Trójkąty podobne mają ten sam kształt, ale mogą mieć różną wielkość: ich kąty są równe, a boki proporcjonalne. Żeby to wykazać, wystarczy jedna z trzech cech.
△ABC∼△DEF
KKKdwie pary równych kątów
α=α′,β=β′
BKBdwa boki i kąt między nimi
bb′=cc′,α=α′
BBBtrzy pary boków
aa′=bb′=cc′
Znak ∼ czytamy „jest podobny do”. a, b, c to boki trójkąta ABC leżące naprzeciw kątów α, β, γ, a a′, b′, c′ to odpowiadające im boki trójkąta DEF. Wspólna wartość tych ilorazów to skala podobieństwa k.
Czym są trójkąty podobne?
Dwa trójkąty są podobne, gdy jeden jest powiększoną albo pomniejszoną kopią drugiego, czasem obróconą lub odbitą. Odpowiadające sobie kąty są wtedy równe, a każdy bok drugiego trójkąta jest tyle samo razy dłuższy od odpowiadającego boku pierwszego. Tę liczbę nazywamy skalą podobieństwa k.
Gdy k>1, drugi trójkąt jest większy, a gdy k<1, mniejszy. Przy k=1 trójkąty są przystające.
645ABC967,5DEF
Trójkąt DEF jest obrócony i półtora raza większy. Każdy jego bok jest 1,5 raza dłuższy od odpowiadającego boku trójkąta ABC: 9:6=6:4=7,5:5=1,5.
Z definicji trzeba by porównać trzy pary kątów i trzy pary boków. Cecha podobieństwa to krótszy zestaw warunków, z którego reszta już wynika, więc w zadaniu wystarczy wskazać jedną cechę.
Jak wykorzystać podobieństwo trójkątów krok po kroku
W trapezie ABCD podstawy mają długości ∣AB∣=12 i ∣CD∣=4, a przekątna AC ma długość 10. Przekątne przecinają się w punkcie S. Oblicz długości odcinków AS i SC.
Szukane odcinki AS i SC leżą w trójkątach ABS i CDS. Każdy z tych trójkątów ma za bok jedną podstawę trapezu, a podstawy są równoległe. To dobry znak, że trójkąty są podobne.
124ABCDS
Zacienione trójkąty ABS i CDS mają ten sam kształt. Dolny jest wyraźnie większy.
Pokaż, że trójkąty mają równe kąty
Kąty ASB i CSD leżą naprzeciw siebie przy przecięciu przekątnych. To kąty wierzchołkowe, więc są równe. Podstawy AB i CD są równoległe, a przekątna AC przecina obie, więc kąty BAS i DCS są naprzemianległe i też są równe.
∠ASB=∠CSD
∠BAS=∠DCS
124ABCDS
Jeden łuk: kąty wierzchołkowe przy S. Dwa łuki: kąty naprzemianległe przy A i C. Strzałki na podstawach oznaczają, że są równoległe.
Wybierz cechę podobieństwa
Masz dwie pary równych kątów. Trzecia para też jest równa, bo kąty w trójkącie sumują się do 180∘.
KKKDwie pary równych kątów
Nasze trójkąty: ∠BAS=∠DCS
Dokładnie to wynika z kątów wierzchołkowych i naprzemianległych.
Dopasuj wierzchołki po równych kątach: A odpowiada C, B odpowiada D, a S sam sobie. Odpowiadające sobie boki leżą naprzeciw równych kątów, więc podstawa AB odpowiada podstawie CD.
△ABS∼△CDS(KKK)
k=∣CD∣∣AB∣=412=3
Każdy bok trójkąta ABS jest więc 3 razy dłuższy od odpowiadającego boku trójkąta CDS. Bokowi AS odpowiada CS, bo oba leżą naprzeciw kątów przy B i D.
Podziel przekątną w stosunku skali
Odcinek AS jest 3 razy dłuższy od SC, a razem tworzą przekątną długości 10. Przekątna składa się więc z 4 równych części.
∣AS∣=3∣SC∣
3∣SC∣+∣SC∣=10
4∣SC∣=10
∣SC∣=2,5,∣AS∣=7,5
1247,52,5ABCDS
Punkt S dzieli przekątną AC w stosunku 3:1, takim samym jak stosunek podstaw.
Odpowiedź: z podobieństwa △ABS∼△CDS w skali 3 wynika ∣AS∣=7,5 i ∣SC∣=2,5.
Więcej przykładów
Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.
Przykład 1. Trzy pary boków
Trójkąt ABC ma boki 4, 6 i 8, a trójkąt DEF boki 12, 9 i 6. Czy trójkąty są podobne? Jeśli tak, podaj skalę.
