9 30
    Obramowany wiersz to warunek BB: 18 dziewcząt. Niebieskie pole to A∩BA \cap B: 12 dziewcząt, które lubią matematykę.
    1. ∣A∩B∣=12|A \cap B| = 12
    2. ∣B∣=18|B| = 18
  3. Podziel część wspólną przez warunek

    Wszyscy uczniowie mają tę samą szansę, więc możesz dzielić liczby osób. Ze wzoru na prawdopodobieństwa wychodzi to samo, bo 30 się skraca.

    1. P(A∣B)=P(A∩B)P(B)=1230⋅3018\displaystyle P(A|B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)} = \frac{12}{30} \cdot \frac{30}{18}
    2. P(A∣B)=1218=23\displaystyle P(A|B) = \frac{12}{18} = \frac{2}{3}
  4. Sprawdź wynik przez drugi wiersz

    Wśród chłopców matematykę lubi 912=34\frac{9}{12} = \frac{3}{4}. Złóż oba wiersze z wagami dziewcząt i chłopców. Musi wyjść odsetek wszystkich uczniów lubiących matematykę.

    1. 1830⋅23+1230⋅34\displaystyle \frac{18}{30} \cdot \frac{2}{3} + \frac{12}{30} \cdot \frac{3}{4}
    2. 1230+930=2130=P(A)\displaystyle \frac{12}{30} + \frac{9}{30} = \frac{21}{30} = P(A)

    Odpowiedź: prawdopodobieństwo wynosi 23\frac{2}{3}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Szóstka w pierwszym rzucie

Rzucasz dwa razy kostką. Wiesz, że w pierwszym rzucie wypadła szóstka. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma oczek wynosi co najmniej 10?

Przykład 2. Figura w kierach

Z talii 52 kart wylosowano kiera. Jakie jest prawdopodobieństwo, że to figura: walet, dama albo król?

Przykład 3. Dwie kule bez zwracania

W urnie są 4 kule czerwone i 6 białych. Losujesz dwie kule po kolei, bez zwracania. Jakie jest prawdopodobieństwo, że obie są czerwone?

Przykład 4. Dane w postaci prawdopodobieństw

Wiadomo, że P(A∩B)=0,2P(A \cap B) = 0{,}2 i P(B)=0,5P(B) = 0{,}5. Oblicz P(A∣B)P(A|B).

Przykład 5. Odwrócony warunek

Wiadomo, że P(A)=0,3P(A) = 0{,}3, P(B)=0,5P(B) = 0{,}5 i P(B∣A)=0,6P(B|A) = 0{,}6. Oblicz P(A∣B)P(A|B).

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z prawdopodobieństwem warunkowym.

Przypadki szczególne

W tych sytuacjach wynik znasz od razu.

Zdarzenia niezależne P(A∣B)=P(A)\displaystyle P(A|B) = P(A)
Wiedza o BB nic nie zmienia. Na przykład wynik drugiego rzutu kostką nie zależy od pierwszego.
Warunek zawiera się w A B⊆A  ⇒  P(A∣B)=1\displaystyle B \subseteq A \;\Rightarrow\; P(A|B) = 1
Gdy zaszło BB, na pewno zaszło AA. Jeśli wypadła czwórka, to na pewno liczba parzysta.
Zdarzenia rozłączne P(A∣B)=0\displaystyle P(A|B) = 0
Gdy A∩B=∅A \cap B = \emptyset i zaszło BB, zdarzenie AA nie może już zajść.
Kilka losowań po kolei P(A∩B∩C)=P(A)⋅P(B∣A)⋅P(C∣A∩B)\displaystyle \begin{aligned} & P(A \cap B \cap C) = \cr & P(A) \cdot P(B|A) \cr & \cdot P(C|A \cap B) \end{aligned}
Każdy kolejny czynnik liczysz już po poprzednich losowaniach, na przykład trzy czerwone kule bez zwracania.

Powiązane wzory

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.