Gdy danych jest parzyście wiele, w środku uporządkowanego zestawu stoją dwie liczby. Mediana to ich średnia arytmetyczna, więc może wyjść liczba, której w danych nie ma.
Me=2x2n+x2n+1
dwa środkowe miejsca
2n i 2n+1
na przykład dla 6 danych
Me=2x3+x4
n nieparzystejedna środkowa liczba
Me=x2n+1
x1≤x2≤…≤xn to dane uporządkowane niemalejąco, czyli od najmniejszej do największej, a n to ich liczba. Wzory dla n parzystego i nieparzystego są w tablicach maturalnych CKE.
Skąd się bierze wzór na medianę dla n parzystego?
Mediana ma przed sobą tyle samo liczb co za sobą. Gdy n jest parzyste, uporządkowane dane dzielą się na dwie połowy po 2n liczb i między nimi nie zostaje żadna liczba. Ostatnia liczba pierwszej połowy stoi na miejscu 2n, a pierwsza liczba drugiej połowy na miejscu 2n+1. Mediana leży dokładnie pośrodku między nimi, czyli jest ich średnią.
Dla czterech liczb 1, 3, 7 i 9 połowy to 1, 3 oraz 7, 9. Mediana leży między 3 a 7:
Me=2x2+x3=23+7=5
1x1
3x2
2 wartości
Me
7x3
9x4
2 wartości
Cztery liczby po kolei. Mediana 5 leży w przerwie między x2=3 a x3=7, a po każdej jej stronie są dwie liczby.
Piątki nie ma w danych, a mimo to dzieli je na dwie równe części. Tak samo jak przy nieparzystym n, mediana zależy tylko od kolejności: gdy zamienisz 9 na 100, dwie środkowe liczby się nie zmienią i mediana dalej wyniesie 5. Średnia arytmetyczna wzrośnie wtedy z 5 do 27,75.
Jak obliczyć medianę krok po kroku
Sześciu uczniów napisało sprawdzian i zdobyło 18, 9, 14, 22, 11 i 17 punktów. Wyznaczymy medianę tych wyników w czterech krokach. Tak samo policzysz ją dla każdego zestawu z parzystą liczbą danych.
Dane18,9,14,22,11,17n=6miejsca 3 i 4Me=15,5
Uporządkuj dane od najmniejszej do największej
Wzór wskazuje miejsca w uporządkowanych danych, więc najpierw ustaw liczby po kolei. Wypisuj je od najmniejszej i skreślaj w danych liczby już przepisane. Liczba, która się powtarza, trafia do zestawu tyle razy, ile razy występuje.
Wyniki uporządkowane od najmniejszego do największego
x1
x2
x3
x4
x5
x6
9
11
14
17
18
22
Policz dane i sprawdź, czy n jest parzyste
Policz wszystkie wyniki, razem z powtórzeniami. Od tego, czy wynik jest parzysty, zależy, którego wzoru użyjesz.
n=6
Sześć to liczba parzysta, więc w środku zestawu stoją dwie liczby, a mediana jest ich średnią.
n=2kn parzyste
Nasze dane: n=6
Mediana to średnia dwóch środkowych liczb. Liczysz ją wzorem z ramki, jak w kolejnych krokach.
n=2k+1n nieparzyste
Me=x2n+1
W środku stoi jedna liczba i to ona jest medianą. Dla 3, 7, 12, 15 i 20 mediana wynosi 12.
Podziel n przez 2, a potem dodaj jedynkę. Dostaniesz numery dwóch sąsiednich miejsc w środku zestawu.
2n=26=3
2n+1=3+1=4
Środkowe liczby stoją na trzecim i czwartym miejscu: przed nimi są dwie liczby i za nimi też dwie.
Oblicz średnią dwóch środkowych liczb i sprawdź wynik
Z danych uporządkowanych w kroku 1 weź liczby z trzeciego i czwartego miejsca, dodaj je i podziel sumę przez 2.
Me=2x3+x4=214+17
Me=231
Me=15,5
9x1
11x2
14x3
3 wartości
Me
17x4
18x5
22x6
3 wartości
Wyniki po kolei. Mediana 15,5 leży w przerwie między x3=14 a x4=17, a po każdej jej stronie są trzy wyniki.
