Związki miarowe w trójkącie prostokątnym

Wysokość opuszczona na przeciwprostokątną dzieli ją na dwa odcinki, rzuty przyprostokątnych. Trzy proste wzory łączą te rzuty z wysokością i z bokami trójkąta, więc z dwóch danych wyznaczysz cały trójkąt.

h2=a1⋅b1h^2 = a_1 \cdot b_1

przyprostokątna a z jej rzutu

a2=a1⋅ca^2 = a_1 \cdot c

przyprostokątna b z jej rzutu

b2=b1⋅cb^2 = b_1 \cdot c

wysokość z boków

h=a⋅bc\displaystyle h = \frac{a \cdot b}{c}
aa i bb to przyprostokątne, cc przeciwprostokątna, a hh wysokość opuszczona na nią. a1a_1 i b1b_1 to rzuty przyprostokątnych aa i bb na przeciwprostokątną, czyli odcinki, na które dzieli ją spodek wysokości: a1+b1=ca_1 + b_1 = c.

Skąd się biorą związki miarowe?

Wysokość CHCH dzieli trójkąt prostokątny ABCABC na dwa mniejsze trójkąty prostokątne, ACHACH i CBHCBH. Każdy z nich ma kąt prosty i jeden kąt wspólny z dużym trójkątem, więc wszystkie trzy są do siebie podobne.

Z podobieństwa trójkątów ACHACH i CBHCBH wynika proporcja b1:h=h:a1b_1 : h = h : a_1, czyli h2=a1⋅b1h^2 = a_1 \cdot b_1. Z podobieństwa każdego małego trójkąta do dużego dostajesz dwa pozostałe wzory, na przykład a:c=a1:aa : c = a_1 : a, czyli a2=a1⋅ca^2 = a_1 \cdot c.

Wysokość hh dzieli przeciwprostokątną na rzut b1b_1 pod przyprostokątną bb i rzut a1a_1 pod przyprostokątną aa. Dwa mniejsze trójkąty są podobne do całego.

Jak wyznaczyć trójkąt z wysokości i rzutu krok po kroku

W trójkącie prostokątnym wysokość opuszczona na przeciwprostokątną ma 6 cm, a rzut przyprostokątnej aa na przeciwprostokątną ma 4 cm. Oblicz drugi rzut, przeciwprostokątną i obie przyprostokątne.

Dane h=6, a1=4h = 6,\ a_1 = 4 b1=9b_1 = 9 c=13c = 13 a=213a = 2\sqrt{13} b=313b = 3\sqrt{13}
  1. Wyznacz drugi rzut z wysokości

    Wysokość łączy oba rzuty: jej kwadrat to ich iloczyn.

    1. h2=a1⋅b1  ⇒  36=4⋅b1h^2 = a_1 \cdot b_1 \;\Rightarrow\; 36 = 4 \cdot b_1
    2. b1=9b_1 = 9
  2. Dodaj rzuty, żeby dostać przeciwprostokątną

    Spodek wysokości leży na przeciwprostokątnej i dzieli ją na dwa rzuty.

    1. c=a1+b1=4+9=13c = a_1 + b_1 = 4 + 9 = 13
    Rzuty 9 i 4 składają się na przeciwprostokątną 13. Rysunek zachowuje proporcje trójkąta.
  3. Policz przyprostokątną a

    Kwadrat przyprostokątnej to iloczyn jej rzutu i całej przeciwprostokątnej.

    1. a2=a1⋅c=4⋅13=52a^2 = a_1 \cdot c = 4 \cdot 13 = 52
    2. a=52=213a = \sqrt{52} = 2\sqrt{13}
  4. Policz przyprostokątną b

    Ten sam wzór dla drugiej przyprostokątnej i jej rzutu.

    1. b2=b1⋅c=9⋅13=117b^2 = b_1 \cdot c = 9 \cdot 13 = 117
    2. b=117=313b = \sqrt{117} = 3\sqrt{13}
  5. Sprawdź wynik

    Boki muszą spełniać twierdzenie Pitagorasa:

    1. a2+b2=52+117=169=132a^2 + b^2 = 52 + 117 = 169 = 13^2

    Wysokość policzona z boków, h=ab/ch = ab/c, też musi wyjść 6:

    1. h=213⋅31313=6⋅1313=6\displaystyle h = \frac{2\sqrt{13} \cdot 3\sqrt{13}}{13} = \frac{6 \cdot 13}{13} = 6

    Odpowiedź: b1=9 cmb_1 = 9\ \text{cm}, c=13 cmc = 13\ \text{cm}, a=213 cma = 2\sqrt{13}\ \text{cm}, b=313 cmb = 3\sqrt{13}\ \text{cm}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Trójkąt 3, 4, 5

Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne a=3a = 3, b=4b = 4 i przeciwprostokątną c=5c = 5. Oblicz rzuty przyprostokątnych i wysokość na przeciwprostokątną.

Przykład 2. Wysokość z rzutów

Wysokość opuszczona na przeciwprostokątną dzieli ją na odcinki 2 cm i 8 cm. Oblicz tę wysokość.

Przykład 3. Przyprostokątne z przeciwprostokątnej i rzutu

Przeciwprostokątna ma 25 cm, a rzut przyprostokątnej aa na nią ma 9 cm. Oblicz obie przyprostokątne.

Przykład 4. Rzuty z przeciwprostokątnej i wysokości

Przeciwprostokątna ma 10 cm, a wysokość opuszczona na nią 4,8 cm. Oblicz rzuty przyprostokątnych.

Przykład 5. Wysokość z boków

Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne 6 cm i 8 cm. Oblicz wysokość opuszczoną na przeciwprostokątną.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu ze związkami miarowymi.

Przypadki szczególne

Kilka sytuacji, w których związki miarowe dają gotowy wynik.

Trójkąt prostokątny równoramienny a1=b1=c2,h=c2\displaystyle a_1 = b_1 = \frac{c}{2},\quad h = \frac{c}{2}
Wysokość pada na środek przeciwprostokątnej, a z h2=a1⋅b1h^2 = a_1 \cdot b_1 wychodzi, że ma połowę jej długości.
Wysokość jako średnia geometryczna h=a1⋅b1\displaystyle h = \sqrt{a_1 \cdot b_1}
Wysokość nigdy nie jest dłuższa od średniej arytmetycznej rzutów, czyli od c/2c/2. Równość zachodzi tylko w trójkącie równoramiennym.
Pole na dwa sposoby a⋅b2=c⋅h2\displaystyle \frac{a \cdot b}{2} = \frac{c \cdot h}{2}
Stąd wzór h=ab/ch = ab/c z przykładu 5, przydatny, gdy rzutów nie znasz.
Okrąg opisany R=c2\displaystyle R = \frac{c}{2}
Wierzchołek kąta prostego leży na okręgu o średnicy cc. Wysokość jest odległością tego punktu od średnicy, więc nie przekracza promienia.

Gdzie jeszcze przydaje się ten wzór

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.