Cechy podobieństwa trójkątów

Trójkąty podobne mają ten sam kształt, ale mogą mieć różną wielkość: ich kąty są równe, a boki proporcjonalne. Żeby to wykazać, wystarczy jedna z trzech cech.

△ABC∼△DEF\triangle ABC \sim \triangle DEF

KKK\text{KKK} dwie pary równych kątów

α=α′,β=β′\alpha = \alpha',\quad \beta = \beta'

BKB\text{BKB} dwa boki i kąt między nimi

b′b=c′c,α=α′\displaystyle \frac{b'}{b} = \frac{c'}{c},\quad \alpha = \alpha'

BBB\text{BBB} trzy pary boków

a′a=b′b=c′c\displaystyle \frac{a'}{a} = \frac{b'}{b} = \frac{c'}{c}
Znak ∼\sim czytamy „jest podobny do”. aa, bb, cc to boki trójkąta ABCABC leżące naprzeciw kątów α\alpha, β\beta, γ\gamma, a a′a', b′b', c′c' to odpowiadające im boki trójkąta DEFDEF. Wspólna wartość tych ilorazów to skala podobieństwa kk.

Czym są trójkąty podobne?

Dwa trójkąty są podobne, gdy jeden jest powiększoną albo pomniejszoną kopią drugiego, czasem obróconą lub odbitą. Odpowiadające sobie kąty są wtedy równe, a każdy bok drugiego trójkąta jest tyle samo razy dłuższy od odpowiadającego boku pierwszego. Tę liczbę nazywamy skalą podobieństwa kk.

Gdy k>1k > 1, drugi trójkąt jest większy, a gdy k<1k < 1, mniejszy. Przy k=1k = 1 trójkąty są przystające.

Trójkąt DEFDEF jest obrócony i półtora raza większy. Każdy jego bok jest 1,5 raza dłuższy od odpowiadającego boku trójkąta ABCABC: 9:6=6:4=7,5:5=1,59 : 6 = 6 : 4 = 7{,}5 : 5 = 1{,}5.

Z definicji trzeba by porównać trzy pary kątów i trzy pary boków. Cecha podobieństwa to krótszy zestaw warunków, z którego reszta już wynika, więc w zadaniu wystarczy wskazać jedną cechę.

Jak wykorzystać podobieństwo trójkątów krok po kroku

W trapezie ABCDABCD podstawy mają długości ∣AB∣=12|AB| = 12 i ∣CD∣=4|CD| = 4, a przekątna ACAC ma długość 10. Przekątne przecinają się w punkcie SS. Oblicz długości odcinków ASAS i SCSC.

Zadanie ∣AB∣=12, ∣CD∣=4, ∣AC∣=10|AB| = 12,\ |CD| = 4,\ |AC| = 10 ∠BAS=∠DCS\angle BAS = \angle DCS KKK\text{KKK} k=3k = 3 ∣AS∣=7,5|AS| = 7{,}5
  1. Znajdź dwa trójkąty, które mogą być podobne

    Szukane odcinki ASAS i SCSC leżą w trójkątach ABSABS i CDSCDS. Każdy z tych trójkątów ma za bok jedną podstawę trapezu, a podstawy są równoległe. To dobry znak, że trójkąty są podobne.

    Zacienione trójkąty ABSABS i CDSCDS mają ten sam kształt. Dolny jest wyraźnie większy.
  2. Pokaż, że trójkąty mają równe kąty

    Kąty ASBASB i CSDCSD leżą naprzeciw siebie przy przecięciu przekątnych. To kąty wierzchołkowe, więc są równe. Podstawy ABAB i CDCD są równoległe, a przekątna ACAC przecina obie, więc kąty BASBAS i DCSDCS są naprzemianległe i też są równe.

    1. ∠ASB=∠CSD\angle ASB = \angle CSD
    2. ∠BAS=∠DCS\angle BAS = \angle DCS
    Jeden łuk: kąty wierzchołkowe przy SS. Dwa łuki: kąty naprzemianległe przy AA i CC. Strzałki na podstawach oznaczają, że są równoległe.
  3. Wybierz cechę podobieństwa

    Masz dwie pary równych kątów. Trzecia para też jest równa, bo kąty w trójkącie sumują się do 180∘180^\circ.

    KKK\text{KKK} Dwie pary równych kątów

    Nasze trójkąty: ∠BAS=∠DCS\angle BAS = \angle DCS

    Dokładnie to wynika z kątów wierzchołkowych i naprzemianległych.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    BKB\text{BKB} Dwa boki i kąt między nimi

    Wymaga ilorazu ∣AS∣:∣SC∣|AS| : |SC|, a długości tych odcinków dopiero liczysz.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 3

    BBB\text{BBB} Trzy pary boków

    Wymaga trzech par boków, a znasz tylko podstawy trapezu.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

  4. Zapisz podobieństwo i oblicz skalę

    Dopasuj wierzchołki po równych kątach: AA odpowiada CC, BB odpowiada DD, a SS sam sobie. Odpowiadające sobie boki leżą naprzeciw równych kątów, więc podstawa ABAB odpowiada podstawie CDCD.