Ustaw boki obu trójkątów od najkrótszego do najdłuższego.
4,6,8i6,9,12
Podziel boki drugiego trójkąta przez odpowiadające boki pierwszego.
46=69=812=23
Odpowiedź: tak, na mocy cechy BBB, w skali k=23.
Przykład 2. Kiedy trójkąty nie są podobne
Czy trójkąt o bokach 2, 3, 4 jest podobny do trójkąta o bokach 4, 6, 7?
Porównaj dwa krótsze boki.
24=2,36=2
Porównaj najdłuższe boki.
47=1,75=2
Dwie zgodne pary nie wystarczą: w cesze BBB wszystkie trzy ilorazy muszą być równe.
Odpowiedź: nie, trójkąty nie są podobne.
Przykład 3. Dwa boki i kąt między nimi
W trójkącie ABC mamy ∣AB∣=6, ∣AC∣=9, ∣BC∣=7,5 i ∠A=50∘. W trójkącie DEF mamy ∣DE∣=4, ∣DF∣=6 i ∠D=50∘. Oblicz ∣EF∣.
Podziel boki przy równych kątach: ∣AB∣:∣DE∣ i ∣AC∣:∣DF∣.
46=1,5,69=1,5
Kąt 50∘ leży w obu trójkątach między tymi bokami: cecha BKB.
△ABC∼△DEF,k=1,5
Bok EF odpowiada bokowi BC, więc jest 1,5 raza krótszy.
∣EF∣=7,5:1,5=5
Odpowiedź:∣EF∣=5.
Przykład 4. Prosta równoległa do boku
W trójkącie ABC odcinek DE jest równoległy do BC, przy czym D leży na AB, a E na AC. Wiadomo, że ∣AD∣=6, ∣DB∣=4, ∣AE∣=9 i ∣DE∣=7,5. Oblicz ∣EC∣ i ∣BC∣.
Kąt przy A jest wspólny, a kąty ADE i ABC są odpowiadające przy prostych równoległych: cecha KKK.
△ADE∼△ABC
Policz ∣AB∣=6+4=10 i skalę.
k=∣AD∣∣AB∣=610=35
Bok AC odpowiada bokowi AE.
∣AC∣=9⋅35=15,∣EC∣=15−9=6
Bok BC odpowiada bokowi DE.
∣BC∣=7,5⋅35=12,5
Odpowiedź:∣EC∣=6, ∣BC∣=12,5.
Przykład 5. Wysokość drzewa z cienia
Pionowy kij o wysokości 1,5 m rzuca cień długości 2 m. W tej samej chwili cień drzewa ma 8 m. Jak wysokie jest drzewo?
Oba trójkąty mają kąt prosty przy ziemi i ten sam kąt padania promieni słońca: cecha KKK.
△kij∼△drzewo
Wysokość dzieli się przez cień w obu trójkątach tak samo.
8h=21,5
Pomnóż obie strony przez 8.
h=8⋅0,75=6
Odpowiedź: drzewo ma 6m wysokości.
Przykład 6. Pola trójkątów podobnych
W trapezie z zadania krok po kroku pole trójkąta CDS wynosi 4. Oblicz pole trójkąta ABS.
Trójkąty ABS i CDS są podobne w skali 3.
k=3
Pola figur podobnych rosną k2 razy, bo wysokość też jest k razy dłuższa.
PABS=k2⋅PCDS=9⋅4=36
Odpowiedź:PABS=36.
Najczęstsze błędy
Unikaj ich w każdym zadaniu z podobieństwem trójkątów.
Niektóre trójkąty są podobne, zanim policzysz choć jeden bok.
Trójkąty prostokątne90∘ dany z goˊry
Kąt prosty jest w obu trójkątach, więc do cechy KKK wystarczy jedna para równych kątów ostrych. Tak było z kijem i drzewem w przykładzie 5.
Trójkąty równoboczne60∘,60∘,60∘
Każde dwa trójkąty równoboczne są podobne, bo mają te same kąty. Różnią się tylko skalą.
Trójkąty 30°, 60°, 90° i 45°, 45°, 90°1:3:21:1:2
Wszystkie trójkąty o tych kątach są podobne, więc ich boki zawsze są w tych samych proporcjach. Trójkąt o bokach 5, 53 i 10 to połowa trójkąta równobocznego o boku 10.
Trójkąty przystającek=1
Trójkąty przystające to trójkąty podobne w skali 1. Mają równe kąty, jak podobne, i dodatkowo równe boki.