Odpowiedź: mediana wyników wynosi Me=15,5 punktu.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Oceny, które się powtarzają
Uczeń dostał w semestrze z chemii oceny 3, 5, 4, 2, 5 i 4. Wyznacz medianę jego ocen.
Uporządkuj oceny. Czwórkę i piątkę wpisz po dwa razy.
2,3,4,4,5,5
Ocen jest sześć, więc środkowe miejsca to trzecie i czwarte.
26=3,26+1=4
Na obu miejscach stoi czwórka. Średnia dwóch równych liczb to ta sama liczba.
Me=2x3+x4=24+4=4
Odpowiedź: mediana ocen wynosi 4.
Przykład 2. Mediana i średnia przy wartości odstającej
Cztery produkty w sklepie kosztują 8 zł, 150 zł, 5 zł i 12 zł. Oblicz medianę i średnią arytmetyczną tych cen. Która z tych liczb lepiej opisuje typową cenę?
Uporządkuj ceny.
5,8,12,150
Przy czterech danych środkowe miejsca to drugie i trzecie.
Me=2x2+x3=28+12=10
Dodaj wszystkie ceny.
suma=5+8+12+150=175
Podziel sumę przez liczbę produktów.
xˉ=4175=43,75
Średnią zawyża jedna cena 150 zł. Trzy produkty z czterech kosztują najwyżej 12 zł, a mediana leży między ich cenami.
Odpowiedź: mediana wynosi 10 zł, a średnia 43,75 zł. Typową cenę lepiej opisuje mediana.
Przykład 3. Brakująca liczba
Liczby 3, 5, x, 11, 14, 18 są uporządkowane niemalejąco, a ich mediana jest równa 9. Wyznacz x.
Liczb jest sześć, więc środkowe miejsca to trzecie i czwarte. Stoją na nich x i 11.
26=3,26+1=4
Zapisz medianę wzorem i przyrównaj do 9.
2x+11=9
Pomnóż obie strony przez 2.
x+11=18
Odejmij 11 od obu stron.
x=7
Sprawdzenie: 7 leży między 5 a 11, więc kolejność się zgadza, a 27+11=9.
Odpowiedź:x=7.
Przykład 4. Mediana z tabeli
W tabeli zebrano oceny ze sprawdzianu w jednej klasie. Wyznacz medianę ocen.
Oceny ze sprawdzianu i liczba uczniów z każdą oceną
ocena
2
3
4
5
6
liczba uczniów
2
3
5
6
4
Policz wszystkich uczniów, czyli dodaj liczby z drugiego wiersza.
n=2+3+5+6+4=20
Oblicz numery dwóch środkowych miejsc.
220=10,220+1=11
Dodawaj liczby uczniów od najniższej oceny. Dwójki zajmują miejsca 1 i 2, trójki od 3 do 5, czwórki od 6 do 10, a piątki od 11 do 16.
2,5,10,16
Miejsce 10 to ostatnia czwórka, a miejsce 11 to pierwsza piątka.
W tych sytuacjach medianę znasz od razu albo wiesz, jak się zmieni, bez liczenia od nowa.
Dwie liczbyn=2⇒Me=2x1+x2
Mediana dwóch liczb jest równa ich średniej arytmetycznej. Dla 4 i 10 wynosi 7.
Równe środkowe liczbyx2n=x2n+1⇒Me=x2n
Średnia dwóch równych liczb to ta sama liczba. Dla 1, 3, 5, 5, 7, 9 mediana wynosi 5. Tak było też w przykładzie 1, gdzie obie środkowe oceny to czwórki.
Ta sama liczba dodana do każdej wartościxi+k⇒Me+k
Obie środkowe liczby rosną o k, więc ich średnia też. Gdyby każdy uczeń z naszego sprawdzianu dostał 2 punkty więcej, mediana wyniosłaby 17,5.
Mediana całkowita albo z połówką23+5=4,214+17=15,5
Gdy dwie środkowe liczby całkowite dają parzystą sumę, mediana jest liczbą całkowitą. Przy sumie nieparzystej kończy się na 0,5. Nie zaokrąglaj jej, chyba że zadanie tego wymaga.