    1. △ABS∼△CDS(KKK)\triangle ABS \sim \triangle CDS \quad (\text{KKK})
    2. k=∣AB∣∣CD∣=124=3\displaystyle k = \frac{|AB|}{|CD|} = \frac{12}{4} = 3

    Każdy bok trójkąta ABSABS jest więc 3 razy dłuższy od odpowiadającego boku trójkąta CDSCDS. Bokowi ASAS odpowiada CSCS, bo oba leżą naprzeciw kątów przy BB i DD.

  5. Podziel przekątną w stosunku skali

    Odcinek ASAS jest 3 razy dłuższy od SCSC, a razem tworzą przekątną długości 10. Przekątna składa się więc z 4 równych części.

    1. ∣AS∣=3∣SC∣|AS| = 3|SC|
    2. 3∣SC∣+∣SC∣=103|SC| + |SC| = 10
    3. 4∣SC∣=104|SC| = 10
    4. ∣SC∣=2,5,∣AS∣=7,5|SC| = 2{,}5,\quad |AS| = 7{,}5
    Punkt SS dzieli przekątną ACAC w stosunku 3:13 : 1, takim samym jak stosunek podstaw.

    Odpowiedź: z podobieństwa △ABS∼△CDS\triangle ABS \sim \triangle CDS w skali 3 wynika ∣AS∣=7,5|AS| = 7{,}5 i ∣SC∣=2,5|SC| = 2{,}5.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Trzy pary boków

Trójkąt ABCABC ma boki 4, 6 i 8, a trójkąt DEFDEF boki 12, 9 i 6. Czy trójkąty są podobne? Jeśli tak, podaj skalę.

Przykład 2. Kiedy trójkąty nie są podobne

Czy trójkąt o bokach 2, 3, 4 jest podobny do trójkąta o bokach 4, 6, 7?

Przykład 3. Dwa boki i kąt między nimi

W trójkącie ABCABC mamy ∣AB∣=6|AB| = 6, ∣AC∣=9|AC| = 9, ∣BC∣=7,5|BC| = 7{,}5 i ∠A=50∘\angle A = 50^\circ. W trójkącie DEFDEF mamy ∣DE∣=4|DE| = 4, ∣DF∣=6|DF| = 6 i ∠D=50∘\angle D = 50^\circ. Oblicz ∣EF∣|EF|.

Przykład 4. Prosta równoległa do boku

W trójkącie ABCABC odcinek DEDE jest równoległy do BCBC, przy czym DD leży na ABAB, a EE na ACAC. Wiadomo, że ∣AD∣=6|AD| = 6, ∣DB∣=4|DB| = 4, ∣AE∣=9|AE| = 9 i ∣DE∣=7,5|DE| = 7{,}5. Oblicz ∣EC∣|EC| i ∣BC∣|BC|.

Przykład 5. Wysokość drzewa z cienia

Pionowy kij o wysokości 1,5 m rzuca cień długości 2 m. W tej samej chwili cień drzewa ma 8 m. Jak wysokie jest drzewo?

Przykład 6. Pola trójkątów podobnych

W trapezie z zadania krok po kroku pole trójkąta CDSCDS wynosi 4. Oblicz pole trójkąta ABSABS.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z podobieństwem trójkątów.

Przypadki szczególne

Niektóre trójkąty są podobne, zanim policzysz choć jeden bok.

Trójkąty prostokątne 90∘ dany z goˊry\displaystyle 90^\circ \text{ dany z góry}
Kąt prosty jest w obu trójkątach, więc do cechy KKK wystarczy jedna para równych kątów ostrych. Tak było z kijem i drzewem w przykładzie 5.
Trójkąty równoboczne 60∘, 60∘, 60∘\displaystyle 60^\circ,\ 60^\circ,\ 60^\circ
Każde dwa trójkąty równoboczne są podobne, bo mają te same kąty. Różnią się tylko skalą.
Trójkąty 30°, 60°, 90° i 45°, 45°, 90° 1:3:21:1:2\displaystyle 1 : \sqrt{3} : 2 \qquad 1 : 1 : \sqrt{2}
Wszystkie trójkąty o tych kątach są podobne, więc ich boki zawsze są w tych samych proporcjach. Trójkąt o bokach 5, 535\sqrt{3} i 10 to połowa trójkąta równobocznego o boku 10.
Trójkąty przystające k=1\displaystyle k = 1
Trójkąty przystające to trójkąty podobne w skali 1. Mają równe kąty, jak podobne, i dodatkowo równe boki.

Gdzie jeszcze przydaje się podobieństwo

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.